Ανθρωπισμός: Ζωτικό αίτημα του καιρού μας

Ο όρος ανθρωπισμός χρησιμοποιήθηκε στη φιλοσοφία για να δηλώσει την Αναγέννηση του 14ου αιώνα, που πραγματοποιήθηκε με τη στροφή των ανθρώπων προς την κλασσική αρχαιότητα προς τα αρχαία δηλαδή Ελληνικά και Λατινικά Γράμματα.

Από ευρύτερη άποψη ανθρωπισμός είναι το μορφωτικό ιδανικό που έχει στόχο του την καλλιέργεια του ανθρώπου και την αρμονική ανάπτυξη των σωματικών και ηθικοπνευματικών  δεξιοτήτων και ικανοτήτων του, με σκοπό να γίνει τέλειος άνθρωπος, απαλλαγμένος από κάθε ιδιότητα και χαρακτηριστικό που μειώνει την οντότητά του και υποβιβάζει την ύπαρξή του σαν ανώτερου όντος.

Προσθέτουμε ακόμα ότι  η προσέγγιση του ιδανικού του ανθρωπισμού αποτέλεσε  από την αρχαιότητα ήδη έναν ηθικοπνευματικό άθλο, ένα ευγενές αγώνισμα ταυτόσημο με την ιδέα της αρετής, αφού οι δυο έννοιες έχουν κοινή ρίζα και παρεμφερή σημασία. Η καλοκαγαθία για τους αρχαίους Έλληνες, η σύμμετρη δηλαδή σωματική και ψυχοπνευματική ανάπτυξη, η εγκράτεια, η αυτοκυριαρχία, η ψυχική λεπτότητα και ισορροπία, η αποφυγή της υπερβολής, η φιλοπατρία και η αποφυγή της αδικίας θεωρούνταν ύψιστα αγαθά της ζωής και αναγκαία συστατικά του ανθρωπισμού.

Στη σημερινή εποχή όμως παρατηρείται μια βαθειά κρίση όλων των ανθρωπιστικών αξιών.

Μολύνεται επικίνδυνα το περιβάλλον, περιορίζεται ο ελεύθερος χρόνος του ανθρώπου, η παιδεία του γίνεται μονόπλευρη και μονοδιάστατη, εμπαίζονται και περιγελούνται οι ανθρώπινες αξίες. Η ελεύθερη και κριτική σκέψη προπηλακίζεται, ποδοπατιέται η ελευθερία και ο άνθρωπος γίνεται μέσο  και όχι σκοπός, που μόνο μάσα στα χρυσωμένα μπουκαλάκια των καλλυντικών, τα ακριβά αρώματα, τη μόδα, τα πανάκριβα αυτοκίνητα και τα κότερα βρίσκει τον εαυτό του.

Μπορούμε με έμφαση στο σημείο αυτό να τονίσουμε ότι τραγική και απαίσια είναι  η κατάντια του σημερινού ανθρώπου, όπως την εκθέσαμε παραπάνω, χωρίς φυσικά να υπεισέλθουμε σε λεπτομερέστερες περιγραφές της σήψης και της ανηθικότητας της εποχής μας.

Αίτημα επιτακτικό των καιρών μας, είναι η προσπάθεια να περισωθούν, έστω και τα τελευταία απομεινάρια της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.

Βασικό μέλημά μας πρέπει να αποτελέσει η φροντίδα για τον άνθρωπο, χωρίς βέβαια να καλλιεργούμε σε αυτόν την αυτοταπείνωση και τη δουλική αφοσίωση στον ευεργέτη, αλλά να του δώσουμε εκείνα που του ανήκουν χωρίς ταπεινά ελατήρια και δεσμευτικά ανταλλάγματα. Η ευαισθητοποίηση επομένως του ανθρώπου για τα προβλήματα και τις έγνοιες του συνανθρώπου, αποτελεί δείγμα ανθρωπιάς και έμπρακτης απόδειξης ανθρωπισμού.

Όποιος σέβεται τη δική του αξιοπρέπεια και των άλλων, επιβάλλεται να καταπολεμάει την υπεροψία, να αποφεύγει τη συκοφαντία, να μάχεται τη φιλαυτία, την απατεωνιά, τη διπροσωπία, την υποκρισία, τη δουλοπρέπεια, την τεμπελιά, τη διαφθορά, την αλητεία και την καταπάτηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Πραγματικός ανθρωπισμός και αγάπη για τον πλησίον δεν είναι η απόκρυψη των ελαττωμάτων μας και η καλλιέργεια της αυταπάτης σε αυτόν, αλλά η κριτική των ελλείψεων και η διαπαιδαγώγηση με αρχές.

Καταφαίνεται λοιπόν ότι ο ανθρωπισμός είναι γνώση, πόλεμος κατά της αγραμματοσύνης, υλοποίηση των ηθικών αρχών και θεωριών, αποφυγή της ρηχής και κούφιας ζωής. Η μεγάλη τεχνική ανάπτυξη κατάντησε σε μεγάλο βαθμό το σημερινό άνθρωπο ψυχρό υπολογιστή, ευπροσάρμοστο στην αδικία  και αδιάφορο στην περιφρόνηση των ηθικών αξιών. Αυτή είναι και η τεράστια, η αγεφύρωτη αντίθεση  του σημερινού πολιτισμού μας.

Δυστυχώς ο σημερινός άνθρωπος έγινε απάνθρωπος στην προσπάθειά του να γίνει υπεράνθρωπος. Ζούμε με λίγα λόγια σε ένα χώρο τεχνητής μαγείας και ανθρωπιστικής κρίσης. Για αυτό το λόγο είναι επιτακτική ανάγκη να ξεπεραστεί το στάδιο της εκμετάλλευσης, της αποθησαύρισης και του μεταπρατισμού και να αρχίσει μια νέα ζωή με βασικό οδηγό στις σχέσεις μας με τους άλλους την ανθρωπιά που είναι η μοναδική δύναμη που δημιουργεί.

Το ουσιαστικότερο όμως γνώρισμα ενός ανθρωπιστή και η μεγαλύτερη προσφορά του στο σύνολο είναι η έμπρακτη συμμετοχή στα προβλήματά του και η έλλειψη αδιαφορίας για την αδικία που γίνεται σε βάρος του. Η αδιαφορία τιμωρείται και συχνά έχει το τραγικό αποτέλεσμα  που μας περιγράφει ένας Ευρωπαίος σοφός της εποχής εκείνης ‘όταν οι Ναζί έπιαναν τους Εβραίους, δε διαμαρτυρήθηκα γιατί δεν ήμουν Εβραίος, όταν έπιαναν τους καθολικούς αδιαφόρησα γιατί δεν ήμουν καθολικός…. Έτσι όταν χτύπησαν και τη δική μου πόρτα να με συλλάβουν δεν βρέθηκε κανείς να διαμαρτυρηθεί για τη σύλληψή μου’.

 

Αρθρογράφος patrisnews, Φιλόλογος, Ειδικός στην Έκθεση, Πτυχιούχος Κλασσικής Φιλολογίας Πανεπιστημίου Αθηνών