Ήταν Γερμανός αρχιτέκτονας από την Σαξονία, ο οποίος δραστηριοποιήθηκε στη Βιέννη και την Ελλάδακατά τον 19ο και 20ό αιώνα. Υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους και διασημότερους αρχιτέκτονες στην ελληνική επικράτεια, σχεδιάζοντας και επιβλέποντας εκατοντάδες κτήρια.

Γεννήθηκε στη συνοικία Ζέρκοβιτς στο σημ. Ράντεμποϊλ-Ομπερλέσνιτς της Σαξονίας, στις 22 Ιουνίου 1837, και ήταν γιος του Κριστιάν Τσίλλερ (Christian Gottlieb Ziller), εργολάβου και κτηματία, και της Γιοχάνα Σοφί Φίχτερ (Johanna Sophie Fichter). Είχε εννέα αδέλφια από τους οποία οι τρείς ακολούθησαν το επάγγελμα του αρχιτέκτονα. Η οικογένεια διατηρούσε κατασκευαστική εταιρεία, την οποία κληρονόμησαν οι Moritz και Gustav Τσίλλερ. Ένας από τους αδελφούς του, ο Παύλος (Paul), εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα ασχολούμενος με οικοδομικές επιχειρήσεις. Σπούδασε αρχιτεκτονική στη Βασιλική Σχολή Οικοδόμησης στη Δρέσδη την περίοδο 1855 – 1858 και στη συνέχεια εγκαταστάθηκε στη Βιέννη, όπου προσελήφθη ως σχεδιαστής στο γραφείο του Θεόφιλου Χάνσεν. Το 1859 επιστρέφει στην πατρίδα του, όπου και συμμετείχε σε διαγωνισμό ανέγερσης κατοικιών στην Τιφλίδα, διαγωνισμό όμως που εγκατέλειψε, αν και ήταν ο επικρατέστερος, για να αποδεχθεί πρόταση του Χάνσεν να εργαστεί πάνω στην ανέγερση του κτιρίου της Ακαδημίας Αθηνών[5]. Παράλληλα φοίτησε στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Βιέννης, όπου τιμήθηκε[6] με το αργυρό μετάλλιο της σχολής. Το 1861 ξεκίνησε τετραετές ταξίδι στις ιταλικές πόλεις ΒερόναΡώμηΒενετίαΠομπηία κ.ά. Το 1864 εγκαταστάθηκε πάλι στη Βιέννη, όπου και εργάστηκε για μια τετραετία στο γραφείο του Χάνσεν.

Υπήρξε προσωπικός φίλος του βασιλιά Γεωργίου Α΄, για λογαριασμό του οποίου πραγματοποίησε αρκετές σχεδιαστικές μελέτες.

Απεβίωσε στην Αθήνα το 1923. Ήταν παντρεμένος με την πιανίστρια Σοφία Δούδου και είχαν αποκτήσει πέντε παιδιά: τη Βαλέρια, την Ναταλία, την Ιωσηφίνα (Φιφή), σύζυγο του ζωγράφου Δημητρίου Δήμα, τον Όθωνα και τον Βάλτερ. Η οικία του διατηρείται ακόμα και σήμερα στην οδό Μαυρομιχάλη (μεταξύ Ακαδημίας και Σόλωνος), ενώ διατηρούσε και εξοχική κατοικία στην οδό Πεσμαζόγλου 12 στην Κηφισιά μέσα σε έκταση σαράντα στρεμμάτων. Στην Εθνική Πινακοθήκη φυλάσσεται το αρχείο Τσίλλερ, το οποίο αγοράστηκε το 1961 από τον Μαρίνο Καλλιγά και διαθέτει[7] περί τα 400 σχέδια καθώς διάφορα άλλα τεκμήρια (χειρόγραφα, έγγραφα κ.α.) από τη ζωή του.

Εγκατάσταση στην Ελλάδα

Το 1861 ταξίδεψε μαζί με τον Χάνσεν για πρώτη φορά στην Αθήνα. Το 1868 επέστρεψε για να εργαστεί ως ανεξάρτητος αρχιτέκτονας στην Ελλάδα. Η γνωριμία του με τον Βασιλιά Γεώργιο Α΄ και οι διασυνδέσεις του με την μεγαλοαστική τάξη των Αθηνών ενίσχυσαν την φήμη του με αποτέλεσμα να αναλάβει εκατοντάδες παραγγελίες για την ανέγερση δημοσίων κτιρίων καθώς και ιδιωτικών κατοικιών και επαύλεων. Υπολογίζεται ότι κατά τη διάρκεια της ζωής του ανέλαβε την σχεδίαση και κατασκευή τουλάχιστον πεντακοσίων[7] κτιρίων. Το 1872 διορίστηκε καθηγητής του Πολυτεχνείου, απ’ όπου όμως απολύθηκε, το 1883, λόγω της άρνησής του να συγκαλύψει τις οικονομικές καταχρήσεις που καθυστερούσαν την ανέγερσή του Ζαππείου.[8] Το 1884 διορίστηκε διευθυντής Δημοσίων Έργων.

Στον Πειραιά κατασκεύασε, κοντά στην σημερινή πλατεία Αλεξάνδρας, την επονομαζόμενη “Συνοικία Τσίλλερ” ή “Συνοικία των Επαύλεων”, με τον σκοπό την πώληση των ακινήτων. Αργότερα ίδρυσε εταιρία κατασκευής οικοδομικών υλικών.

Αρχαιολογικές μελέτες

Ο Τσίλλερ ασχολήθηκε εντατικά με την αρχαιολογία. Ανακάλυψε πρώτος την ακριβή θέση του Παναθηναϊκού Σταδίου ενώ την περίοδο 1864 – 1869 πραγματοποίησε ανασκαφές στο στάδιο, την έκταση του οποίου είχε αγοράσει για τον συγκεκριμένο σκοπό. Το 1865 δημοσίευσε την μελέτη του σχετικά με τον Παρθενωνα με τίτλο Περί της αρχικής υπάρξεως των καμπυλώσεων του Παρθενώνος, στην οποία υποστήριξε την, σωστή, άποψή του περί ηθελημένης καμπυλότητας. Πραγματοποίησε επίσης αρχαιολογικές έρευνες για την ανέρευση της Τροίας καθώ και αρκετές μελέτες για τα υδατοφράγματα Αττικής, το Θέατρο του Διονύσου στη νότια κλιτύ της Ακρόπολης, την αρχιτεκτονική δομή του Παρθενώνα κ.α. Σχεδίασε τα λείψανα των αετωμάτων και είναι από τους πρώτους που κατέγραψαν την πολυχρωμία στα αγάλματα και στα αρχιτεκτονικά μέλη του Θησείου, του Ερεχθείου, του Ναού της Αφαίας στην Αίγινα κ.ά. Από τις μελέτες αυτές ο Τσίλλερ εμπνεύστηκε τα διακοσμητικά στοιχεία για τις κατοικίες του. Γενικά το ύφος του, εκλεκτικό στο πλαίσιο του νεοκλασικισμού, εμπνέεται από την Αρχαιότητα, το Βυζάντιο, την Αναγέννηση αλλά και από βορειοευρωπαϊκά στοιχεία.

Αρχιτεκτονική 

Το κύριο αντικείμενο της οικογενειακής επιχείρησης που γνώρισε ήταν η κατασκευή επαύλεων αντίστοιχης κλίμακας με τις ελληνικές. Υπήρξε βασικός συντελεστής[11] της διαμόρφωνης και της ανάπτυξης του ώριμου ελληνικού κλασικισμού.

Η δημιουργική σκέψη του Τσίλλερ συνδυάστηκε με την αισθητική της εποχής του βασιλιά Γεωργίου Α΄. Σε αντίθεση με τον δάσκαλό του, Θεόφιλο Χάνσεν, δημιούργησε το έργο του στην ηλιόλουστη Αττική και όχι στον ομιχλώδη βορρά. Το μέγεθος της Αθήνας επέβαλλε διαφορετικές κλίμακες και αναλογίες από αυτές των πρωτευουσών του βορρά, ώστε να είναι σύμφωνες με τα αισθητικά, φυσικά και ιστορικά δεδομένα του τόπου. Ο Τσίλλερ προσαρμόστηκε σε αυτά και τελικά επηρέασε την ελληνική αρχιτεκτονική, περισσότερο από κάθε άλλον αρχιτέκτονα, δίνοντας στην Αθήνα τον ευρωπαϊκό της χαρακτήρα.[5][12]

Έργα του

Ο αριθμός των έργων του ξεπερνά τα 500.[5] Κτίρια που σχεδίασε ο Έρνστ Τσίλλερ

Προεδρικό μέγαρο ένα από τα καλύτερα έργα του

Η Δημτική Αγορά του Πύργου είναι ένα από τα πιο κλασσικά έργα του Σλημαν ο οποίος άφησε την σφραγίδα του και στην Ηλειακή πρωτεύουσα με αρκετά ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής αξίας μνημεία που έφτιαξε.