Ένας επιστήμονας μας διδάσκει την αξία του αλτρουισμού και της αλληλεγγύης

Όταν ο Τζορτζ Πράις πέθανε τον Ιανουάριο του 1975, στην κηδεία του παρευρέθησαν πέντε άστεγοι άνδρες, ρακένδυτοι και πάμπτωχοι. Παρευρέθησαν επίσης ο Μπιλ Χάμιλτον και ο Τζον Μέιναρντ Σμιθ, επιφανείς Βρετανοί ειδικοί της εξελικτικής βιολογίας. Και οι επτά άνδρες θρήνησαν έναν Αμερικανό επιστήμονα ο οποίος βοήθησε να δοθεί απάντηση στο ερώτημα, γιατί οι άνθρωποι μπορούν και πρέπει να δείχνουν καλοσύνη ο ένας στον άλλον. Θρήνησαν τον άνθρωπο που χάρισε όλα τα υπάρχοντά του και όλη του τη ζωή, και όταν η γενναιοδωρία του εξαντλήθηκε, αυτοκτόνησε στα 52 του χρόνια.

Από τότε που ο Δαρβίνος δημοσίευσε τη θεωρία του για την Εξέλιξη το 1859, όλοι οι επιστήμονες αναρωτιούνται αν η δαρβινική θεωρία δύναται να εξηγήσει την ύπαρξη του αλτρουισμού, της συμπεριφοράς δηλαδή που μειώνει τις δυνάμεις προσαρμογής ενός υποκειμένου ενώ ταυτόχρονα αυξάνει τη μέση δυνατότητα επιβίωσης της ομάδας, στην οποία ανήκει το άτομο. Αυτή η αυταπάρνηση δεν είναι μοναδική στους ανθρώπους.

Συμβαίνει και σε πολλά είδη ζώων. Για παράδειγμα οι μέλισσες, ζουν σε κοινότητες που έχουν επικεφαλής μία βασίλισσα και συνάμα κατοικούνται από στείρες εργάτριες. Μία ερμηνεία της θεωρίας του Δαρβίνου θα υποστήριζε ότι, επειδή οι εργάτριες δεν τεκνοποιούν, η εξέλιξη θα έπρεπε να οδηγεί στην εξάλειψή τους. Δεν συμβαίνει όμως αυτό στη Φύση. Γιατί «η φύσις ουδέν ποιεί μάτην», όπως σοφά είχε διατυπώσει χιλιάδες χρόνια πριν ο Αριστοτέλης. Τη δεκαετία του 1960, ο Χάμιλτον υποστήριξε ότι η εξέλιξη πριμοδοτεί χαρακτηριστικά που ευνοούν την επιβίωση των στενών συγγενών ενός συγκεκριμένου ατόμου. Οι αποικίες μελισσών που επιβιώνουν είναι εκείνες, όπου οι στείρες εργάτριες, οι οποίες είναι και οι κόρες της βασίλισσας, προμηθεύουν τις πιο κατάλληλες υπηρεσίες στη μητέρα τους. Κάθε εργάτρια λοιπόν αγωνίζεται για να συνδράμει στην αναπαραγωγική επιτυχία της βασίλισσας, ακόμα και με το τίμημα της δικής της αναπαραγωγικής αποτυχίας. Ο Πράις επεδίωξε να περιγράψει μαθηματικά πώς εδύνατο να εξελιχθεί μία γενετική προδιάθεση στον αλτρουισμό. Επινόησε λοιπόν μία μαθηματική εξίσωση, που τώρα αποκαλείται «εξίσωση του Πράις».

Η εξίσωση αυτή περιγράφει πώς χαρακτηριστικά που μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις να αποδειχθούν δυσμενή, επιμένουν παρ’ όλ’ αυτά να διατηρούνται στον πληθυσμό. Ρυθμίζονας μάλιστα τις μεταβλητές, απέδειξε πώς σε πληθυσμούς στους οποίους η καλοσύνη και η αλληλεγγύη είναι ισχυρές και διαδεδομένες, ο αλτρουισμός κληροδοτείται από γενιά σε γενιά και η κοινωνία τους ευδοκιμεί και ευδαιμονεί. Αντίθετα στους βάναυσους κόσμους, όπου η φιλανθρωπία περιφρονείται και η καλοσύνη πεθαίνει, επικρατεί το συμφέρον, η αλαζονεία, η αδικία, η εκμετάλλευση και εν τέλει η ύφεση, η παρακμή και η άτη- καταστροφή.

Τελικά, ο Πράις κατέληξε σε έναν τέτοιο κόσμο. Στο βιογραφικό βιβλίο του «The Price of Altruism: George Price and the Search for the Origins of Kindness» (Το τίμημα του αλτρουισμού: Ο Τζορτζ Πράις και η αναζήτηση των πηγών της καλοσύνης, εκδ. W.W. Norton), ο συγγραφέας Ορεν Χάρμαν τον παρακολουθεί από τα νεανικά του χρόνια, όταν βρισκόταν στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου, όπου εργάστηκε στην ανίχνευση της ραδιενέργειας, ενώ το ίδιο διάστημα εκλεκτοί και διάσημοι συνάδελφοί του αγωνίζονταν και μοχθούσαν να «φτιάξουν», την πρώτη ατομική βόμβα. Ο Πράις, αντίθετα, ως ένας ιδεαλιστής και φιλάνθρωπος επιστήμων ταλαντευόταν ανάμεσα στα πολλά ενδιαφέροντά του. Σπούδασε Χημικός αλλά ασχολήθηκε με τα ηλεκτρονικά στο Bell Labs, πριν στραφεί στον σχεδιασμό με χρήση υπολογιστών. Το 1967 μετεγκαθίσταται στο Λονδίνο, ύστερα από μία γενναιόδωρη αποζημίωση από την ασφαλιστική του εταιρεία, εξαιτίας της παρουσίας ενός όγκου στο θυρεοειδή.

Τότε συνδέεται με τον Χάμιλτον και στρέφεται στη διατύπωση της προαναφερθείσας εξίσωσης, με την οποία το όνομά του συνδέθηκε και έμεινε στην αιωνιότητα. Ταυτόχρονα, το προσωπικό του ενδιαφέρον για τον αλτρουισμό κορυφώθηκε σε κάτι ανώτερο και συνάμα καθημερινό- βιωματικό και πρακτικό. Άρχισε να αναζητά αναξιοπαθούντες ξένους. Δώρισε όλα τα υπάρχοντά του. Στο σπίτι του στεγάστηκαν άστεγοι, ενώ ο ίδιος κοιμόταν στο γραφείο του. Το αξιοπερίεργο και συνάμα αξιοθαύμαστο και αξιαγάπητο ήταν πώς όσο επιδεινωνόταν η σωματική και ψυχική του υγεία τόσο πιο φιλεύσπλαχνος και φιλάνθρωπος ήταν.

Στους σκληρούς και δύσκολους καιρούς που διανύουμε, είθε η ανθρωπιστική του δράση να φωτίσει ορθά και καθοδηγητικά και τα βήματα της δικής μας δράσης.