Γιατί συνδέουμε το σεξ με την ντροπή;

Δεν είναι ψέμα ότι ένα παιδί, από πολύ νεαρή ηλικία, λαμβάνει υποδείξεις από τους γονείς του για το ποιοι τρόποι έκφρασης είναι αποδεκτοί σχετικά με την σεξουαλική επιθυμία· το ίδιο συμβαίνει και με τις αντίστοιχες συμπεριφορές.

Ο Φρόιντ υποστήριζε ότι αυτά τα εμπόδια στην έκφραση είναι ένας από τους βασικούς λόγους σχηματισμού των τριών διακριτών πτυχών της ανθρώπινης προσωπικότητας.

Η πρώτη πτυχή είναι το Εκείνο, ένα συνονθύλευμα ενστικτωδών κινήτρων για την ικανοποίηση επιθυμιών, όπως αυτής του σεξ.

Επόμενη πτυχή είναι το Εγώ, το οποίο αναφέρεται στο πώς αντιλαμβάνεται το μυαλό σε συνδυασμό με το σώμα τις πληροφορίες που δέχεται από τον έξω κόσμο και ανάλογα προσπαθεί να εκπληρώσει τις σεξουαλικές και άλλες επιθυμίες – με κοινωνικά αποδεκτούς και εφικτούς τρόπους.

Τελευταία πτυχή είναι το Υπερεγώ. Το υπερεγώ αποτελείται από τα κοινωνικά πρότυπα συμπεριφοράς που έχει λάβει το άτομο από το περιβάλλον του το άτομο, αλλά και τα εσωτερικοποιημένα, όπως της κατανόησης των απαγορευμένων ή αξιέπαινων συμπεριφορών. Όταν παραβιάζεται το πρότυπο του Υπερεγώ, δημιουργούνται τύψεις και συναισθήματα ενοχής με αποτέλεσμα την απώλεια αυτοεκτίμησης. Τέτοιου είδους παραβάσεις, εκτός από πραγματικές μπορεί να είναι και στο πλαίσιο ενός ονείρου ή φαντασίωσης.

Ο εγκέφαλος όταν είμαστε ξύπνιοι, λειτουργεί θέτοντας όρια μεταξύ των τριών πτυχών προσωπικότητας, αλλά κατά τη διάρκεια του ύπνου αυτά αποδυναμώνονται κι έτσι σταματάει ο ισχυρός έλεγχος των σεξουαλικών και άλλων μας επιθυμιών. Ο άνθρωπος τη στιγμή που συνειδητοποιεί το εύρος των επιθυμιών του, νιώθει σεξουαλικές ενοχές.

Ενώ λοιπόν ο Φρόιντ πίστευε ότι αυτή του η θεωρία μπορεί να εφαρμοστεί σε παγκόσμιο επίπεδο, διαπολιτισμικές μελέτες έρχονται να τον διαψεύσουν. Για παράδειγμα, στην ιαπωνική κουλτούρα το σεξ είναι ελάχιστα συνδεδεμένο με την ενοχή καθώς στην δική τους κοινωνία η ενοχή συνδέεται, μάλλον, με την αποτυχία εκπλήρωσης εσωτερικών αξιών. Αυτό το συμπέρασμα έχει οδηγήσει σε εκτενείς συζητήσεις μεταξύ χριστιανισμού και ενοχών.

Κατ’ αρχάς η Εκκλησία απαγορεύει την σεξουαλική επαφή πριν τον γάμο. Δεύτερον, απαγορεύει την σεξουαλική επαφή μεταξύ ακόμη και των παντρεμένων ζευγαριών συγκεκριμένες μέρες του έτους. Έπειτα, θεωρείται αμαρτία η απόλαυση του σεξ χωρίς να υπάρχει ο στόχος της αναπαραγωγής. Κάποιοι μελετητές έχουν παρατηρήσει ότι αυτοί οι περιορισμοί το μόνο που έχουν καταφέρει είναι να προωθήσουν εμμονή με σεξουαλικά αντικείμενα και δραστηριότητες.

Κάποιοι ψυχολόγοι έχουν διαχωρίσει την ενοχή σε δύο κατηγορίες. Η μία είναι «η ενοχή της επόμενης ημέρας», που χαρακτηρίζει το αίσθημα τύψεων μετά την παραβίαση μίας προσωπικής αξίας, όπως το σεξ στο πρώτο ή δεύτερο ραντεβού.

Η δεύτερη είναι η «λανθάνουσα ενοχή». Πρόκειται για την πεποίθηση ότι το σεξ είναι εγγενώς λανθασμένο ή βρώμικο. Τα άτομα που ανήκουν σε αυτήν την κατηγορία συχνά πιστεύουν πως το σεξ προκύπτει από την έλλειψη αυτοελέχγου και το συσχετίζουν με ζωώδη ένστικτα.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, το άτομο μπορεί να αισθάνεται ενοχές ακόμη και χωρίς ενεργή συμμετοχή σε σεξουαλικές δραστηριότητες. Αυτό το άτομο ορισμένες φορές περιγράφεται ως άτομο με ενοχοποιημένη προσωπικότητα. Συνήθως τα άτομα με αυτόν τον τύπο προσωπικότητας δεν καταφέρνουν να απολαύσουν το σεξ, ούτε νιώθουν συνειδητή επιθυμία γι’ αυτό.  Επιπλέον, δεν συνειδητοποιούν τα σεξουαλικά τους συναισθήματα, τη σεξουαλική διέγερση και αδυνατούν να φτάσουν σε οργασμό. Η λανθάνουσα ενοχή έχει προβληματίσει την κοινότητα των ψυχαναλυτών, οι οποίοι έχουν συνδέσει αυτήν την ενοχή ακόμη και με ψυχοσωματικές ασθένειες, συμπεριλαμβανομένων της σεξουαλικής δυλειτουργίας και της κατάθλιψης.

Όσον αφορά τις υπερβολικές, παράξενες ή εθιστικές συμπεριφορές, οι ψυχολόγοι έχουν παρατηρήσει ότι η ενοχή δεν είναι το κυρίαρχο συναίσθημα. Αντιθέτως το κυρίαρχο συναίσθημα είναι αυτό της ντροπής στην περίπτωση που ανακαλυφθούν από τον περίγυρό τους αυτές οι επιθυμίες.

Γενικά, εάν μια συμπεριφορά καταδικάζεται από ενήλικες, υπάρχει το ενδεχόμενο οι νεότεροι που έχουν εμπλακεί σε αυτή τη συμπεριφορά ή είχαν παρόμοιες εμπειρίες να αισθάνονται ένοχοι. Για παράδειγμα, αν το σεξουαλικό παιχνίδι με τους συνομηλίκους, μια συχνή δραστηριότητα μεταξύ των μικρών παιδιών, κατακρίνεται από τους ενήλικες, τα παιδιά που συμμετέχουν σε ένα τέτοιο παιχνίδι μπορεί να βιώσουν ενοχή.

Έπειτα, ο αυνανισμός, μια σχεδόν καθολική πρακτική αυτοϊκανοποίησης μεταξύ των ανδρών και μία αρκετά συνηθισμένη μεταξύ των γυναικών, είναι μια άλλη πιθανή περίπτωση ενοχής μεταξύ και νέων αλλά και ηλικιωμένων.

Πρόσφατες μελέτες έχουν δείξει σημαντικά επίπεδα σεξουαλικής ενοχής που σχετίζονται με αυνανισμό μεταξύ των ηλικιωμένων επίσης. Και στις δύο περιπτώσεις, ο αυνανισμός προκαλεί ενοχή επειδή ορίζεται ως ακατάλληλη συμπεριφορά των ενηλίκων ή της κοινωνίας εν γένει.

Υπάρχει η θεωρία των «πολιτισμών ενοχής» και των «πολιτισμών ντροπής». Έχει προταθεί ότι σε ορισμένους τρόπους ανατροφής παιδιών κυριαρχεί η ενοχή, ενώ άλλες οδηγούν σε αισθήματα ντροπής ως απάντηση στην παραβίαση των κοινωνικών προσδοκιών.

 

Πηγή: Howstuffworks