Πώς το παιχνίδι επηρεάζει την ανάπτυξη του παιδιού

Το παιχνίδι για το παιδί της προσχολική ηλικίας δεν αποτελεί έναν τρόπο για να περνά την ώρα του, αλλά βασικό στοιχείο της ανάπτυξής του, αφού το βοηθά να αναπτυχθεί κοινωνικά, γνωστικά και σωματικά. Στην αρχή περιλαμβάνει απλές επαναλαμβανόμενες δραστηριότητες γι’ αυτό και ονομάζεται λειτουργικό παιχνίδι. Σε αυτό μπορεί να συμμετέχουν αντικείμενα π.χ. κούκλες ή αυτοκινητάκια ή μπορεί να αποτελείται από επαναλαμβανόμενες κινήσεις όπως π.χ. πηδηματάκια. Το σημαντικό εδώ για το παιδί δεν είναι η δημιουργία αλλά απλά και μόνο η πράξη. Μεγαλώνοντας όμως το παιδί και φτάνοντας στην ηλικία των τεσσάρων ετών το λειτουργικό παιχνίδι αντικαθίσταται από το παιχνίδι κατασκευών καθώς αρχίζει πια να παίζει με πιο σύνθετο τρόπο. Τώρα θα χρησιμοποιήσει αντικείμενα, όπως τουβλάκια ή παζλ,   προκειμένου να δημιουργήσει ή να χτίσει κάτι θέλοντας απλά να παράγει και όχι να δημιουργήσει, γι’ αυτό και είναι ικανό να φτιάχνει κάτι να το χαλά και να το ξαναφτιάχνει από την αρχή. Με τον τρόπο αυτό το μικρό παιδί αναπτύσσει τις σωματικές και γνωστικές του δεξιότητες, αποκτά εμπειρίες,  ασκείται σε λεπτές κινήσεις δεξιοτεχνίας, επεξεργάζεται και λύνει τα πρώτα του προβλήματα και μαθαίνει να συνεργάζεται με άλλους. Επομένως είναι πολύ σημαντικό  να παρέχουμε στα παιδιά αυτής της ηλικίας μια ποικιλία παιχνιδιών που θα του επιτρέπουν να παίζει και τα δύο παραπάνω είδη παιχνιδιού.

Στα πρώτα αυτά χρόνια της ζωής του παιδιού η κοινωνική πλευρά του παιχνιδιού μπορεί να μη δείχνει υπαρκτή με μια πρώτη ματιά, αφού μπορεί να παρατηρήσει κανείς παιδιά που να κάθονται στον ίδιο χώρο, το ένα δίπλα στο άλλο και το καθένα να παίζει μόνο του ακόμα και αν ασχολείται με το ίδιο παιχνίδι. Ωστόσο τα παιδιά αυτά δεν παύουν παρά να παίζουν μαζί, απλά δεν συναλλάσσονται και δεν αλληλεπιδρούν. Αυτή είναι μια διαδικασία που θα έρθει αμέσως μετά, καθώς τα παιδιά θα περάσουν στα συντροφικά παιχνίδια, όπου η αλληλεπίδραση θα είναι άμεση και ορατή μιας και θα περιλαμβάνει περισσότερες διαπροσωπικές συναλλαγές.  Τώρα τα παιδιά θα είναι ικανά να ανταλλάσσουν παιχνίδια και υλικά, να παίζουν κοινά παιχνίδια, να ακολουθούν κοινούς κανόνες και στρατηγικές, να κάνουν πράγματα στη σειρά ακόμη και να επινοούν τους πρώτους τους διαγωνισμούς. Το συντροφικό και συνεργατικό αυτό είδος παιχνιδιού, που παρατηρείται κυρίως προς το τέλος της προσχολικής ηλικίας, βοηθά τα παιδιά να αναπτύξουν κοινωνικές στάσεις και συμπεριφορές. Είναι λοιπόν εξαιρετικά σημαντικό στην ηλικία αυτή τα παιδιά να έρχονται καθημερινά  σε επαφή με άλλα παιδιά και αυτός είναι ένας ακόμη λόγος που δείχνει την αξία και την αναγκαιότητα της προσχολικής αγωγής που υποχρεωτικά και όχι κατά βούληση του γονέα πρέπει να παρέχεται στα παιδιά.

Ωστόσο στη ζωή του παιδιού αυτής της ηλικίας το μοναχικό παιχνίδι θα εξακολουθήσει να υπάρχει, αφού δεν θα είναι λίγες οι φορές που το παιδί θα προτιμά να παίζει μόνο του. Το ίδιο συχνό είναι και το φαινόμενο, όπου όταν το παιδί βρίσκεται σε μια νέα παρέα παιδιών, να ακολουθεί στην αρχή τον ρόλο του παρατηρητή μέχρι να βρει την ευκαιρία να πάρει ενεργά μέρος στο παιχνίδι. Τούτο αποτελεί κατά κανόνα μια άσκηση στρατηγικής που συνήθως οδηγεί σε επιτυχία.

Ένα ακόμη χαρακτηριστικό στο παιχνίδι αυτής της ηλικίας είναι η μεγάλη εξέλιξη της φύσης του παιχνιδιού από το απόλυτα ρεαλιστικό και πραγματικό στο φανταστικό και το συμβολικό. Στην αρχή τα παιδιά χρησιμοποιούν αντικείμενα και παιχνίδια με εντελώς ρεαλιστικό τρόπο. Έτσι για αυτοκίνητο χρησιμοποιείται μόνο το αυτοκινητάκι, για τηλέφωνο μόνο το πλαστικό τηλεφωνάκι κ.λ.π. Αργότερα όμως για αυτοκίνητο ή για τηλέφωνο μπορεί να χρησιμοποιηθεί  οποιοδήποτε αντικείμενο π.χ. ένα τουβλάκι. Έτσι το παιδί περνά από τη σφαίρα του πραγματικού στη σφαίρα του φανταστικού αναπτύσσοντας με τον τρόπο αυτό τη φαντασία του. Μάλιστα πολλοί παιδαγωγοί υποστηρίζουν ότι το παιχνίδι της προσποίησης, όταν μάλιστα έχει χαρακτηριστικά κοινωνικού παιχνιδιού, αποτελεί μέσο απόκτησης γνωστικών δεξιοτήτων, αφού το παιδί εξασκείται σε δραστηριότητες και δράσεις του άμεσου πολιτισμικού του περιβάλλοντος με αποτέλεσμα να αντιλαμβάνεται βιωματικά πώς λειτουργεί ο κόσμος γύρω του.

Γενικά η λειτουργία του παιχνιδιού στην κοινωνική, ψυχοσυναισθηματική και ψυχοκινητική ανάπτυξη του παιδιού είναι εξαιρετικά σημαντική, πράγμα που έχει παρατηρηθεί και έχει ερευνηθεί εδώ και πολλά χρόνια, γι’ αυτό και θα πρέπει να προσφέρουμε στο παιδί  αφειδώς τόσο το χρόνο όσο και τις ευκαιρίες για την απρόσκοπτη ενασχόλησή του με αυτό.

Στασινοπούλου Τζωρτζίνα