Βιβλίο Συνεντεύξεις

Αθηνά Κακούρη: 1821 H Αρχή που δεν ολοκληρώθηκε

Μια νέα αφήγηση της Επανάστασης, απλή, χυμώδης, ζωηρόχρωμη, καρφώνει στο νου του αναγνώστη τα κύρια σημεία του πολέμου, αναδεικνύει τη δράση των ευρωπαϊκών Δυνάμεων και, παρουσιάζοντας ανάγλυφες τις ροπές που διαιωνίστηκαν, δείχνει την ανάγκη να μάθουμε, ώστε να μπορέσουμε να αλλάξουμε. Με τις αδρές γραμμές της αποτελεί βοήθημα για όποιον πλησιάζει πρώτη φορά την Ελληνική Επανάσταση. Με τις νέες οπτικές γωνίες που εισάγει  προκαλεί τον γνώστη σε αντίλογο.

Ευκολοδιάβαστη αλλά όχι επιφανειακή, η μικρή αυτή Ιστορία, σαν καλό μυθιστόρημα, σε καλεί να ονειροπολήσεις, να οργιστείς, να θαυμάσεις, κυρίως όμως να σκεφτείς, να κρίνεις, να αμφισβητήσεις, να αντιπαραθέσεις, έτσι ώστε να πλησιάσεις το παρελθόν με την καυτή συνείδηση ότι ζει και δρα ακόμη σήμερα, οπότε αν μεν το γνωρίζεις, μπορείς να το χαλιναγωγήσεις, ενώ αν το αγνοείς, το αφήνεις ανεξέλεγκτο να προσδιορίζει ένα μεγάλο μέρος της ζωής σου.

Η αειθαλής και ακάματη κ. Αθηνά Κακούρη μίλησε στην εφ. «Πατρίς» για το νέο ιστορικό βιβλίο με τίτλο «1821, η αρχή που δεν ολοκληρώθηκε», δεν είναι μυθιστόρημα, και ας διαβάζεται σαν μυθιστόρημα.

Το βιβλίο σας αυτό κυκλοφόρησε πριν από μερικά χρόνια και έκτοτε διαγράφει σταθερά μια επιτυχέστατη πορεία. Γιατί άραγε;

Ίσως επειδή προσπάθησα πολύ να ξεδιαλέξω μέσα από τα άπειρα γεγονότα της δεκαετίας 1821-1831 εκείνα που δίνουν την μεγάλη εικόνα, εκείνα που μας άφησαν κληρονομιές – άλλες υπέροχες και άλλες κάκιστες – κληρονομιές.

Ποια είναι η αρχή, στην οποία αναφέρεστε και γιατί βάζετε στον τίτλο ότι «δεν ολοκληρώθηκε;»

Η αρχή ήταν, φυσικά, η Επανάσταση. Αλλά αυτή δεν έγινε προκειμένου να ελευθερωθεί η Πελοπόννησος και η Στερέα Ελλάς. Έγινε για να αναγεννηθεί το Έθνος ολόκληρο. Και το αίμα που χύθηκε δεν περιορίστηκε σε μια μικρή περιοχή, εδώ στη γειτονιά μας, αλλά απλώθηκε και στην Πόλη, στην Μικρασία, την Μακεδονία, και την Κύπρο ακόμη όπου έγιναν εκτεταμένες σφαγές μολονότι οι Κύπριοι, με εντολή της Φιλικής Εταιρείας, δεν είχαν πάρει τα όπλα.

Τα σύνορα όμως, που μας επέβαλαν οι Τρεις Εγγυήτριες Δυνάμεις το 1833 άφηναν εκτός Ελλάδος τα δύο τρίτα του Ελληνισμού. Άφηναν έξω περιοχές όπως η Σάμος και η Κρήτη, που ήταν ουσιαστικά ελεύθερες με το τέλος των εχθροπραξιών. Έξω επίσης άφηναν την Ήπειρο, τη Θεσσαλία, τη Δυτική Μακεδονία, που είχαν ξεσηκωθεί και είχαν πληρώσει με μεγάλες θυσίες τις συγκρούσεις τους με τις αλλεπάλληλες στρατιές των Οθωμανών, που κατέβαιναν προς την επαναστατημένη Πελοπόννησο.

Ο σκοπός της Επανάστασης λοιπόν εδαφικά δεν ολοκληρώθηκε.

Στο βιβλίο σας αποδίδετε μεγάλο ρόλο στον Ιωάννη Καποδίστρια

Ο Καποδίστριας βρίσκεται στο επίκεντρο της όλης Παλιγγενεσίας. Υπάρχει εξ αρχής. Ήδη με την ίδρυση της Ιονίου Πολιτείας τον βλέπουμε να συντάσσει το πρώτο ελληνικό Σύνταγμα, το 1903.

Δεν μας έφθασε εδώ ο Κυβερνήτης, ψηλοκρεμαστός, όπως μας τον εμφανίζουν τα περισσότερα βιβλία σχολικά και μη. Και η προσωπικότητα αυτού του σπανίως προικισμένου Έλληνα είναι απολύτως γοητευτική. Για σκεφτείτε! Ένας άσημος νέος από ένα νησάκι της πρώην Γαληνοτάτης Δημοκρατίας της Βενετίας, μπήκε στην αχανή κρατική υπηρεσία της Ρωσίας, μέσα σε πέντε έξη χρόνια βρέθηκε στο πλευρό του Αλεξάνδρου Α’ ως ο κυριότερος διπλωματικός του σύμβουλος, κι από εκεί επηρέαζε τόσο πολύ την διπλωματία της Ευρώπης ώστε να τον μισήσει ο Μέττερνιχ. Αυτήν δε την μετεωρική σταδιοδρομία του, δεν δίστασε να την θυσιάσει πιέζοντας τον Τσάρο, προκειμένου να προωθήσει τα συμφέροντα ενός κράτους – της Ελλάδας – που τότε μόνον στην φαντασία του υπήρχε.

Στο βιβλίο σας περιλαμβάνετε τις χρονιές που κυβέρνησε την Ελλάδα ο Καποδίστριας. Υπάρχει κάποιος λόγος γι’ αυτό;

Xωρίς τον Καποδίστρια ανεξάρτητο ελληνικό κράτος δεν θα υπήρχε. Οι πολιτικοί της εποχής, έχοντας κάμει μια σειρά από λάθη, είχαν ήδη συμβιβαστεί με την υποτέλεια στον Σουλτάνο. Ο Καποδίστριας είναι εκείνος που έδωσε την διπλωματική μάχη , και κέρδισε την ανεξαρτησία του νέου κράτους. Και αυτό, μόνος και αβοήθητος.

Επί πλέον κανείς τότε δεν είχε τις γνώσεις και το κύρος για να βάλει τις βάσεις ενός κράτους που θα είχε μεν δομές σύγχρονες για την εποχή εκείνη αλλά θα διατηρούσε τις ιδιαίτερες ελληνικές παραδόσεις και τον ιδιαίτερα ελληνικό πολιτισμό μας. Με την δολοφονία του, αυτό το μέρος του έργου καταστρατηγήθηκε και ο ίδιος θάφτηκε κάτω από ένα βουνό ύβρεων: -φωτοσβέστης, τύραννος, κοζάκος, δήμιος…

Έχουμε λοιπόν και εδώ μια αρχή που δεν ολοκληρώθηκε.

Νομίζετε ότι αυτά τα δύο, τα ασφυκτικά όρια που επεβλήθησαν στην Ελλάδα και η δολοφονία του Καποδίστρια είχαν κάποιον αντίκτυπο στα μετέπειτα γεγονότα;

Φυσικά. Επειδή τα όρια που δόθηκαν τότε δεν αντιστοιχούσαν ούτε στην λογική ούτε στο δίκαιον, ακολούθησαν όλα όσα είχε προβλέψει και προειπεί στις Δυνάμεις ο Καποδίστριας. Δηλαδή μια σειρά εξεγέρσεων και πολέμων. Αυτά δεν οφείλονταν στον Όθωνα, που κατηγορείται για μεγαλοϊδεατισμό και γελοιότητα. Ήταν το φυσικό αποτέλεσμα των λαθών που έγιναν στην πρώτη χάραξη συνόρων, και γι’ αυτό συνεχίστηκαν σε όλον τον 19ο αιώνα και μέχρι τους Βαλκανικούς Πολέμους.

Εξ’ άλλου, επειδή δεν αφέθηκε ο Καποδίστριας να θέσει βάσεις σε μια νεώτερη Ελλάδα, έχουμε στα επόμενα τριάντα χρόνια τη γελοιότητα να εκπροσωπούν τον ελληνικό λαό τρία κόμματα, που αυτοαποκαλούνται «το αγγλικόν», «το γαλλικόν», «το ρωσικόν», διαλαλώντας δηλαδή την εξάρτησή τους από κάποια ξένη Δύναμη.

Τι κληρονομιές νομίζετε ότι μας έχει αφήσει ο Αγώνας του 1821;

Aς αρχίσουμε από τα κακά: Μας άφησε την κληρονομιά των δύο εμφυλίων πολέμων, που μας έφεραν στο χείλος της απόλυτης καταστροφής. Αυτούς πρέπει να τους μελετάμε, όχι επειδή είναι κάτι σπάνιο – κάθε άλλο. Τέτοια φαινόμενα έχουμε σε όλες τις εποχές και όλους τους λαούς. Πρέπει να τους μελετάμε και να μην τους ξεχνάμε. Κανένας εμφύλιος ποτέ δεν ωφέλησε. Όλοι είχαν κίνητρα είτε ποταπά, είτε ξένων συμφερόντων. Είναι αδύνατον να θέλει το καλό μας όποιος μας καλλιεργεί εμφύλιο μίσος – τότε και μετέπειτα και σήμερα.

Τα καλά που μας άφησε είναι: Μια σειρά από περίλαμπρες νίκες. Μια σειρά από συναρπαστικές προσωπικότητες Οπλαρχηγών. Μια σειρά από μορφές Προυχόντων, που αξίζει να μελετηθούν βαθύτερα και εκτενέστερα. Και ακόμη την υπέροχη ποίηση του Σολωμού και του Κάλβου.

Είναι κάποιος από τους οπλαρχηγούς που σας ελκύει περισσότερο;

Ω, βεβαίως! Ο Κολοκοτρώνης. Για τον μεγάλο στρατηγικό του  νου. Για την αφοσίωσή του στην ιδέα της δημιουργίας ενός ανεξάρτητου κράτους για την πίστη του στον Κυβερνήτη, για την θυμοσοφία του και για την αστείρευτη ευψυχία του.

ΕΝΘΕΤΟ (ΜΕ ΦΩΤΟ ΤΗΣ)

Η Αθηνά Κακούρη γεννήθηκε το 1928 στην Πάτρα και έζησε στην Αθήνα, τη Βιέννη και τη Φιλαδέλφεια των ΗΠΑ. Ήταν παντρεμένη με τον αρχαιολόγο Σπύρο Ιακωβίδη και έχει παιδιά και εγγόνια. Εργάστηκε σε ναυτικό πρακτορείο, σε εταιρεία πετρελαιοειδών, στον Τουρισμό, ενώ δημοσίευε χρονογραφήματα, διηγήματα και μεταφράσεις σε διάφορα έντυπα και εκδοτικούς οίκους. Υπήρξε επί πολλά χρόνια συντάκτρια στο περιοδικό «Ταχυδρόμος», όπου δημοσιεύονταν τα αστυνομικά της διηγήματα στις δεκαετίες του 1950 και του 1960.

Εξέδωσε:

AΣΤΥΝΟΜΙΚΑ ΔΙΗΓΗΜΑΤΑ: «Aλάτι στα φυστίκια»,  «Έγκλημα της μόδας», «Η κομμένη κεφαλή», «Οι κήποι του διαβόλου».

ΜΥΘΙΣΤΟΡΗΜΑΤΑ: «Ο δραπέτης της Αυλώνας» (1970), «Kυνηγός φαντασμάτων» (1974), «Της τύχης το μαχαίρι» (1989), «Με τα φτερά του Μαρίκα» (1993), «Η σπορά του ανέμου» (1994), «Αύριο» ( 1995) , «Πριμαρόλια» (1998), «Ο χαρταετός» (2002), «Θέκλη» (2005) «Ξιφίρ Φαλέρ» (2009), «Πασσαδόροι και Βαστάζοι» (2011), Στη σειρά «Η κουζίνα του συγγραφέα» κυκλοφορεί το βιβλίο της «Με τα χέρια σταυρωμένα» (2010).

Βραβεία: Πανελλήνιου Διαγωνισμού Μεταφράσεως 1952 για το διήγημα «Ο Διάβολος και ο Ντάνιελ Γουέμπστερ» του Στ.Β. Μπένετ, Ίκαρος 1953. Νικηφόρου Βρεττάκου 1999 για το μυθιστόρημα «Πριμαρόλια» Ιδρύματος Πέτρου Χάρη της Ακαδημίας Αθηνών 2005 για το μυθιστόρημα «Θέκλη». ΕΚΕΜΕΛ 2009 για τη μετάφραση του μυθιστορήματος «Το μυστήριο του Έντουιν Ντρουντου Καρόλου Ντίκενς. Από τις εκδόσεις Πατάκη.

Όλη η επικαιρότητα