Αφιερώματα Ιστορικά

Από το έπος της Εθνικής Αντίστασης στην Ηλεία

Η… πολυσέλιδη ιστορία της Εθνικής Αντίστασης, έχει αφιερώσει πολλά κεφάλαια στη δράση και την προσφορά των αγωνιστών – αντιστασιακών της Ηλείας.

Η… πολυσέλιδη ιστορία της Εθνικής Αντίστασης, έχει αφιερώσει πολλά κεφάλαια στη δράση και την προσφορά των αγωνιστών – αντιστασιακών της Ηλείας.

Γράφει ο Γιάννης Νικολόπουλος

Κάποιες από τις σελίδες της, έχουμε δημοσιεύσει στην σελίδα μας αυτή. Ίσως είναι αναγκαίο να σημειώσουμε ότι και στην Ηλεία, όπως και σε όλη την Ελλάδα, από τη Θεσσαλία και κάτω το κίνημα της Αντίστασης είχε εξαπλωθεί ευρύτατα!

Σε όλη σχεδόν την Ηλεία είχαν ιδρυθεί αντιστασιακές οργανώσεις, όλου σχεδόν του φάσματος, οι οποίες παρουσίαζαν έντονη δραστηριότητα στα χωριά και στις πόλεις. Στόχος τους ήταν πάντα οι δυνάμεις κατοχής που σε μεγάλο ποσοστό ήταν γερμανικές.

Από την πληθώρα των δράσεων αυτών επιλέγουμε την «επιχείρηση» καταστροφής – εκπόρθησης του γερμανικού φυλακίου στο Κουρτέσι Μανωλάδος, όπως αυτή περιγράφεται στα Βιβλία σύγχρονων ιστορικών και ερευνητών.

Η μαχητική ομάδα του Κάμπου, μόλις που είχε συγκροτηθεί από τον Μάκη Τσουραπά, ανέλαβε την εκπόρθηση του εν λόγω γερμανικού φυλακίου τον Απρίλιο του 1944. Σκοπός της Επιχείρησης αυτής ήταν η κατάσχεση του πλούσιου οπλισμού του. Το φυλάκιο αποτελείτο από ένα πέτρινο κτίριο που δεν ήταν δυνατό να γκρεμισθεί με τα όπλα της ομάδας, με άλλα τρία κτίρια, στρατώνες της 70μελούς φρουράς, περιμετρικά χαρακώματα και συρματοπλέγματα. Από το φυλάκιο περνούσε η σιδηροδρομική γραμμή Πάτρας – Πύργου – Καλαμάτας κατά το σχέδιο μια ομάδα Ανταρτών θα σταματούσε το επιβατικό τρένο προς Καλαμάτα σε ένα σημείο πριν από το χωριό θα ανέβαινε στο τραίνο και θα υποχρέωνε τον οδηγό να το σταματήσει ακριβώς μέσα στον περιφραγμένο χώρο στο Κουρτέσι.

Τότε ακριβώς ένας αυστριακός αυτόμολος της ομάδας θα πηδούσε έξω και θα αφόπλιζε τον φρουρό με το μυδράλιο. Κατόπιν οι άνδρες της ένοπλης ομάδας που θα είχε στο μεταξύ καταλάβει γύρω και πολύ κοντά στο φυλάκιο, θα αιφνιδίαζαν τους στρατιώτες των τριών κτιρίων και θα τους αφόπλιζαν. Με αυτό τον τρόπο το φυλάκιο στο σύνολό του, θα έπεφτε στα χέρια της αντιστασιακής ομάδας και ολόκληρος ο γερμανικός οπλισμός θα φορτωνόταν από αντάρτες σε μεταγωγικά ζώα που θα περίμεναν λίγο πιο μακριά.

Η επιχείρηση έγινε στις 23 Απριλίου. Στην αρχή έγινε το σταμάτημα του τραίνου με τη χρήση κόκκινης προειδοποιητικής σημαίας από ένα μέλος της ομάδας που έκανε τα σιδηροδρομικά, και στη συνέχεια η επιβίβαση, η συνεννόηση με τον οδηγό, η κατάληψη των θέσεων τριγύρω, η μεταφορά των μεταγωγικών… Ωστόσο το σχέδιο χάλασε, όταν οι επιβάτες των είκοσι και πλέον βαγονιών του τραίνου υποψιάστηκαν ότι κάτι το σοβαρό συνέβαινε και άρχισαν να πηδούν έξω από το τραίνο και να σκορπίζονται στους αγρούς, ενώ και οι λιπαντές των πίσω βαγονιών, που έπρεπε να επιβραδύνουν μαζί με τον οδηγό για να σταματήσει τον αξιωματικό πεζικού Κ. Σταματόπουλο από τον Πύργο, να στήσει ενέδρα στη γέφυρα έξω από τα Λαστέικα στης «Κυράς το Λαγκάδι», διασταύρωση της Εθνικής οδού με τον δρόμο προς Κατάκολο.

Την παρακολούθηση του στόλου είχε αναλάβει ο μαθητής της έκτης γυμνασίου Χαρ. Κυριακόπουλος από του Κατσαρού, στην κεντρική πλατεία Πύργου, απέναντι από τους γερμανικούς στρατώνες. Συμπτωματικά την πρώτη ημέρα το δρομολόγιο δεν έγινε, αλλά την επόμενη ο Γερμανός αξιωματικός επιβιβάσθηκε στο στρατιωτικό όχημα στις 2 ακριβώς το μεσημέρι το δίκτυο των συνδέσμων των αντιστασιακών λειτούργησε εκπληκτικά.

Η πληροφορία από το στόμα του μαθητή Κυριακόπουλου έφτασε στον τόπο της ενέδρας νωρίτερα από ό,τι το γερμανικό όχημα και σύντομα ο Γερμανός αξιωματικός έπεσε νεκρός από τις σφαίρες των αντιστασιακών.

Εξαπολύοντας τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις, οι κατακτητές σκόπευαν όχι τόσο στην εκδίκηση όσο στη διαφύλαξη των βασικών οδικών αρτηριών υπό τον έλεγχό τους, για το ενδεχόμενο εσπευσμένης αναχώρησής τους από τον Πύργο. Το «επιχειρηματικό» αυτό σχέδιο εφαρμόσθηκε από μια ομάδα κατακτητών που είχε συσταθεί από τη Βέρμαχτ (διοίκηση γερμανικών δυνάμεων) με σκοπό να καθαρίσει τις βάσεις υποστήριξης του αντιστασιακού στρατού στις κατερχόμενες χώρες. Η ομάδα αυτή έφτασε στον σιδηροδρομικό σταθμό του Πύργου στις 4 Ιουλίου 1944 και κατέλυσε μέσα στον σταθμό αντί για τους στρατώνες της πόλης.

Το επόμενο πρωί οι εφορμήσαντες εναντίον τους αντιστασιακοί δεν την βρήκαν εκεί. Είχε από τα ξημερώματα αρχίσει τις «εκκαθαρίσεις» πατριωτών. Στο χωριό Κουζούλι σφαγίασε 12 κατοίκους. Ξημερώνοντας την άλλη ημέρα βρέθηκαν στην περιοχή Βουνάργου άλλοι 20-25 χωρικοί νεκροί…

Η επιχείρηση επιδρομών της ομάδας των κατακτητών πήρε διαστάσεις και είχε σκοπό την τρομοκράτηση του αγροτικού πληθυσμού και το ξεκαθάρισμα της υπαίθρου από το ανδρικό δυναμικό. Οι μαχητικές ομάδες των αντιστασιακών ανέλαβαν να αντιμετωπίσουν τους επιδρομείς κατακτητές.

Έτσι τις πρωινές ώρες της 7-7-1944 οι Ηλείοι μαχητές εγκλώβισαν στην θέση Ψηλή Ράχη, πάνω από του Καράτουλα, αλλά ο φτωχός οπλισμός τους δεν επέτρεψαν τη γρήγορη νίκη. Ο εχθρός καθηλώθηκε και δόθηκε η ευκαιρία σε ένα επίλεκτο τμήμα να φτάσει στην ψηλή Ράχη, βάζοντας φωτιά στα πουρνάρια. Στη μάχη αυτή οι κατακτητές είχαν τους πρώτους νεκρούς, ενώ 4 απ΄τους διαφυγόντας αιχμαλωτίσθηκαν και εκτελέσθηκαν επί τόπου. Τμήμα της γερμανικής δύναμης διέφυγε, εγκαταλείποντας 6 όπλα Μάουεζερ. Οι μαχητές ης Ομάδας Μαλαπάσι σκότωσαν άλλους δύο γερμανούς που περιπλανιόντουσαν στους αγρούς μεταξύ Μαλαπάσι, Ρώμεσι, Βροχίτσα…

Πριν από τη μάχη στην Ψηλή Ράχη οι Γερμανοί έκαψαν πολλά όπλα και πυρομαχικά που εγκατέλειψαν όπως και τους νεκρούς τους.

Η σελίδα αυτή δίνει μια από τις πολλές «εικόνες» της κατοχής στην Ηλεία και τη δράση της Αντίστασης των Ηλείων μαχητών τους τελευταίους μήνες της παραμονής των γερμανών κατακτητών στη χώρα μας.

(Πηγές: Βιβλίο Τ. Καζάζη, Κ. Καραλή, Διατριβή Παντ. Μούτουλα: «Το ΕΑΜ στην Ηλεία»).

Όλη η επικαιρότητα