Αρθρογραφία

«Δεν είναι απειλή, είναι ευάλωτη ομάδα»

«Άνθρωποι είμαστε κι εμείς!

Και τα δικά μας παιδιά χρειάζονται παπούτσια και σχολείο» με τα λόγια αυτά -σαν φραστικό ράπισμα- μου μίλησε μια τσιγγάνα λίγες μέρες πριν και με έβαλε σε σκέψεις.

Το πρόβλημα της δραματικής περιθωριοποίησης των Ρομά που ζουν στην Ηλεία (κανείς δεν γνωρίζει ακριβώς πόσοι είναι ) έρχεται σταθερά στο προσκήνιο με πράξεις και στάσεις μεμονωμένων ατόμων ή και ομάδων που γίνονται αιτία να στιγματίζεται η φυλή.

Στην Ηλεία, οι Τσιγγάνοι ή Ρομά ζουν δίπλα μας για αιώνες. Στην συντριπτική του πλειοψηφία έχουν γεννηθεί στην Ελλάδα, Υπάρχουν και μετανάστες Ρομά, αλλά οι περισσότεροι είναι «δικοί μας», έχουν γεννηθεί εδώ.

Αποτελεί άρα δικό μας θέμα η υπέρβαση του έμπρακτου αποκλεισμού των Ρομά από τα βασικά κοινωνικά δικαιώματα: στέγαση, εργασία, εκπαίδευση, υγεία.

***

Είναι μύθος η άποψη ότι για τη σημερινή κατάσταση των Ρομά ευθύνονται τα χαρακτηριστικά της φυλής τους.

Είναι οι μακρόχρονες κοινωνικές συνθήκες που τους οδηγούν στο περιθώριο.

Με κατάλληλη στήριξη βλέπουμε ότι μπορούν να ζήσουν μια ζωή με αξιοπρέπεια.

Δεν το λέω εγώ. Μελέτες το αποδεικνύουν.

Για κάποιους Ρομά η παραβατικότητα είναι μια –εύκολη ίσως – διέξοδος στην ακραία φτώχια και τον κοινωνικό αποκλεισμό.

Τι γίνεται με όλους τους υπόλοιπους;

Αυτοί – και αυτές – εκτός από το κοινωνικό στίγμα θα κληθούν επιπλέον να απολογηθούν για τους παραβατικούς.

*****

Η σταδιακή εξάλειψη του νομαδισμού στους Έλληνες Ρομά  προχωρά ικανοποιητικά καθώς ένα μεγάλο ποσοστό είναι πλέον εδραιοποιημένο, διαθέτουν μία κύρια κατοικία και σε περιορισμένο ποσοστό η μετακίνηση διατηρείται ως συμπληρωματική επαγγελματική δραστηριότητα για λίγους μήνες τον χρόνο.

Ωστόσο παρά τις προσπάθειες της πολιτείας να βελτιώσει τις συνθήκες διαβίωσης των Τσιγγάνων (επενδύοντας σημαντικούς πόρους), σε ορισμένους καταυλισμούς οι συνθήκες διαβίωσης προσβάλλουν την ανθρώπινη αξιοπρέπεια, αλλά και δημιουργούν κινδύνους δημόσιας υγιεινής.

Επιστήμονες που έχουν εργαστεί σε ανάλογα προγράμματα σημειώνουν τον αποσπασματικό τους χαρακτήρα, ενώ άλλα ήταν σε λάθος κατεύθυνση.

****

Οι Ρομά αντιμετωπίζουν πολύ απλά, αλλά αξεπέραστα γι’ αυτούς προβλήματα.

Δεν τους παίρνει κανείς στην δουλειά, τα παραδοσιακά τους επαγγέλματα χρειάζονται άδεια που είναι αδύνατο να αποκτήσουν, ενώ κάποιες φορές ακόμη και για τους ίδιους η έκδοση ταυτότητας είναι γραφειοκρατικός γολγοθάς.

Οι περισσότεροι δεν έχουν αστυνομική ταυτότητα, ούτε δίπλωμα οδήγησης.

****

Για να πάνε τα παιδιά σχολείο πρέπει, εκτός από το να πειστούν οι γονείς, να έχουν παπούτσια.

Παρ’ όλα αυτά, προσπαθούν.

Το 60% – 70% ξεκινάει στην Α΄ Δημοτικού, αλλά μετά αρχίζουν να εγκαταλείπουν.

Σημείο-κλειδί είναι η ανάπτυξη υπηρεσιών υγείας, εκπαίδευσης και κοινωνικής υποστήριξης μέσα στους καταυλισμούς, κάτι που σήμερα είναι σπάνιο.

****

Η περιθωριοποίηση γεννά την παραβατικότητα και οικονομικές δραστηριότητες ρυπογόνες, ενοχλητικές και επικίνδυνες για την υγεία των ίδιων και των γειτόνων (π. χ. καύση καλωδίων για τη συλλογή χαλκού, δημιουργία μικρών χωματερών για ξεδιάλεγμα σκουπιδιών).

Στις συνθήκες της κρίσης, οι Τσιγγάνοι δυσκολεύονται ακόμη περισσότερο, καθώς ελάχιστοι είναι εκείνοι που αλλάζουν οικιακές συσκευές ή πετούν πράγματα κάποιας αξίας.

Όσο στενεύουν οι μέχρι τώρα τρόποι βιοπορισμού των Ρομά, η απειλή της παραβατικότητας ρίχνει βαριά τη σκιά στους καταυλισμούς τους.

Με αποτέλεσμα να γίνεται πιο ασφυκτικός ο κλοιός της αποστροφής και της απόρριψης κάνοντας ακόμη πιο δύσκολη την αναγκαία προσπάθεια για την εξασφάλιση μιας αξιοπρεπούς ζωής.

Κι όμως, οι ερευνητές είναι ξεκάθαροι «το κόστος του κοινωνικού αποκλεισμού είναι μεγαλύτερο από την άρση των αιτιών του».

Η Ελλάδα έχει αναλάβει δεσμεύσεις και έχει εκπονήσει σχέδια για την κοινωνική ένταξη και την βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης των Ρομά.

Είναι καιρός να υλοποιηθούν.

Δε θα ανατρέψουν μία πάγια κατάσταση, θα την βελτιώσουν.

Οι Ρομά ζουν στο περιθώριο για αιώνες.

«Θέλουν να ενταχθούν;» είναι μια συχνή ερώτηση.

Σε μια δημοκρατική πολιτεία, η απάντηση είναι, «αυτοί που θέλουν, μπορούν;».

Όλη η επικαιρότητα