Η ζωή μας… on camera! Πολίτες στο «κυνήγι» των views- Υπάρχει «λεπτή γραμμή»;

Share

Πρόσφατο παράδειγμα…
Στο Μετρό της Αθήνας δύο νεαρά άτομα χτυπούν βάναυσα υπάλληλο του μετρό, που είναι εκτός υπηρεσίας, με το κλειστό κύκλωμα του χώρου να καταγράφει το ακραίο αυτό περιστατικό.

Δίπλα, λίγα μέτρα πιο μακριά, άλλα άτομα, συμπολίτες θύματος και θυτών, βγάζουν από τσέπες και τσάντες κινητά τηλέφωνα και αρχίζουν να καταγράφουν το… γεγονός!
Από τη μια το βίντεο που έχει καταγράψει το βίαιο περιστατικό και αποδεικνύει το ακραίο του πράγματος για τη δικαίωση ενός πολίτη και από την άλλη τα υψωμένα κινητά που παραπέμπουν σε ηδονοβλεπτικό κανιβαλισμό!

Το «on» στις κάμερες των κινητών τηλεφώνων, που έχουν αντικαταστήσει φωτογραφικές μηχανές και κάμερες, είναι σε πολλούς πάντα σε… ετοιμότητα, όχι για μια στιγμή «έμπνευσης» για μερικά κλικ, αλλά για το «περίεργο», το «ακραίο», το «αδιάκριτο», που κάποιος θα το «χρησιμοποιήσει» κατά το δοκούν, είτε για την αυταρέσκεια των likes στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, είτε για πώληση σε κάποιο μέσο ενημέρωσης, είτε ακόμη και για να εκβιάσει πρόσωπα και καταστάσεις.

«Εξέλιξη» και… όρια

Είναι ενδεικτικό, ότι ακόμα και σε εκδηλώσεις ή αθλητικούς αγώνες – προ πανδημίας βεβαίως – το κοινό “φιλτράρει” επί αρκετά λεπτά ή και ώρες τις εικόνες, την προσωπική του συγκίνηση, μέσα από την οθόνη που έχει μπροστά στο πρόσωπό του, χάνοντας την χαρά της αμεσότητας της στιγμής, την σημασία της ίδιας της “στιγμής”, της χαράς και της ευχαρίστησης.

Υπάρχει ωστόσο και η «λεπτή γραμμή» που «λέει» ότι κάποιες φορές η καταγραφή ενός περιστατικού από πολίτη, μπορεί να φέρει στο «φως» ένα περιστατικό για παράδειγμα κατάχρησης εξουσίας, που δεν θα μπορούσε να στοιχειοθετηθεί μόνο με τις μαρτυρίες.

Τι συμβαίνει λοιπόν σήμερα, που η “εξέλιξη” και το τεράστιο… άλμα της τεχνολογίας, μας κάνει να χάνουμε την ανθρωπιά μας;

Ποια είναι τα όρια του πότε πατάμε “on” στην κάμερά μας;

Στην εφημερίδα «Πατρίς της Κυριακής» μιλούν άνθρωποι, που ο καθένας από την δική του σκοπιά, τον δικό του χώρο, δίνουν το “στίγμα” της “νέας τάξης πραγμάτων”, που “επιτάσσει” άλλα ήθη, μακριά από τον άνθρωπο, σε μια απόσταση χωρίς τέρμα…

Κωνσταντίνα Μουζάκη, Ψυχολόγος

Έως πρότινος ένα φαινόμενο που συχνά απασχολούσε ήταν αυτό του “παθητικού παρατηρητή”. Πολλές φορές κάποιοι μάρτυρες ενός γεγονότος απλά παρατηρούσαν και δεν επενέβαιναν για να βοηθήσουν. Κύρια αιτία αυτής της απουσίας βοήθειας θεωρείται ο φόβος μήπως και ο παρατηρητής ο ίδιος κινδυνέψει.

Το τελευταίο διάστημα παρατηρούμε ολοένα και πιο συχνά οι παθητικοί παρατηρητές να καταγράφουν βίαια και δυσάρεστα γεγονότα με το κινητό τους προκειμένου να τα ανεβάσουν στο διαδίκτυο. Με δεδομένο πως τα κινητά είναι το μέσο κοινωνικής δικτύωσης και μεγάλο μέρος της ζωής των παιδιών, σε πολλές περιπτώσεις, τα βίντεο που καταγράφουν οι νέοι φαίνεται να αποσκοπούν στην προσωπική τους αναγνωρισιμότητα.

Ένα παιδί ανεβάζει ένα βίντεο που περιέχει ακραία (σε πολλές περιπτώσεις) βία και για ώρες μπορεί απλά να “τσεκάρει” πόσοι είδαν το βίντεο και πόσα “likes” έχει καταφέρει να μαζέψει. Το ίδιο το γεγονός συχνά έχει δευτερεύουσα θέση για τους ίδιους.

Αν αναλογιστούμε την αλόγιστη βία στα τηλεοπτικά κανάλια, τόσο στις ταινίες όσο και στις ειδήσεις, είναι φανερό πως έχει επέλθει μια απευαισθητοποίηση στον κόσμο. Από την άλλη μεριά τα παιχνίδια που επιλέγουν τα παιδιά περιέχουν επίσης ακραία βία. Τα παιδιά εκτίθενται και στα δύο σε πολύ μεγάλο βαθμό και πάνω σε μια ηλικία όπου ο εγκέφαλός τους ακόμη αναπτύσσεται.

Είναι φυσικό επόμενο πως τόσο η ηθική ανάπτυξή τους, όσο και η ικανότητα να ελέγχουν τις παρορμήσεις τους να μειώνονται. Σε πολλές περιπτώσεις η έκθεσή τους είναι σε τέτοιο βαθμό που δεν μπορούν να διαχωρίσουν ένα γεγονός πραγματικό από την μυθοπλασία. Τόσο η απευαισθητοποίηση του κόσμου απέναντι στα δυσάρεστα γεγονότα όσο και η τάση των νέων να εκμεταλλεύονται τέτοια γεγονότα ως εργαλεία για δημοσιότητα και προσωπική αναγνώριση θα πρέπει να μας προβληματίζουν για το μέλλον των παιδιών και την ποιότητα της ζωής τους. Ολοένα και περισσότερο φαίνεται να ξεδιπλώνεται μπροστά μας ένας κόσμος όπου υπάρχει ανεξέλεγκτη βία και κυριαρχεί η ατομικότητα και η αποξένωση.

Κώστας Κωνσταντούλας, Διευθυντής 2ου ΕΠΑΛ Αμαλιάδας, Καθηγητής Πληροφορικής

Σίγουρα, αυτό που είναι ιδιαίτερα ανησυχητικό και το οποίο με ξαφνιάζει πολύ, μιας και έχω ζήσει και μια άλλη εποχή, είναι ότι έχει χαθεί εντελώς η ανθρωπιά. Δυστυχώς, οι εικόνες που προσλαμβάνουν κυρίως οι νέοι, αλλά και οι μεγαλύτεροι, από την τηλεόραση και το διαδίκτυο, είναι εικόνες που συνεχώς αναπαραγάγουν την βία, ακόμη και τα video games. Όλα αυτά, τους έχουν περάσει στην συνείδησή τους ότι αυτό είναι κάτι που ανήκει στην καθημερινότητά μας.

Αυτό είναι ιδιαίτερα επικίνδυνο, γιατί τέτοιες καταστάσεις μπορεί πολύ εύκολα να φτάσουν σε ακραία σημεία και σε ανεπανόρθωτες βλάβες. Ακόμη πιο επικίνδυνο φυσικά γίνεται και η καταγραφή της καθημερινότητάς μας, μέσα από αυτές τις συσκευές.

Ναι μεν, κάποιες φορές αυτές οι συσκευές μπορούν να μας βοηθήσουν σε κάποια πράγματα, αλλά το να καταγράφεται η ζωή μας και η καθημερινότητά μας και αυτό το υλικό να κυκλοφορεί ευρέως στο διαδίκτυο και πολλές φορές να γίνεται είδος προς εμπορία ή και εκβιασμού, «ανοίγουμε τους ασκούς του Αιόλου».

Και το λέω με πλήρη επίγνωση αυτών που λέω, ως καθηγητής Πληροφορικής που πολλές φορές λέω στα παιδιά και στους γονείς ότι η γενική καταγραφή όσον συμβαίνουν γύρω μας δεν είναι ένα reality. Πρέπει να επιστρέψουμε σε αυτό που ζούσαμε κάποτε.

Η ζωή, μας θέλει πρωταγωνιστές και όχι οπερατέρ.

Αντώνης Χατζηνικολάου, Φωτογράφος

Από την μια πλευρά, αυτό έχει μεγάλες επιπτώσεις για τους επαγγελματίες φωτογράφους και κυρίως τους φωτορεπόρτερ, αφού πολλοί πολίτες πουλούν κάποιες φωτογραφίες, που «καταγράφουν» γεγονότα.

Από την άλλη, βλέπουμε ότι μέσα από φωτογραφίες πολιτών, συχνά αποκαλύπτεται η ασυδοσία και η κατάχρηση εξουσίας.

Πριν ξεκινήσει η κρίση, λέγαμε ότι αντιμετωπίζουμε την κατάσταση «από τον καναπέ». Τώρα, αντιμετωπίζουμε την κατάσταση πίσω από τον υπολογιστή. Έχουμε συνηθίσει και όλο το σύστημα μας έχει κάνει να καθόμαστε στον καναπέ, η τηλεόραση να είναι ανοιχτή και εμείς να καταλήγουμε στην μικρή μας οθόνη, εκεί που «συμβαίνουν» όλα.

Νομίζω, πως όλα αυτά γίνονται γιατί ξεχνάμε σιγά – σιγά, ποια πρέπει να είναι η θέση μας έξω στην κοινωνία.

Και αυτό το «εφέ» επηρεάζει και τους φωτορεπόρτερ για άλλους λόγους, αλλά και τον απλό πολίτη που χάνει τον χαρακτήρα του. Νοιώθει ότι είναι μέσα σε αυτό που συμβαίνει και μπορεί και το καταγράφει, μη σκεπτόμενος ότι χάνει τα δικαιώματά του, να μην μπαίνει στη θέση του άλλου που βρίσκεται σε αδυναμία και να γίνεται ένας φαύλος κύκλος. Αυτό «γυρνάει» εναντίον του, αργά ή γρήγορα, ατομικά και συλλογικά.

Πρέπει να ξαναβρούμε την ανθρωπιά μας, την αλληλεγγύη στον συνάνθρωπό μας και όχι να ζούμε κάθε στιγμή της ζωής μας μέσα από μια εικονική πραγματικότητα.