Αγροτικά Ηλεία

Η πολυτάραχη ζωή της σταφίδας στην Ηλεία

Από τον πλούτο, τη λάμψη και τη δόξα, μέχρι την εξέγερση και την παρακμή …

 

Από τη Νάντια Μανιάτη

Η Ηλεία της ποιότητας, του πλούτου και της  λάμψης                                                                      

Η ιστορία της σταφίδας για την Ηλεία είναι ανεξάντλητη, πάντα επίκαιρη και άρρηκτα συνδεδεμένη με τα ευλογημένα χώματά της. Ποτέ στο παρελθόν, κανένα άλλο προϊόν όπως η σταφίδα δε συνδέθηκε με αυτόν τον τόπο και ούτε άλλο προϊόν ή δραστηριότητα χάρισε πλούτο, πολιτισμό και άνθιση όπως η σταφίδα, που ήταν γνωστή από τα Ομηρικά Έπη..Ένα προϊόν που εντάσσεται στις υπερτροφές και έκανε διάσημο το νομό μας εκτός των ελληνικών συνόρων και που ήταν η αιτία να υλοποιηθούν σπουδαία αναπτυξιακά έργα που άλλη επαρχιακή πρωτεύουσα δεν είχε εκείνα τα χρόνια στην ελληνική επικράτεια. Φυσικό και επόμενο είναι με όλα τα έργα που υλοποιήθηκαν την περίοδο εκείνη να επηρεαστεί και ο τρόπος ζωής των κατοίκων, και να προσαρμοστούν στις νέες αλλαγές που επιφέρει η ευημερία της σταφίδας.  Έτσι οι κάτοικοι αρχίζουν να παρακολουθούν θεατρικές παραστάσεις,  αρχίζουν να ταξιδεύουν,  να εισάγουν πιο ακριβά αντικείμενα στην καθημερινότητά τους  και να υιοθετούν ανέσεις κάνοντας τη ζωή τους πιο πλούσια και ενδιαφέρουσα. Η σταφίδα πλέον καθορίζει την καθημερινότητα των πολιτών και όλων των δραστηριοτήτων  τους όπως  για παράδειγμα τα δικαστήρια που έκλειναν εκείνα τα χρόνια από τέλος Ιουλίου μέχρι το Σεπτέμβριο λόγω του τρύγου. Και σύμφωνα με μαρτυρίες της εποχής από το Σεπτέμβριο μέχρι και τον Οκτώβριο δεν τελούνταν γάμοι, επειδή οι κάτοικοι ήσαν απασχολημένοι.

Ξενοφών  Ζολώτας: «η σταφίδα για την Ελλάδα  είναι «ό,τι ο καφές για τη Βραζιλία»

Από τον Όμηρο γνωστή                                                                                                                         

Η σταφίδα καλλιεργείται στον ελλαδικό χώρο από τους ομηρικούς χρόνους και γραπτές αναφορές για το εμπόριό της υπάρχουν από τον 12ο αιώνα.  Αρχαίοι Έλληνες συγγραφείς όπως ο Ηρόδοτος, ο Αριστοτέλης και άλλοι, αναφέρονται συχνά στις σταφίδες ως «ασταφίδες» ή «σταφυλίδες». Τα χρόνια εκείνα η σταφίδα αποτελούσε μέσο ανταλλαγής ακόμη και για την αγορά σκλάβου, άλλοτε πάλι προσφέρονταν ως επιβράβευση, κάτι σαν ‘’έπαθλο’’ αλλά και ως θεραπεία είχε σπουδαία δράση σε διάφορες ασθένειες, κυρίως στο γαστρεντερικό και ανοσοποιητικό.

Σύμφωνα με ιστορικές πηγές η καλλιέργεια της σταφίδας αρχίζει κάπου στο 120-900 π.Χ. Αρχικά την  εμπορεύτηκαν οι Σταυροφόροι, μετά οι Ενετοί και οι Φράγκοι, κάνοντάς την έτσι διάσημη και αγαπητή σε πολλές χώρες κυρίως της Ευρώπης. Γι αυτό άλλωστε ήταν γνωστά και διαδεδομένα τα ευεργετικά της οφέλη.

Ο χρυσός 19ος αιώνας της Ηλείας                                                                                                    

Από τα πρώτα χρόνια της ίδρυσης του νεοελληνικού κράτους, η καλλιέργεια της σταφίδας, λόγω της ζήτησης του προϊόντος ξεκινά με τους καλύτερους οιωνούς και η σταφίδα αποτελεί το νούμερο ένα εξαγώγιμο προϊόν. Αποτέλεσμα της μεγάλης ζήτησης ήταν να αυξηθεί η καλλιέργειά της καθιερώνοντας την Ηλεία πρώτη στην εξαγωγή. Παράλληλα υλοποιείται και λειτουργεί ο Σιδηρόδρομος Πύργου- Κατακόλου (ΣΠΚ) με το λιμάνι να ζει μεγάλες στιγμές και τον κόσμο να δουλεύει, να εισπράττει και να ζει άνετα..

Ο πληθυσμός χωρισμένος σε τρεις τάξεις, στην ανώτερη ανήκαν οι επιχειρηματίες, οι κτηματίες, οι μεγαλέμποροι, οι γιατροί, οι δικηγόροι και οι συμβολαιογράφοι. Στη μεσαία τάξη οι χειροτέχνες, οι έμποροι  και οι καταστηματάρχες και στην κατώτερη οι αγρότες, οι κτηνοτρόφοι, οι μικροί καταστηματάρχες, οι χειροτέχνες και οι μικροί ιδιοκτήτες γης. Για την προώθηση της σταφίδας έγιναν και πολλά σπουδαία έργα και εκτός από το σιδηρόδρομο κατασκευάστηκε το 1893 και η διώρυγα της Κορίνθου και άλλα πολλά.      Ο πλούτος στη Δυτική Ελλάδα ήταν ορατός ακόμη και μέσα από τις υπέρλαμπρες κατοικίες – βίλες που χτίστηκαν εκείνα τα χρόνια. Κατοικίες που ξεχώριζαν τόσο για την αρχιτεκτονική τους, όσο και για την επίπλωσή τους, με κορυφαίο δημιουργό του είδους στην περιοχή, τον Ερνέστο Τσίλλερ.

 Ο δρόμος προς την «πτώση της αυτοκρατορίας»             

Η σταφίδα ήταν και είναι ένα ιδιαίτερο προϊόν. Η καλλιέργειά της απαιτεί συνεχόμενες εργασίες σε ετήσια βάση, απαιτεί γνώση και εργαλεία. Από την περιποίηση του φυτού, μέχρι την κοπή του καρπού, τη μεταφορά του, την ξήρανσή του, την αποθήκευσή του και με τελικό προορισμό τη χώρα εξαγωγής.  Αποτέλεσμα της μεγάλης ζήτησης ήταν να πολλαπλασιαστούν τα καλλιεργήσιμα στρέμματα και οι κάτοικοι να ασχολούνται μόνο με αυτό το προϊόν και να μη γίνεται καμία άλλη επένδυση στην παραγωγή και την καλλιέργεια. Αν και συναντάμε σε περιορισμένο αριθμό αλευρόμυλους, ελαιοτριβεία, σιδεράδικα και κάποια βυρσοδεψία.

Με την πώληση του προϊόντος η Ηλεία ευημερούσε και ο κόσμος ζούσε  άνετα σε σχέση με άλλες επαρχιακές πόλεις. Γύρω από τη ‘’βασίλισσα σταφίδα’’ δημιουργήθηκε μία πυραμίδα δραστηριοτήτων που ξεκινούσε από τον μικρό και μεγάλο καλλιεργητή, τον μικρό και το μεγάλο έμπορο, μέχρι τον μεσάζοντα και τον μεγαλέμπορο που έκανε εξαγωγές.

Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία το 1860 οι εκτάσεις καλλιέργειας σταφίδας  εξαπλασιάστηκαν φθάνοντας συνολικά τα 150.000 στρέμματα και με τον όγκο της παραγωγής να δεκαπλασιάζεται και να αυξάνονται φυσικά και οι εξαγωγές. Για τις επόμενες δύο δεκαετίες η σταφίδα κυριαρχεί ως πηγή πλούτου και παράλληλα αρχίζουν να φαίνονται στον ορίζοντα οι επιρροές που δέχεται από διεθνείς αγορές, από τις καιρικές συνθήκες και την υπερπαραγωγή, παράγοντες που καθόρισαν σε μεγάλο βαθμό την πορεία της. Αποτέλεσμα της τεράστιας ζήτησης ήταν η συγκέντρωση της καλλιεργήσιμης γης σε μεγαλοκτηματίες οι οποίοι ενοικίαζαν σε αγρότες τα κτήματα, κάτι που γινόταν συνήθως με καταχρηστικούς όρους με αποτέλεσμα να ”ανθίζει” η τοκογλυφία, να αυξάνονται τα χρέη και οι κατασχέσεις και να ακολουθήσει η εξέγερση και να κλιμακωθεί η κρίση το 1928.

Χαρίλαος Τρικούπης : «Κύριοι, δυστυχώς επτωχεύσαμεν» 

Το 1893 τοποθετείται η χρονολογική αφετηρία του σταφιδικού ζητήµατος, όταν η κατακόρυφη πτώση της κατανάλωσης της σταφίδας µαζί µε την κρίση υπερπαραγωγής οδήγησαν σε µια διαρκή περίοδο κρίσης. Τα προβλήματα αν και προσπάθησε η κυβέρνηση να τα αντιμετωπίσει κορυφώθηκαν. Στην ιστορία της νεότερης Ελλάδας αξέχαστη έχει μείνει η φράση του τότε πρωθυπουργού Χαρίλαου Τρικούπη στη Γενική Συνέλευση το Νοέμβριο του 1893 αναφορικά µε τη χρεοκοπία του ελληνικού κράτους «Κύριοι, δυστυχώς επτωχεύσαμεν», με κύριο λόγο την πτώση του εμπορίου σταφίδας.

Αυτόνοµος Σταφιδικός Οργανισµός (Α.Σ.Ο): Από το 1925 μέχρι το 1997   

Τον Ιούλιο του 1923 στη διάρκεια του  σταφιδικού συνεδρίου στον Πύργο ασκήθηκαν πιέσεις για την δηµιουργία οµοσπονδιακού σταφιδικού οργανισµού, οι οποίες καθόρισαν  τη δηµιουργία του Αυτόνοµου Σταφιδικού Οργανισµού (ΑΣΟ) στις 13 Αυγούστου του 1925, ένα Νοµικό Πρόσωπο που εποπτεύεται από το Ελληνικό ∆ηµόσιο για την προστασία της καλλιέργειας και εµπορίας της Κορινθιακής Σταφίδας, με διάρκεια ζωής μέχρι και το ∆εκέµβριο του 1997 όπου με  νόµο αποφασίστηκε η διάλυσή του.

Έως το 1938 διανέµεται το 38% του καλλιεργήσιµου εδάφους. Ταυτόχρονα, θεσµοθετούνται οι πρώτες µορφές συνεταιριστικής οργάνωσης, προωθείται η αγροτική κίνησης και δημιουργείται το 1929 η Αγροτική Τράπεζα στο πλαίσιο της αγροτικής µεταρρύθµισης και της ανάγκης για στήριξη των αγροτών

Ο ΑΣΟ είχε καθοριστικό ρόλο και υλοποίησε μία σειρά έργων όπως  σταφιδεργοστάσια, οινοποιία, αποθήκες, που µέχρι σήµερα υπάρχουν διάσπαρτα και θυμίζουν τα χρόνια της σταφίδας, τα οποία σφράγισαν την ιστορία της Ηλείας από το 1830.  Μετά τη διάλυσή του και συγκεκριμένα ένα χρόνο αργότερα, στις 9 Δεκεμβρίου του 1998 ιδρύθηκε η Σ.ΚΟ.Σ. µε µετόχους τις Ενώσεις Γεωργικών Συνεταιρισµών των περιοχών όπου παράγεται η σταφίδα. Πρόκειται διάδοχο του Α.Σ.Ο στην οποία µμεταβιβάσθηκε το 80% της περιουσίας του. Με την ίδρυση της Σ.ΚΟ.Σ. σηματοδοτείται µια άλλη εποχή, η εποχή των αλλαγών στην διεθνή αγορά που επηρεάζεται άμεσα από την Ευρωπαϊκή Ένωση και την παγκοσμιοποίηση της αγοράς.

Παρά τα μέτρα που έλαβε το 1936 η κυβέρνηση του Ιωάννη Μεταξά για την ελάφρυνση των υπερχρεωμένων αγροτών, για τη σταφίδα συγκεκριμένα, τέθηκε ως επιτακτική ανάγκη από τον Α.Σ.Ο. το μέτρο της «υποχρεωτικής εκρίζωσης» των σταφιδαμπέλων, εξαιτίας της μείωσης των εξαγωγών….

Πηγή φωτογραφιών: Διαδίκτυο

Όλη η επικαιρότητα