Αποδράσεις Ένθετα Πάσχα

Πάσχα στην Κωνσταντινούπολη- Στην καρδιά της Ορθοδοξίας

6 αιώνες κι ακόμη τα σήμαντρα χτυπούν … Στην Κωνσταντινούπολη οι 83 ελληνικές εκκλησίες και τα έθιμα του Πάσχα ζωντανεύουν αυτές τις ημέρες. Εκκλησίες που επειδή δεν υπάρχουν χριστιανοί τον υπόλοιπο χρόνο παραμένουν άδειες και βουβές.

Εκκλησίες με ιστορία και παρά τους αιώνες που κουβαλούν παραμένουν ζωντανά κύτταρα της Ορθοδοξίας, στην Πόλη που μάτωσε και πόνεσε όσο καμία
άλλη. Όλα εκεί είναι αλλιώτικα, ίσως και πιο έντονα. Η συνύπαρξη διαφορετικών θρησκειών και πολιτισμών σε συνάρτηση με το κάρμα που κουβαλά ο τόπος,
προσδίδουν μια διαφορετική ατμόσφαιρα τις πένθιμες αυτές ημέρες και η προσδοκία για Ανάσταση ίσως να είναι και πιο έντονη.

Οι Επτά Επιτάφιοι
και η Ζουλόπετρα


Καθαρά πολίτικο έθιμο το προσκύνημα των 7 επιταφίων το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής, αποτελεί έθιμο κοινό σε όλες τις Χριστιανικές κοινότητες της Πόλης, καθώς το τηρούσαν και οι καθολικοί και οι Αρμένιοι.

Οι πιστοί επισκέπτονται 7 εκκλησιές και περνούν κάτω από τους επιταφίους
τους. Ανάμεσα τους είναι εκείνοι που έχουν τους συγγενείς τους, θαμμένους στο νεκροταφείο. Τελούν τρισάγια στους τάφους και μοιράζουν κόλλυβα, για την ανάπαυση των ψύχων τους. Πολίτικοι σύλλογοι οργανώνουν προσκυνήματα με λεωφορεία από την όπερα, στην πλατεία Ταξίμ.

Στην καρδιά του πρώην εβραϊκού γκέτο, βρίσκεται ο ναός των Παμμεγίστων Ταξιαρχών, γνωστός και ως Άη Στράτης. Εδώ προσέρχονται οι ρωμιοί τη Μεγάλη Παρασκευή για να περάσουν τη Ζουλόπετρα, μια στενή τρύπα στη βάση ενός τοίχου του ναού, που
βγάζει σε ένα μικρό δωμάτιο. Κατά την παράδοση, οι πιστοί διέρχονται το μάλλον τρομακτικό αυτό πέρασμα τρεις φορές – αρχέγονη πράξη επίκλησης της καλής τύχης.

Ανάσταση στο Νιχώρι

Η αναστάσιμη ακολουθία γεμίζει κάθε χρόνο τις εκκλησίες του Νεοχωρίου, της
πιο δυναμικής σήμερα από τις Ρωμαίικες κοινότητες του Βοσπόρου. Το άλλοτε μεγάλο ελληνικό χωριό έχει υμνήσει και ο Καβάφης, που έζησε κάποια χρόνια εδώ, αφιερώνοντας ένα ποίημα στη φυσική καλλονή του. «Την πρασινάδα που θα ’δες εκεί να μην ελπίσεις που σ’ άλλο μέρος θα την βρεις.»
.
Ψηλά στο λόφο, η εκκλησία του Αγίου Νικολάου, που χτίσθηκε το 1772, χάνεται μέσα
στα δένδρα. Αυτή της Παναγίας Κουμαριώτισσας δεσπόζει στον κεντρικό δρόμο. Μία
από τις δύο γίνεται το επίκεντρο του ενδιαφέροντος το βράδυ του Μεγάλου Σαββάτου
κάθε χρόνο.

Το εκκλησίασμα είναι πάντοτε ένα εθνικό και κοινωνικό ψηφιδωτό. Οι λίγοι – ηλικιωμένοι ως επί το πλείστον – Νιχωρίτες υποδέχονται τους Ρωμιούς συμπολίτες τους, πολλοί από τους οποίους καταφθάνουν με Τούρκους και Αρμένιους φίλους, Ρώσους, Σέρβους και άλλους Ορθοδόξους της Πόλης, ντόπιους ή μετανάστες.
Στο Νιχώρι μαζεύονται και όλοι οι Έλληνες και Ελληνοκύπριοι πάροικοι της Πόλης,
πάντα σχεδόν με Τούρκους κοντινούς φίλους, τους οποίους διακατέχει η περιέργεια για τα υπό εξαφάνιση έθιμα των γηγενών της Πόλης. Η λιτανεία είναι κάτι σαν προσκλητήριο για μεγάλο μέρος της φιλελεύθερης διανόησης της Πόλης. Τούρκοι ιστορικοί, πανεπιστημιακοί, εθνολόγοι, φωτογράφοι, δικηγόροι, καταφθάνουν στο ναό για την ακολουθία, και συμμετέχουν στο γεύμα που παρέχεται στον κήπο της εκκλησίας στη συνέχεια.

Η Περιφορά του Επιταφίου
στην Πρίγκηπο

Η συγκινητικότερη στιγμή του Πολίτικου Πάσχα είναι η περιφορά του Επιταφίου στους δρόμους της Πριγκήπου. Η Παναγία της Πριγκήπου είναι η μόνη ρωμαίικη ενορία που πραγματοποιεί περιφορά έξω στους δρόμους, έθιμο που αναβίωσε για πρώτη φορά το 2004.

Καθώς η πομπή βγαίνει, οι αμαξάδες παρατάσσονται σοβαροί και αμίλητοι.

Προπορεύονται τα παιδιά με τις λαμπάδες, ακολουθεί η χορωδία από όλη την Πόλη, ο Εσταυρωμένος και οι ιερείς, ενώ ακολουθούν 50 περίπου πιστοί με αναμμένα κεριά. Τα πλοία για τα Πριγκηπόννησα εκκινούν από το Καμπάτας, στο στόμιο του Βοσπόρου, και η διαδρομή προς την Πρίγκηπο διαρκεί περίπου μιάμιση ώρα. Υπάρχουν πολλά δρομολόγια από νωρίς το πρωί ως αργά το βράδυ.

Για όσους το ταξίδι με το πλοίο στην Πρίγκηπο πέφτει μακριά, μπορούν να παρακολουθήσουν την ακολουθία του Επιταφίου στην Παναγία του Πέραν ή την Ευαγγελίστρια Προπόδων Ταταούλων στο Ντολάπντερε. Η Αγία Τριάδα Σταυροδρομίου είναι πολύ κεντρικότερη, δίπλα στην πλατεία Ταξίμ, ενώ ειδυλλιακό είναι το περιβάλλον στον Άγιο Γεώργιο στο Τσενγκέλκιοϊ. Η τελευταία αυτή εκκλησία έχει το ωραιότερο ίσως ξυλόγλυπτο τέμπλο ναού της Πόλης. 

Το Πασχαλινό τραπέζι

Την Κυριακή του Πάσχα Ρωμιοί και Ελλαδίτες, μαζί με τους συγγενείς και τους
φίλους που τους επισκέπτονται και Τούρκους φίλους, μαζεύονται σε κάποιες ενορίες που στήνουν πασχαλινά τραπέζια.

Προς το μεσημέρι, εορτάζεται η Δεύτερη Ανάσταση, και μετά σερβίρονται στους πιστούς εδέσματα Πασχαλινά. Μία από τις κεντρικότερες ενορίες της
Πόλης όπου προσέρχονται πλήθη για τη Δεύτερη Ανάσταση και το τραπέζι του
Πάσχα είναι η Κοίμηση της Θεοτόκου δίπλα στην αγορά του Μπεσίκτας. Είναι
μια εξαιρετικά συντηρημένη εκκλησία με εντυπωσιακά σκαλισμένο επίχρυσο τέμπλο. Εδώ το Ευαγγέλιο διαβάζεται σε διάφορες γλώσσες και οι πιστοί μαζεύονται
στην αίθουσα τελετών, όπου μοιράζονται σοκολατένια αυγά και παιγνίδια στα παιδιά.

Πολλοί από τους Ρωμιούς, που είτε παραμένουν εδώ είτε επιστρέφουν από την
Ελλάδα, εορτάζουν το Πάσχα στην εξοχή του Polonezköy. Στις ταβέρνες του άλλοτε
πολωνικού αυτού χωριού σερβίρεται χοιρινό και τοπικό κρασί, ενώ οι Ρωμιοί
ετοιμάζουν ειδικά μενού για το Πάσχα.

Έτσι κλείνει ο κύκλος της λαμπρότερης εορτής της Ορθοδοξίας, σε μία πόλη που
το όνομα και η ιστορία της αποτελούν βαριά κληρονομιά και μνήμη όλων των
Ορθοδόξων.

Όλη η επικαιρότητα