Συνεντεύξεις

Έφη Ανδρεουλάκου: Το «παζλ» της ζωής της

Η ψυχολόγος Έφη Ανδρεουλάκου, μιλά στη δημοσιογράφο, Μαριάννα Μητροπούλου, για το βιβλίο της «Το Παζλ», για την πορεία της προσωπικής και επαγγελματικής της ζωής, ενώ μας αναφέρει όσα θα θέλαμε να γνωρίζουμε για την ψυχοθεραπεία.
Ακούστε το άρθρο

Την ψυχολόγο, Έφη Ανδρεουλάκου, τη γνώρισα μέσα από τις σελίδες του βιβλίου της, με τίτλο «Το Παζλ», το οποίο είχα την τύχη να πιάσω στα χέρια μου, το φετινό καλοκαίρι. Λέω την τύχη, γιατί είναι από τις σπάνιες φορές, που χωρίς να το επιδιώξω, βρέθηκα να διαβάζω ένα τόσο συγκροτημένο, καλογραμμένο και ευανάγνωστο βιβλίο, που σχετίζεται με την ανθρώπινη ψυχή.

Δε σας κρύβω πως είχα κουραστεί να διαβάζω υπερφίαλους οδηγούς προσωπικής ανάπτυξης και, πολυδιαφημισμένα βιβλία αυτοβελτίωσης. Έτσι, αρχικά, ξεκίνησα την ανάγνωση με επιφυλάξεις. Γρήγορα όμως διαπίστωσα πως δεν πρόκειται για «κάτι από τα ίδια», αλλά για ένα ξεχωριστό, και πολύ ουσιώδες ανάγνωσμα, που φωτίζει το νου και καθαρίζει τη ματιά.

Όταν ολοκλήρωσα το βιβλίο, χωρίς να το σκεφτώ πολύ, αποφάσισα να επικοινωνήσω με τη γυναίκα – επιστήμονα, που βρισκόταν πίσω από τη συγγραφή του, να μιλήσουμε για το «παζλ» της δικής της ζωής, και τελικά σήμερα να μπορώ να έχω την χαρά να τη συστήσω στο αναγνωστικό κοινό του Patrisnews, με την παρακάτω συνέντευξη…

Πείτε μου λίγα λόγια για εσάς που δεν θα βρίσκαμε στο βιογραφικό σας.

Αυτό που έχω διδαχτεί από την εμπειρία μου, εργαζόμενη ως ψυχολόγος, είναι ότι ο άνθρωπος που έρχεται να εκθέσει τον πόνο του δεν έχει κοινωνική θέση, ιδεολογία, δεν έχει οικονομική κατάσταση, δεν έχει φύλο, δεν έχει χρώμα. Είναι ένας άνθρωπος που πονά. Είναι μια συγκλονιστική ύπαρξη , γυμνή στην αλήθεια της. Παλινδρομεί ανάμεσα στην απόλυτη αδυναμία και στο υπέρμετρο μεγαλείο. Όταν βιώνεις τέτοιου είδους καταστάσεις, καταλύονται μέσα σου πολλοί από τους διαχωρισμούς. Γίνεσαι πιο απλός, για να μην υπολείπεσαι παταγωδώς απέναντι στην αλήθεια που σου φανερώνουν οι άνθρωποι που πονούν.

Πότε αποφασίσατε πως θέλετε να γίνετε ψυχολόγος;

Η εισαγωγή μου στη συγκεκριμένη σχολή ήταν αποτέλεσμα αποτυχίας. Όμως, η ζωή είχε αποφασίσει σωστά, αν και τότε δεν το ήξερα. Η μητέρα μου έλεγε ότι από μωρό παρατηρούσα έντονα τον κόσμο· ότι από την ηλικία των δύο ετών της έκανα νόημα να μην δίνει σημασία. Στην οικογένειά μου είχα άτυπη θέση παρατηρητή-ψυχολόγου. Παιδί ακόμα, είχα ερωτηθεί τι θα ζητούσα αν είχα ένα μαγικό ραβδί. Είχα απαντήσει ότι ήθελα να ξέρω τι έχουν οι άλλοι στο μυαλό τους. Τότε ένιωσα να λαμβάνω ένα καταιγιστικό κύμα πληροφοριών, σαν ένα απειλητικό τσουνάμι. Φοβήθηκα και το μπλόκαρα. Είναι πολύ βαρύ για ένα παιδί να απορροφά τον κόσμο των μεγάλων. Ο Piaget είχε πει ότι τα παιδιά είναι ιδιαιτέρως διαισθητικά μέχρι τα οκτώ τους χρόνια.

Αργότερα, πριν μάθω να οδηγώ, στο λεωφορείο, παρατηρούσα τους ανθρώπους. Τη στάση του σώματός τους, τα χέρια τους, το ντύσιμό τους, τον τρόπο που μιλούν, το πρόσωπό τους, το βλέμμα τους, τις εκφράσεις  τους. Ήξερα ποιο συναίσθημα έχουν μέσα τους. Για τον λόγο αυτό δεν ήμουν επιθετική με τους ανθρώπους αλλά από τότε είχα μια διάθεση συμπαράστασης. Έτσι, μπορώ να πω, ότι η ενασχόλησή μου με την ψυχολογία ήταν μία συνθήκη προαποφασισμένη από παλιά. Όταν, τελικά, τυχαία ακολούθησα αυτή την κατεύθυνση, η φοίτησή μου στη σχολή αυτή, αισθάνθηκα πως ήταν ένα απόλυτα φυσικό γεγονός.

Η Έφη Ανδρεουλάκου είναι κάτοχος των πτυχίων «Πρόγραμμα Ψυχολογίας» και «Φιλοσοφία-Παιδαγωγική-Ψυχολογία, κατεύθυνση Ψυχολογία» της Φιλοσοφικής Σχολής του ΕΚΠΑ. Η ψυχοθεραπευτική της εκπαίδευση είναι η συστημική-οικογενειακή θεραπεία, που ολοκλήρωσε στη «Μονάδα Οικογενειακής Θεραπείας» του Ψυχιατρικού Νοσοκομείου Αττικής. Είκοσι πέντε χρόνια τώρα εργάζεται με παιδιά, εφήβους, ενήλικες και ζευγάρια. Αντιλαμβάνεται το άτομο σε σχέση με το οικογενειακό περιβάλλον από το οποίο προέρχεται και από αυτό στο οποίο ζει. Παράλληλα, επικεντρώνεται στην επιτυχή δράση του ανθρώπου στο παρόν. Είναι μητέρα ενός παιδιού και ζει στην Αθήνα. Το Παζλ γράφτηκε ως επιθυμία της να μεταδώσει μέρος της εμπειρίας της στους ανθρώπους που επιθυμούν την εξέλιξη του εαυτού τους και την προσωπική ισορροπία τους. Οραματίζεται έναν κόσμο με περισσότερη αγάπη του ανθρώπου προς τον άνθρωπο.

Ποια ψυχοθεραπευτική προσέγγιση ακολουθείτε με τους θεραπευόμενούς σας και γιατί;

Έχω εκπαιδευτεί στη συστημική- οικογενειακή θεραπεία. Μου ταίριαξε από την αρχή. Όχι ότι δεν πιστεύω στις άλλες θεραπευτικές μεθόδους. Το ζητούμενο είναι ο συνδυασμός ενός θεραπευτικού εργαλείου στα χέρια ενός ικανού θεραπευτή. Κατά τη γνώμη μου, η συστημική είναι κατάλληλη για μια μεσογειακή χώρα,όπως η Ελλάδα, όπου η οικογένεια διαδραματίζει σημαντικό ρόλο, λειτουργεί συχνά πολύ εξαρτητικά και παρεμβαίνει έντονα στη ζωή του ατόμου και μετά την ενηλικίωσή του.

Με τα χρόνια, η ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση λειτουργεί ως ένας μπούσουλας, ως μία νοητή ραχοκοκαλιά, λόγω του ότι η αρχική εκπαίδευση έχει εμπλουτιστεί με πολλές επιπλέον εκπαιδεύσεις, σεμινάρια, αναγνώσματα, εμπειρία. Αυτό που πρωτοστατεί είναι το εδώ και το τώρα της θεραπευτικής σχέσης, η αυθεντικότητα της επικοινωνίας και το εγγενές ενδιαφέρον προς τον άνθρωπο.

Πώς ξεκίνησε η ιδέα της συγγραφής του βιβλίου σας;

Πάντα υπήρχε αυτή η ιδέα. Κυρίως από τότε που γεννήθηκε η κόρη μου. Στην οικογένειά μου δεν υπήρχε κάποιος που να έχει ασχοληθεί με την ψυχολογία. Αναρωτιόμουν, λοιπόν, αν κάτι μου συνέβαινε, ποιος θα της μετέφερε αυτό που είχα αναζητήσει με τόσο μεγάλη προσήλωση. Μετά προστέθηκε πληροφορία που έγινε πολύ ξεκάθαρη και απλοποιήθηκε τόσο, που ήταν έτοιμη να παραδοθεί σε όποιον επιθυμούσε την εξέλιξη του εαυτού του.

Η αφορμή ήταν η Μαριέττα Λουκίσσα, που θέλησε να με παρακινήσει να αρχίσει η συγγραφή. Λόγω της ασθένειας που περνούσε, ζήτησε να της δοθεί, με συμπυκνωμένο τρόπο, όλη η γνώση και η εμπειρία μου καθώς συζητούσαμε. Το υλικό αυτών των απομαγνητοφωνημένων συζητήσεων δομήθηκε και αποτέλεσε το υλικό του «παζλ».

«Το Παζλ», της Έφης Ανδρεουλάκου, κυκλοφορέι από τις εκδόσεις Key Books

Μιλήστε μας για τη διαδρομή μέχρι την ολοκλήρωση του.

Δεν έγραψα το βιβλίο μπροστά σε ένα παράθυρο αγναντεύοντας ευχάριστα τη θάλασσα, όπως πολύ θα το ήθελα.

Ήταν πιο δύσκολη η διαδρομή, ένας άθλος θα έλεγα, αλλά γι΄ αυτό πιο  σπουδαία. Ήμουν καθηλωμένη σε μία απίστευτα πιεστική κατάσταση που είχε ακολουθήσει τον θάνατο της μητέρας μου. Είχα την έννοια της θείας μου, που επίσης έφευγε από τη ζωή, άλλα δυσάρεστα γεγονότα που έπρεπε να διαχειριστώ, πολλές επιπλέον ευθύνες σε σχέση με τη γνώριμη καθημερινότητά μου καθώς και ανθρώπους που νοιαζόμουν και περνούσαν σημαντική κρίση σε διαφορετικά επίπεδα.

Έγραφα αστραπιαία, τη νύχτα, γιατί τότε μόνο υπήρχε ο χρόνος. Κοιμόμουν ελάχιστα. Μία – δύο φορές το μήνα συναντιόμασταν λίγοι φίλοι και κουβεντιάζαμε το τι είχα γράψει το προηγούμενο διάστημα. Η παρουσία τους ήταν πολύ σημαντική, κυρίως γιατί η ομάδα αυτή έβαζε αντίβαρο στην αίσθηση του «μόνος στα δύσκολα». Ανάμεσά τους ο εξάδελφος μου, Τάσος Νικογιάννης. Εκτός από την απίστευτη σιγουριά που μου έδινε η συγκατάθεσή του, συμβόλιζε και την στήριξη των προγόνων από την πλευρά της μητρικής μου οικογένειας.

Ήταν μία χρονιά χωρίς ενεργητική διαδρομή αλλά με άπειρη εσωτερική, που ομορφαίνει συνειδησιακά τον άνθρωπο. Το ψυχικό της αποτύπωμα περικλείεται στις σελίδες αυτού του βιβλίου.

«Αγάπησε κάθε κομμάτι του εαυτού σου, κάθε κομμάτι της ζωής.» Διαβάζουμε αυτή τη φράση στο εισαγωγικό σημείωμα του βιβλίου σας. Πως μπορεί ένας άνθρωπος να το καταφέρει αυτό; Να αγαπήσει κάθε κομμάτι του όμορφο ή άσχημο, ευχάριστο ή δυσάρεστο, ώστε να καταφέρει να «ενώσει» το «παζλ» της ύπαρξης του;

Το να το καταφέρει, είναι το τελικό βήμα από μία διαδικασία εξάσκησης στο θάρρος και στην ειλικρίνεια. Απαιτεί μεγάλη αντοχή και επιμονή, καθώς επιμένουν πολλές στρώσεις εγωισμού.

Πολύ σημαντική είναι, καταρχάς, η κατανόηση της συνύπαρξης του όμορφου και του άσχημου, του ευχάριστου και του δυσάρεστου τόσο στον άνθρωπο όσο και στην ζωή. Η αναγνώριση αυτής της διττής πραγματικότητας μοιάζει με τη διαφορά ανάμεσα στο επιπλέω με φουσκωτά μπρατσάκια και στο διασχίζω το νερό κολυμπώντας ελεύθερο με ταχύτητα. Όσο επιμένουμε μόνο στο όμορφο – ευχάριστο από φόβο, τσαλαβουτάμε, επιπλέοντας στην επιφάνεια των πραγμάτων: του εαυτού μας, των άλλων, των σχέσεων, των προσπαθειών, των συναισθημάτων, της ζωής. Η παρατήρηση στην άπειρη δεξαμενή των σκέψεών μας, μας δίνει πλούσιο υλικό για το αντιφατικό περιεχόμενόμας. Όταν αυτό γίνει βαθιά αποδεκτό, τότε μεγάλο μέρος της δυσαρέσκειας, της επίκρισης, της πικρίας που τρέφουμε για τους άλλους, θα υποχωρήσει. Κατανοούμε, αγαπάμε τον εαυτό μας, καταλαβαίνουμε και τους άλλους. Τα όμορφα και τα άσχημα, που αναπόφευκτα ζούμε, είναι οι καταστάσεις μέσα από τις οποίες μαθαίνουμε να ισορροπούμε καθώς άτσαλα εκτινασσόμαστε από τη μία συνθήκη στην άλλη. Μαθαίνουμε να συγχρονίζουμε την κίνησή μας. Ασταμάτητα, παρά τους κυματισμούς, κατευθυνόμαστε προς τον στόχο μας, δυναμώνουμε και διαλέγουμε στην πράξη ποιοι εντέλει είμαστε. Στην πράξη, κυρίως στα δύσκολα, ολοκληρώνεται η διαδικασία που οδηγεί στην πραγματική σύνθεση του εαυτού μας.

Πιστεύετε ότι ίσως η «ένωση» αυτού του «παζλ» είναι ο απώτερος στόχος αυτής της ψυχοθεραπευτικής διαδικασίας;

Η ένωση αυτού του παζλ, δηλαδή η εξισορρόπηση, η εξέλιξη, η καλύτερη εκδοχή του ακατέργαστου εαυτού μας είναι ο απώτερος στόχος της ψυχοθεραπευτικής διαδικασίας, όταν αυτό είναι το αίτημα από μέρους του θεραπευόμενου. Άλλες φορές το αίτημα μπορεί να αφορά στην αντιμετώπιση μίας σημαντικής κρίσης, τη διαχείριση θεμάτων που αφορούν μια νέα φάση ζωής, την απόκτηση καταλληλότερων δεξιοτήτων. Τότε, είναι πρωτεύον να επιτευχθεί το αρχικό αίτημα και, εφόσον αυτό ολοκληρωθεί, ενδέχεται να μην υπάρχουν αντοχές για κάτι επιπλέον. Έτσι, «η ένωση του παζλ», της ψυχικής εξέλιξης μπορεί να συνεχιστεί σε άλλη φάση ζωής. Επίσης, μπορεί ένα συγκλονιστικό γεγονός, να προκαλέσει σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα άμεσες συνειδητοποιήσεις, χωρίς να χρειαστεί να ακολουθηθεί μια ολόκληρη διαδρομή. Θέλω να πω ότι και τα γεγονότα της ζωής του θεραπευόμενου, σε ορισμένες περιπτώσεις, οδηγούν σε άλματα, με αποτέλεσμα αντί να μιλάμε για σύνθεση και εξέλιξη, ξαφνικά να μιλάμε για φώτιση.

Είστε κάτοχος του πτυχίου «Πρόγραμμα Ψυχολογίας» και «Φιλοσοφία- Παιδαγωγική- Ψυχολογία, κατεύθυνση Ψυχολογία» της Φιλοσοφικής σχολής του ΕΚΠΑ. Υπάρχουν κοινά σημεία στην επιστήμη της Ψυχολογίας και της Φιλοσοφίας;

Καταρχάς, θα πρέπει να αναφέρουμε ότι η Φιλοσοφία στην αρχαιότητα υπήρξε η μητέρα των επιστημών και από αυτήν πηγάζουν οι διάφορες ειδικές επιστήμες.

Τα κοινά σημεία διερεύνησης τόσο της φιλοσοφίας όσο και της ψυχολογίας είναι ο άνθρωπος και ο κόσμος.

Η  φιλοσοφία ασχολείται περισσότερο με τον άνθρωπο, ως κοινωνική οντότητα, με τη θέση του στον κόσμο,καθώς και με τα ποικίλα ηθικά θέματα, μέσα στα πλαίσια ενός ευρύτερου προβληματισμού.

Η ψυχολογία ασχολείται με τον άνθρωπο, κυρίως με τον ψυχισμό του. Την ενδιαφέρει ο εξωτερικός κόσμος, οι καταστάσεις που ο άνθρωπος αντιμετωπίζει, αλλά κυρίως ο τρόπος που αυτά επηρεάζουν την εσωτερική του κατάσταση. Τα ηθικά ζητήματα  δεν αντιμετωπίζονται θεωρητικά, αλλά σε σχέση με το συνειδησιακό φορτίο που προκαλούν στον κάθε άνθρωπο. Ακόμη και αν η αναζήτηση των ερωτημάτων ξεκινά από ένα διαφορετικό πρίσμα, η σύνθεση των απαντήσεων τόσο από την πλευρά της φιλοσοφίας όσο και από την πλευρά της ψυχολογίας εμπλουτίζουν τα θέματα που αφορούν στην ανθρώπινη ύπαρξη στη γήινη διαδρομή της.

Βάση της μεγάλης εμπειρίας σας, τι είναι αυτό που βασανίζει περισσότερο το σύγχρονο άνθρωπο; Υπάρχει κάποιο κοινό σημείο που εντοπίζεται στις συνεδρίες σας;

Θα ήταν πολύ αφαιρετικό να μιλήσω για κάτι κοινό. Οι άνθρωποι, συχνά, πιάνονται από διάφορες τρέχουσες αφορμές προκειμένου να έρθουν για θεραπεία και στη συνέχεια ξεδιπλώνουν θέματα προς επίλυση που παρέμεναν για καιρό μπλοκαρισμένα. Θα μπορούσα να πω ότι ο σύγχρονος άνθρωπος δεν έχει σημεία σταθερότητας, τα οποία του προσφέρουν το αίσθημα ασφάλεια. Στερείται φάρους ανακούφισης- βοήθειας. Καθώς οι προκλήσεις και η πίεση αυξάνονται και ο κύκλος των ανθρώπων που προσφέρουν ζεστασιά και φροντίδα είναι  μικρός, ανύπαρκτος ή απρόσφορος, οι άνθρωποι κουράζονται, με αποτέλεσμα συχνά να βιώνουν αισθήματα απόγνωσης.

Τι συμβουλές θα δίνατε σε κάποιον που θέλει να ξεκινήσει ψυχοθεραπεία;

Είναι σημαντικό να υπάρχει ένα ξεκάθαρο αίτημα από την πλευρά του θεραπευόμενου: ποιος είναι ο λόγος που ήρθε για θεραπεία. Και μετά, πόσο σύντομα φαντάζεται ότι πετυχαίνει αυτό που επιθυμεί. Είναι σημαντική αυτή η διευκρίνιση, γιατί κάποιοι φαντάζονται ότι με ένα μαγικό ραβδί μπορούν να γίνουν αμέσως όλα, ενώ άλλοι, προκειμένου να μην ζοριστούν, καθυστερούν με τον τρόπο τους πολύ τη διαδικασία.

Ο θεραπευόμενος χρειάζεται να συνειδητοποιήσει ότι η θεραπευτική διαδικασία είναι μία σχέση συμμετοχική,  που αφορά δύο ανθρώπους, τον θεραπευτή και τον θεραπευόμενο. Έχει και εκείνος μερίδιο ευθύνης που του αναλογεί,ώστε να μεγιστοποιήσει τα οφέλη από τη θεραπεία.

Παράλληλα, είναι σημαντικό να αναλογιστεί πώς προτιμά να χρησιμοποιηθεί ο ψυχοθεραπευτικός χρόνος: για εξέλιξη ή για ψυχική εκτόνωση. Ο θεραπευόμενος είναι ο πρωταγωνιστής της θεραπευτικής σχέσης. Μας ενδιαφέρουν πρωτίστως τα δικά του συναισθήματα, οι δικές του σκέψεις. Συχνά οι άνθρωποι ξεχνούν να απαντήσουν για τον εαυτό τους και αυτομάτως απαντούν, ας πούμε για τον σύντροφο τους που απουσιάζει.

Το κέντρο βάρους χρειάζεται να πάει στους ίδιους, διότι ούτως ή άλλως μόνο τον εαυτό τους μπορούν να ελέγξουν και να εξελίξουν. Τέλος, ο θεραπευόμενος δεν χρειάζεται να αγχώνεται για το τι θα πει και πώς θα φανεί στο θεραπευτή μια και εκείνος έχει ακούσει παρά πολλές ιστορίες ανθρώπων και κατανοεί τις ανθρώπινες καταστάσεις.

Όλη η επικαιρότητα