Εκπαιδεύοντας τα παιδιά στο διάλογο

ekpaideyontas_ta_paidia_sto_dialogo.png

Μετά από χιλιάδες χρόνια εξέλιξης και πολιτισμού οι πιο συνηθισμένοι τρόποι επίλυσης των διαφορών και των μεταξύ μας προβλημάτων εξακολουθούν δυστυχώς να είναι η φιλονικία και οι συγκρούσεις. Οι καβγάδες μπορεί κάποιες φορές να έχουν άμεσο αποτέλεσμα, δεν παύουν όμως να δημιουργούν επιπρόσθετες διαπροσωπικές επιπλοκές. Και παρόλο που στα σχολεία όλου του κόσμου οι μαθητές διδάσκονται τρόπους επίλυσης προβλημάτων στα μαθηματικά, στη φυσική, στη χημεία και σε άλλα μαθήματα, ωστόσο δε διδάσκονται τον πιο σημαντικό τρόπο επίλυσης προβλημάτων, αυτόν που αφορά τις διαπροσωπικές τους σχέσεις. Γενικά η στάση που υιοθετούμε συνήθως στις μεταξύ μας συγκρούσεις περιστρέφεται γύρω από το ποιος έχει δίκιο και ποιος έχει άδικο, αγνοώντας κάθε φορά με ποιον τρόπο  μπορούμε να βελτιώσουμε την μεταξύ μας επικοινωνία, έτσι ώστε να μη φτάνουμε στη σύγκρουση.

Όμως τα παιδιά μπορούν να εκπαιδευτούν  σε τρόπους επίλυσης κοινωνικών προβλημάτων κι αυτό θα έπρεπε να διδάσκεται ήδη στα πρώτα χρόνια της ζωής τους από τους γονείς και στη συνέχεια από τις πρώτες τάξεις του  δημοτικού σχολείου. Θα έπρεπε να εκπαιδεύονται με συγκεκριμένες τεχνικές, που σαφώς υπάρχουν, ώστε να προσπαθούν να βρίσκουν λύσεις παρά να διαφωνούν και να τσακώνονται. Αν, για παράδειγμα,  δώσουμε πολλά παραδείγματα επίλυσης διαφωνιών, θα μάθουν και τα ίδια να βρίσκουν διαφορετικούς τρόπους με τους οποίους μπορούν να αντιμετωπίσουν τα έντονα συναισθήματα και τις συγκρούσεις. Πρέπει να τα κάνουμε να κατανοήσουν ότι οι λέξεις έχουν τη δύναμη ακόμη και να καταστρέψουν τις διαπροσωπικές τους σχέσεις και ότι μόνο με τη συνεργασία, την αλληλεγγύη και την αλληλοβοήθεια μπορούμε να συνυπάρξουμε. Άλλωστε είναι σημαντικό να διευκρινίζουμε πάντα στα παιδιά ότι δε χρειάζεται να είναι πάντα οι καλύτεροι, οι ταχύτεροι, οι δυνατότεροι, οι εξυπνότεροι, παρά απλά να είναι ο εαυτός τους. Έτσι δεν κινδυνεύουν να εγκλωβιστούν στην ιδέα πως μόνο όταν είναι  «πρώτοι»  θα είναι σημαντικοί ή θα έχουν αξία για τους άλλους.

Πάνω από όλα όμως θα πρέπει να διδάξουμε στα παιδιά «την τέχνη να σκεφτόμαστε  μαζί», δηλαδή το διάλογο. Ο διάλογος είναι μια συζήτηση στην οποία οι άνθρωποι δημιουργούν σχέσεις ανταλλάσοντας ιδέες και σκέψεις. Μας βοηθά να αναπτύξουμε την ικανότητα για κατανόηση, δηλαδή να αναθεωρούμε τη γνώση και τις υποθέσεις που θεωρούμε δεδομένες ή αλάθητες. Έτσι ανακαλύπτουμε νέες γνώσεις και δημιουργούμε καινούριες βάσεις για σκέψεις, δράσεις και συμφωνίες. Για τα παιδιά είναι εξαιρετικά σημαντικό να κατανοήσουν τι είναι ο διάλογος και να συνειδητοποιήσουν ποια είναι τα οφέλη του, ιδιαίτερα μάλιστα σε ζητήματα διαφορετικότητας. Και τούτο διότι μέσα από το διάλογο τα παιδιά εκπαιδεύονται να ακούν χωρίς να κατακρίνουν, να διερευνούν σκέψεις και συναισθήματα, να σέβονται τις διαφορές, να εντοπίζουν σημεία συμφωνίας, να διευρύνουν την οπτική τους, να μαθαίνουν από τις διαφορετικές οπτικές και να δημιουργούν σχέσεις.

Γονείς και εκπαιδευτικοί θα πρέπει να διδάξουν  στα παιδιά τους βασικούς κανόνες επικοινωνίας που διευκολύνουν το διάλογο και εξυπηρετούν τους  στόχους του.  Για παράδειγμα θα πρέπει να ασκήσουμε τα παιδιά στην προσεκτική ακρόαση. Δεν μπορούμε να μιλάμε και να ακούμε ταυτόχρονα. Πρέπει να ακούμε με προσοχή, χωρίς να σκεφτόμαστε την ίδια στιγμή, χωρίς να προετοιμάζουμε την απάντησή μας και φυσικά να μη διακόπτουμε τον ομιλητή. Σημαντικό ακόμη είναι να ακολουθούμε το σκεπτικό του άλλου και να προσπαθούμε να καταλάβουμε πώς έφτασε στο συγκεκριμένο συμπέρασμα. Να νιώθουμε τα συναισθήματά του χωρίς να επικεντρωνόμαστε αποκλειστικά στα δικά μας  και  φυσικά θα πρέπει πρώτα να σκεφτόμαστε και μετά να μιλάμε. Το ίδιο σημαντικό είναι να μάθουμε στα παιδιά  να μην ερμηνεύουν αυτά που ακούν, να μην επεκτείνονται σε διαφορετικά θέματα από αυτά που έχουν ειπωθεί, να διευκρινίζουν τυχόν απορίες πριν απαντήσουν, ώστε να δίνουν την ευκαιρία στον άλλο να διορθώσει οποιαδήποτε παρερμηνεία και να χρησιμοποιούν τα κατάλληλα επιχειρήματα, όπως και το κατάλληλο λεξιλόγιο, για να εκφράσουν αυτό που θέλουν υπερασπίζοντας έτσι τις απόψεις τους. Το ίδιο σημαντικό είναι να μάθουν να αναγνωρίζουν ως απόλυτα φυσιολογικό το να νιώθουν ορισμένες φορές έντονα και αρνητικά συναισθήματα, όπως για παράδειγμα θυμό, αλλά και ότι μια έντονη και παρορμητική αντίδραση  δεν πρόκειται να συμβάλλει στην επίλυση καμιάς διαφοράς αφού  θα περιπλέξει ακόμη περισσότερο τα πράγματα.   

Ούτε λίγο ούτε πολύ η καλή επικοινωνία βασίζεται σε πολλές δεξιότητες συναισθηματικής νοημοσύνης στις οποίες οφείλουμε να εκπαιδεύσουμε τα παιδιά. Το ουσιώδες είναι να τα κάνουμε να κατανοήσουν ότι υπάρχουν πολλές οπτικές για το ίδιο θέμα και ότι δεν είναι απαραίτητο να υπερέχει  μία  από αυτές όπως επίσης και ότι  μπορούμε να εκφράζουμε με τις κατάλληλες λέξεις και στην κατάλληλη στιγμή τη διαφωνία μας αποφεύγοντας τις συγκρούσεις και χρησιμοποιώντας το διάλογο ως το μοναδικό μέσο που προάγει την επίλυση των διαφορών μας.                                                                                                           

Στασινοπούλου Τζωρτζίνα