Αρθρογραφία

Η αξία της φιλίας

Στον ηθικό στοχασμό του Αριστοτέλη, η φιλία νοείται ως αναγκαίο και βαρύνουσας σημασίας αγαθό του ανθρώπινου βίου. Αποτελεί ηθική αρετή και απαραίτητη προΰπόθεση για την κατάκτηση του υψίστου αγαθού, της ευδαιμονίας.

   Εκκινεί αναφερόμενος στη φιλία επισημαίνοντας πως καθιστά τον άνθρωπο ισχυρότερο στο πνεύμα και στις πράξεις. Διερωτάται όμως ποιοι είναι οι λόγοι που τη δημιουργούν. Ποια είναι τα αντικείμενα των ανθρώπινων επιδιώξεων, τα οποία κινούν την αγάπη γεννώντας τη φιλία.
     Σ’ αυτό το σημείο προβαίνει στη διατύπωση ενός αρχικού ορισμού της φιλίας. Καταλήγει λοιπόν σε μία τριμερή διαίρεση της φιλίας: η φιλία δια την ηδονήν, η φιλία δια την ωφέλειαν και η φιλία δια το αγαθόν. Και στα τρία είδη υπάρχει αμοιβαιότητα αγάπης, καθώς ο ένας επιθυμεί το καλό για τον άλλον, για τον ίδιο ακριβώς λόγο που τον αγαπά.
     Παρατηρείται βέβαια, μία σημαντικότατη διαφορά μεταξύ της κατά το αγαθόν φιλίας και κατά της χρήσιμης και ηδονικής. Μία διαφορά μεταξύ πραγματικού και φαινομενικού αγαθού .Καθ’ αυτήν λοιπόν τη διάζευξη προκύπτει μία ακόμη διάκριση ως προς τα είδη της φιλίας. Η τέλεια φιλία και οι κατώτερες φιλίες.
       Πιο συγκεκριμένα, στη φιλία κατά την ωφέλειαν. το κίνητρο της φιλίας είναι το όφελος. Δεν αγαπούν τους άλλους καθεαυτούς, αλλά παρά μόνο για το αγαθό που πρόκειται να λάβει ο καθένας τους. Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και στη φιλία δια την ηδονήν. Αγαπούν αυτούς που τους είναι ευχάριστοι ανεξάρτητα από τον χαρακτήρα τους. Δηλαδή, στις φιλίες που τα κίνητρα εκκινούν για την κατάκτηση είτε του οφέλους είτε της ηδονής οι άνθρωποι αγαπούν τους φίλους τους διότι είτε τους είναι χρήσιμοι είτε τους είναι ευχάριστοι. Δεν τους αγαπούν για αυτό που πραγματικά είναι. Πρόκειται λοιπόν για κατώτερες φιλίες που είναι κατά βάση επιφανειακές, συμφεροντολογικές και μοιραία συμπτωματικές.
    Ο Αριστοτέλης είναι σαφέστατος. Οι κατά το συμβεβηκός φιλίες, οι συμπτωματικές, υφίστανται όσο ο φίλος μας εξασφαλίζει το ωφέλιμο και το ηδονικό, χωρίς να μας απασχολεί η ηθική του ταυτότητα, ενώ παύουν να υπάρχουν, όταν ο άλλος δεν μας είναι πλέον χρήσιμος ή ευχάριστος. Είναι σχέσεις που γεννιούνται και συντηρούνται λόγω αμοιβαίας χρησιμότητας ή αμοιβαίας ηδονής.
    Η φιλία της χρησιμότητας συναντάται άλλοτε στους ηλικιωμένους, διότι αυτοί αναζητούν κυρίως το ωφέλιμο, και άλλοτε και στους νέους, δίοτι η ηλικιακή τους ακμή επιζητά διαρκώς και διακαώς το όφελος για να πορευτεί. Βέβαια, η φιλία της ηδονής γεννιέται μόνο μεταξύ νέων ανθρώπων, οι οποίοι καθοδηγούμενοι από το εφήμερο πάθος αναζητούν κατά κύριο λόγο την ευχαρίστηση. Γι’ αυτόν ακριβώς το λόγο αλλάζουν φίλους ταχύτατα, καθώς η ευχαρίστησή τους μεταβάλλεται συνεχώς.
    Εκ διαμέτρου αντίθετη είναι η τέλεια φιλία, η φιλία κατά το αγαθόν. Είναι η φιλία που αναπτύσσεται μόνο μεταξύ αγαθών, ενάρετων ανθρώπων, ικανών να αντιληφθούν και εν συνεχεία να προσεγγίσουν την αρετή. Μόνο αυτή η φιλία έχει όλα τα χαρακτηριστικά της αληθινής φιλίας. Η αγαθή και ενάρετη φύση των αγαθών φίλων βαδίζει και προσεγγίζει με πράξεις το αγαθό, την αρετή, σε βάθος χρόνου υπό τη σκέπη της αμοιβαίας εμπιστοσύνης και της αληθινής επικοινωνίας. Πρόκειται για μία σχέση ανταποδοτικής αγάπης που πραγματώνεται δια των ενάρετων πράξεων και που προκαλλώντας εκείνη την πνευματική ηδονή, θα ωθήσει προς την κατάκτηση της ευδαιμονίας.
   Και επιστρέφοντας στο παρόν η εποχή μας σήμερα χαρτογραφεί τη μοναξιά. Μάταιη πια η αναζήτηση κάποιου φίλου ή συντρόφου. Αχανής έρημος, έρημη χώρα και οφθαλμαπάτη, με την απομόνωση και την απογοήτευση να περιορίζει τον άνθρωπο σήμερα στον ασφυκτικό κλοιό της αυτιστικής χρησιμοθηρικής μοναξιάς του εγκλωβίζοντας τον μέσα στο χρυσό κλουβί της ύλης, της εξουσίας και της ματαιοδοξίας.
   “Φιλία εστί μία ψυχή εν δυσί σώμασιν ενοικουμένη” Αριστοτέλης.
    “Η φιλία είναι μία ψυχή που κατοικεί σε δύο σώματα.”
    Είθε η επανεκτίμηση του αγαθού της φιλίας να κεντρίσει το ενδιαφέρον του ανθρώπινου νου και πάλι!
                                                        Κυριακοπούλου Άννα

Όλη η επικαιρότητα