Η διαχρονική φύσις της κατάθλιψης

Ἡ ἱστορία τῆς κατάθλιψης συμβαδίζει μέ τήν ἱστορία τῆς ἀνθρωπότητας. Ἡ κατάσταση τῆς κατάθλιψης ἔχει περιγραφεῖ ἀπό τήν ἀρχαιότητα. Δέν ὑπάρχει ἀμφιβολία ὅτι πολλά ἀπό τά περιστατικά, πού συναντοῦμε σέ διάφορα κείμενα, μέ τά σημερινά ἐπιστημονικά δεδομένα παραπέμπουν σέ σύνδρομα κατάθλιψης. Ὁ Ἱπποκράτης χρησιμοποίησε τούς ὅρους «μανίη» (μανία-παραφροσύνη) καί «μελαγχολία», γιά νά περιγράψει ψυχικές διαταραχές. Ὁ ὅρος μελαγχολία ἔχει ἀντικατασταθεῖ ἐν πολλοῖς ἀπό τόν ὅρο κατάθλιψη (ἤ στίς λατινογενεῖς γλῶσσες depression), ἀλλά ποτέ δέν ἐξαφανίστηκε ἀπό τήν ψυχιατρική ὁρολογία.
Ἡ κατάθλιψη ὡς ψυχιατρικό σύνδρομο συναισθηματικῆς διαταραχῆς εἰσήχθη ἐπίσημα τή δεκαετία τοῦ 1920 ἀπό τόν Ἑλβετό Ψυχίατρο Adolf Meyer. Στήν ψυχιατρική καί τήν ψυχολογία εἶναι κλινική ὀντότητα. Σύμφωνα μέ τά ἐπίσημα ψυχιατρικά ἐγχειρίδια, ἡ κατάθλιψη μέ τά διάφορα εἴδη καί τίς διαφοροποιήσεις τους (μείζων καταθλιπτική διαταραχή, ἐλάσσων καταθλιψη, δυσθυμική διαταραχή (δυσθυμία), διπολική διαταραχή (μανιοκατάθλιψη) κ.λπ.) ἀνήκει στίς συναισθηματικές διαταραχές ἤ διαταραχές τῆς διάθεσης.
Ἡ κατάθλιψη προκαλεῖ ἕνα συνδυασμό (μία δέσμη) συμπτωμάτων. Ἕνα ἀπό τά συμπτώματα εἶναι καί ἡ λύπη, ἡ κακή διάθεση. Δέν εἶναι, ὅμως, τό μοναδικό. Ἡ διαφορά τῆς κλινικῆς κατάθλιψης ἀπό τή λύπη εἶναι τό γεγονός ὅτι στήν κατάθλιψη τό καταθλιπτικό συναίσθημα ἔχει μεγάλη ἔνταση καί εἶναι μόνιμο. Ἐδῶ ἀποφασιστικό ρόλο παίζει ἡ ἔνταση τῶν συμπτωμάτων γενικότερα.
Σύμφωνα μέ τά στοιχεῖα τοῦ ΠΟΥ (Παγκόσμιος Ὀργανισμός Ὑγείας), ἡ κατάθλιψη παγκοσμίως κατέχει σήμερα τήν 4η θέση ἀπό πλευρᾶς ἀπώλειας ζωῆς, ἀναπηρίας καί κοινωνικῆς δυσλειτουργίας, ἐνῶ τό 2020 θά καταλάβει τή 2η θέση παγκοσμίως καί στίς δυτικές κοινωνίες τήν 1η, ἀνεξαρτήτως φύλου καί ἡλικίας. Σύμφωνα μέ τά ὑπάρχοντα διεθνῆ στοιχεῖα, μία στίς πέντε γυναῖκες καί ἕνας στούς ὀκτώ ἄνδρες ἀναπτύσσουν κατάθλιψη κάποια στιγμή στή ζωή τους.
Τά αἴτια πού προκαλοῦν τήν κατάθλιψη εἶναι δύσκολο νά ἀναγνωριστοῦν στό σύνολό τους. Ὡστόσο, οἱ εἰδικοί ἔχουν καταλήξει ὅτι ἡ κατάθλιψη εἶναι προϊόν τῆς ἐπιρροῆς καί ἀλληλεπίδρασης βιολογικῶν, γενετικῶν καί ψυχοκοινωνικῶν παραγόντων. Ἀναλυτικότερα, τό σεροτονινεργικό κύκλωμα τοῦ ἐγκεφάλου πού ἔχει κληρονομήσει ὁ καταθλιπτικός μπορεῖ νά εἶναι μέτριας ἤ κακῆς ποιότητας∙ ἡ πιθανή καταπόνηση τοῦ ἐγκεφάλου ἀπό πολλούς στρεσογόνους παράγοντες πού δροῦν ἁθροιστικά .
Ἐπίσης τά χαρακτηριστικά τῆς προσωπικότητας, πού προκαλοῦν ὑπερβολική ἐνεργοποίηση τοῦ προαναφερθέντος κυκλώματος τοῦ ἐγκεφάλου (εὐαισθησία στήν ἀπώλεια καί τήν ἀπόρριψη, ἔλλειψη αὐτοσεβασμοῦ, δυσκολία στήν ἀναγνώριση καί ἔκφραση συναισθημάτων, δυσκολία στή διαχείριση τοῦ θυμοῦ καί τῆς ἐπιθετικότητας κ.λπ.), προδιαθέτουν σέ κατάθλιψη.
Ποια είναι τα συμπτώματα της κατάθλιψης;
Ψυχολογικά: (καταθλιπτική διάθεση, πού εἶναι κυρίαρχη καί διαφοροποεῖται ἀπό τό αἴσθημα τῆς λύπης ἤ τῆς στενοχώριας, ἰδέες ἀποθάρρυνσης, νωθρότητα, χαμηλή αὐτοεκτίμηση, αἴσθημα ἀναξιότητας, ὑπερβολική ἐνοχή, ἔμφαση στήν ἀρνητική ἐκδοχή τῶν πραγμάτων γιά τόν ἑαυτό καί τόν κόσμο, ἀπώλεια ἐνδιαφέροντος καί τῆς ἱκανότητας γιά ἄντληση εὐχαρίστησης (ἀνηδονία), ἄγχος, δυσκολία στή συγκέντρωση, τή μνήμη ἤ τή λήψη ἀποφάσεων, ἀπογοήτευση, ἀπελπισία, σκέψεις θανάτου, αὐτοκτονία.
Σωματικά: Πολλοί ἀσθενεῖς ἐμφανίζουν διαταραχές ὕπνου, προβλήματα στό φαγητό (ἀνορεξία ἤ αὐξημένη ὄρεξη), σημαντική κόπωση, ἀδυναμία, καταβολή δυνάμεων κυρίως τό πρωί, μείωση τῆς libido κ.ἄ.
Και οι επιπτώσεις;
Ἐπιπτώσεις στή λειτουργικότητα τοῦ ἀτόμου: Οἱ ἀσθενεῖς παραπονοῦνται γιά μειωμένη ἐνεργητικότητα, ἀδυναμία ἐκπλήρωσης τῶν ὑποχρεώσεών τους, ἀναποφασιστικότητα, κοινωνική ἀπόσυρση, διατάραξη τῶν σημαντικῶν διαπροσωπικῶν σχέσεων κ. ἄ.
Και επειδή σήμερα έχουν όλα πια αλλάξει για όλους μας, με το οξύμωρο σχήμα της αλλοτρίωσης και της απομόνωσης να κυριαρχούν και να αυτοενεχυριάζουν την ελεύθερη βούληση του ατόμου απομακρύνοντάς το βίαια και άμεσα από τη φενάκη της προσωρινής ευδαιμονίας του φαίνεσθαι και της ύλης, δυστυχώς η κατάθλιψη θα προσβάλλει όλο και περισσότερους συνανθρώπους μας.
Τό νά παλεύει όμως κανείς μέ τήν κατάθλιψη εἶναι ἕνας σταυρός, ὅπως σταυρός εἶναι γιά κάποιον ἄλλον ἡ πάλη μέ μιά χρόνια σωματική νόσο. Γι αυτό λοιπόν ως πανάκεια για την κατάθλιψη χρίζεται δικαίως η ψυχανάλυση και η ψυχοθεραπεία ως η ενδεδειγμένη αντιμετώπιση αυτής της ψυχικής νόσου!