Έρευνα

Κλιματική Αλλαγή: Νο 1 πρόβλημα για τους Έλληνες – Τι αποκαλύπτει η έρευνα της διαΝΕΟσις

Ποιες είναι οι απόψεις και οι στάσεις των Ελλήνων και των Ελληνίδων για τα θέματα που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή; Αντιλαμβάνονται τις συνέπειες; Ποιοι πιστεύουν ότι είναι αρμόδιοι για να λύσουν το πρόβλημα; Και τι κάνουν οι ίδιοι γι’ αυτό;
Ακούστε το άρθρο

Στη δημοσιότητα δόθηκαν τα αποτελέσματα της νέας έρευνας της διαΝΕΟσις με θέμα: «Κλιματική Αλλαγή: Αντιλήψεις, Απειλές και Προκλήσεις για μια Νέα Περιβαλλοντική Κουλτούρα», που πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, για τις αντιλήψεις των πολιτών σχετικά με την κλιματική αλλαγή, τη σοβαρότητά της και την προσαρμογή σε αυτή.

Η έρευνα, που περιλαμβάνει 28 ερωτήσεις, διεξήχθη από τη Metron Analysis σε πανελλαδικό δείγμα 2.005 ατόμων ηλικίας 17 και άνω, τηλεφωνικά και online, την περίοδο 6-27 Απριλίου του 2022. Μπορείτε να διαβάσετε όλα τα αποτελέσματά της εδώ, και ένα executive summary της έρευνας από τη Metron Analysis, το οποίο συμπεριλαμβάνει και συμπεράσματα από τη συνοδευτική ποιοτική έρευνα που διεξήχθη λίγες εβδομάδες νωρίτερα, εδώ.

Οι Έλληνες αναγνωρίζουν ότι η κλιματική αλλαγή είναι πρόβλημα

Μετά από μια (πρωτοφανή στα χρονικά) ανατροπή την περίοδο της πανδημίας, οι Έλληνες πολίτες επέστρεψαν στην κανονικότητα: το 60,6% πιστεύουν, πλέον, πως «η χώρα κινείται προς τη λάθος κατεύθυνση», έναντι 31% που θεωρούν ότι κινείται προς τη σωστή. Αυτή είναι μια ερώτηση που γίνεται συχνά σε παρόμοιες έρευνες, ανεξαρτήτως θέματος και συγκυρίας, και αποτυπώνει το γενικότερο κλίμα στην κοινωνία. Αξίζει να αναφέρουμε ότι τον Απρίλιο του 2020, εν μέσω της πρώτης καραντίνας, τα ποσοστά στην ίδια ερώτηση ήταν αντίστοιχα 9,6% (προς τη «λάθος») και 85,7% (προς τη «σωστή»). Όπως γίνεται συνήθως σε συνθήκες κανονικότητας, οι απαντήσεις σε αυτή την ερώτηση είναι άμεσα συνδεδεμένες με τις ιδεολογικές τοποθετήσεις των ερωτηθέντων, ενώ και οι νέοι και οι άνεργοι είναι σχεδόν πάντα λιγότερο αισιόδοξοι. Αντίθετα, σε μια άλλη, παρόμοια ερώτηση για το αν «ο κόσμος» κινείται προς τη σωστή ή τη λάθος κατεύθυνση, όλες οι ιδεολογικοπολιτικές κατηγορίες του πληθυσμού λίγο-πολύ συμφωνούν: ο κόσμος πηγαίνει προς τη λάθος κατεύθυνση. Αυτό απαντά 66,9% του συνόλου.

Στην ερώτηση «ποιο πιστεύετε ότι είναι το πιο σημαντικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει η χώρα», οι πιο δημοφιλείς απαντήσεις που δίνουν οι Έλληνες -με μεγάλη διαφορά από τις επόμενες- είναι η «ακρίβεια» (25,9%) και η «οικονομία» (24,3%). Ωστόσο, στην ερώτηση «ποιο πιστεύετε ότι είναι το πιο σημαντικό πρόβλημα που αντιμετωπίζει ο πλανήτης σήμερα», στην οποία επίσης δόθηκε η δυνατότητα στους ερωτηθέντες να απαντήσουν αυθόρμητα, η πιο συχνή απάντηση ήταν η «καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος» (17%) με την «κλιματική αλλαγή» να εμφανίζεται στην τρίτη θέση (13,1%).

Η διάκριση ανάμεσα στις δύο έννοιες, όπως γίνεται αντιληπτό από άλλες ερωτήσεις αλλά και σε άλλες έρευνες, δεν είναι απολύτως ξεκάθαρη στο μυαλό των ερωτηθέντων. Αναφέρουν, πάντως, και τις δύο αρκετά συχνά. Ως άλλα μεγάλα προβλήματα του πλανήτη μας καταγράφονται οι πόλεμοι (13,6%), η ακρίβεια (11,1%), η φτώχεια και οι ανισότητες (8,9%) και η «οικονομία» (8,1%).

Έχει ενδιαφέρον εδώ το ότι εμφανίζονται κάποιες διαφοροποιήσεις στις ηλικιακές κατηγορίες, οι οποίες δεν είναι οι αναμενόμενες. Ενώ σχεδόν το 40% των “boomers” του δείγματος (δηλαδή οι ερωτηθέντες ηλικίας 58-67 ετών) επιλέγουν είτε την «κλιματική αλλαγή» είτε την «καταστροφή του περιβάλλοντος» ως το σημαντικότερο πρόβλημα του πλανήτη, μόνο το 24% των μελών της “Gen Z” (ηλικίες 17-25) και το 20% των “Millennials” (ηλικίες 26-41) απαντούν το ίδιο. Και για τις δύο κατηγορίες νεότερων Ελλήνων πολύ σημαντικό πρόβλημα για τον πλανήτη αποτελεί «η ακρίβεια» (18%).

Πάντως, οι Έλληνες αναγνωρίζουν καθολικά ότι υπάρχει πρόβλημα. Το 90,5% των ερωτηθέντων συμφωνούν ότι «υπάρχει» κλιματική αλλαγή, και το 90% εξ αυτών πιστεύουν ότι αυτή οφείλεται «κυρίως στην ανθρώπινη δράση». Είναι εξαιρετικά υψηλά ποσοστά αυτά, κοινά σε όλες τις κατηγορίες του πληθυσμού, που υπογραμμίζουν ότι η «άρνηση» της κλιματικής αλλαγής είναι ένα φαινόμενο εξαιρετικά περιορισμένο στην ελληνική κοινωνία. Μάλιστα, όταν ζητήθηκε από τους ερωτηθέντες να βαθμολογήσουν το πόσο σοβαρό πρόβλημα θεωρούν την κλιματική αλλαγή σήμερα στην κλίμακα από το 1 μέχρι το 10, σχεδόν ένας στους τρεις απάντησε «10» και το 82,2% επέλεξαν έναν αριθμό από το 7 και πάνω. Η μέση τιμή στις βαθμολογίες τους ήταν 8,8.

Όταν, δε, τους ζητήθηκε να βαθμολογήσουν στην κλίμακα 1-5 το πόσο απειλητικές θεωρούν διάφορες επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, η πλειοψηφία βαθμολόγησε με «4» ή «5» όλες τις επιπτώσεις, από τη «διατροφική ασφάλεια» (56,3%) και τις «κοινωνικές ανισότητες» (63,7%) μέχρι την «ενεργειακή κρίση» (79,7%) και τις «δασικές πυρκαγιές» (85,6%).

Στο θέμα της αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, πάντως, ένα πολύ υψηλό ποσοστό των ερωτηθέντων πιστεύουν ότι υπεύθυνοι για να αντιμετωπίσουν την κλιματική αλλαγή είμαστε «εμείς οι πολίτες». Πάνω από 1 στους 3 επιλέγουν αυτή την απάντηση, περισσότεροι από όσους πιστεύουν ότι υπεύθυνες είναι «οι επιχειρήσεις και η βιομηχανία» (22,4%), ο ΟΗΕ (11,7%), η Ευρωπαϊκή Ένωση (28,7%) ή οι Δήμοι (6,9%). Η πλειοψηφία, όπως ίσως είναι αναμενόμενο, θεωρεί ότι υπεύθυνες για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής είναι κυρίως «οι εθνικές κυβερνήσεις».

Η πλειοψηφία, δε, πιστεύουν ότι τόσο «η Πολιτεία» όσο και «η ΕΕ» κάνουν «λίγα» για να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα.

Σε επιμέρους περιβαλλοντικά θέματα, οι ερωτηθέντες ρίχνουν το βάρος της ευθύνης μόνο εν μέρει στο κράτος. Όταν ρωτήθηκαν αν «ο καθαρισμός των οικοπέδων» πρέπει να είναι ευθύνη της Πολιτείας ή των πολιτών, το 67,1% παραδέχτηκαν πως είναι ευθύνη των πολιτών. Μόνο 31,5% θεωρούν πως ο καθαρισμός των παραλιών είναι ευθύνη της Πολιτείας -το 28,4% θεωρεί πως είναι ευθύνη των πολιτών, ενώ σχεδόν 40% απαντούν αυθόρμητα «και των δύο».

Οι περισσότεροι πολίτες, δε, δηλώνουν ότι θα ήθελαν να συμμετάσχουν στο μέλλον σε δράσεις και προσπάθειες που έχουν σχέση γενικότερα με την «προστασία του περιβάλλοντος», από το 60% που δήλωσαν ότι θα ήθελαν να συμμετάσχουν σε περιβαλλοντικές οργανώσεις, μέχρι το 78% που θα ήθελαν να συμμετάσχουν σε δενδροφυτεύσεις/αναδασώσεις. Τα ποσοστά στους νέους εδώ εμφανίζονται ελαφρώς αυξημένα σε σχέση με των μεγαλύτερων ηλικιών. Υψηλά είναι και τα ποσοστά των θετικών απαντήσεων σε ερωτήσεις για το αν οι πολίτες έχουν αναλάβει κάποια δράση για την “αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής” τους τελευταίους έξι μήνες, όπως τη μείωση κατανάλωσης ενέργειας στο σπίτι ή την εξοικονόμηση νερού. Πολύ λιγότεροι δηλώνουν ότι έχουν προβεί σε άλλες δραστικές κινήσεις, όπως την εγκατάσταση ηλιακών συλλεκτών στο σπίτι ή την αγορά/ενοικίαση ηλεκτρικού αυτοκινήτου.

Στο μόνιμα επίκαιρο θέμα της ενεργειακής πολιτικής της χώρας μας, η μεγάλη πλειοψηφία του πληθυσμού υποστηρίζει τη στροφή στις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ). Στη σχετική ερώτηση για το «πού πιστεύετε ότι πρέπει να διατεθούν οι οικονομικοί πόροι της χώρας και της ΕΕ» το 71,1% επιλέγει τις ΑΠΕ, ενώ το 26,1% τα ορυκτά καύσιμα (που για τις ανάγκες της συγκεκριμένης ερώτησης χωρίζονται σε δύο επιλογές: «στο παραδοσιακό μοντέλο των ορυκτών καυσίμων» και «στο φυσικό αέριο»). Αν και εμφανίζονται μικρές διαφοροποιήσεις (στους ερωτηθέντες από τα νησιά του Αιγαίου, για παράδειγμα), η προτίμηση στις ΑΠΕ είναι σαφώς πλειοψηφική σε όλες τις κατηγορίες του πληθυσμού, σε όλες τις ηλικίες και σε ολόκληρη την επικράτεια.

Ωστόσο, σε επιμέρους θέματα εμφανίζονται κάποιες απαντήσεις που θα μπορούσαν να εκληφθούν ως αντιφάσεις. Τέθηκαν στους ερωτηθέντες μια σειρά από «αμφιλεγόμενες» θέσεις, κάποιες από τι οποίες αποτελούν γνωστούς και συζητημένους «μύθους» που πότε πότε επανέρχονται στον δημόσιο διάλογο, και τους ζητήθηκε να απαντήσουν για το αν συμφωνούν ή διαφωνούν μαζί τους.

Όπως φαίνεται, το 73,4% συμφωνούν ότι «η πλειοψηφία των πυρκαγιών είναι αποτέλεσμα σκόπιμου εμπρησμού», ένα 55,1% θεωρούν ότι «μετά από καταστροφικές πυρκαγιές στα δάση φυτρώνουν ανεμογεννήτριες» και σχεδόν 1 στους 3 νομίζουν ότι «οι ανεμογεννήτριες αντί να βοηθούν το περιβάλλον το επιβαρύνουν». Στην ερώτηση για το αν θα συμφωνούσαν με την προμήθεια ηλεκτρικού ρεύματος από γειτονικές χώρες που έχει παραχθεί από πυρηνική ενέργεια (και άρα δεν συμβάλει στις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου), σχεδόν το 60% των ερωτηθέντων δηλώνουν πως όχι.

Ίσως να είναι σχετικό το ότι το 70,2% των ερωτηθέντων δηλώνουν ότι ενημερώνονται για θέματα σχετικά με την κλιματική αλλαγή από το διαδίκτυο (και επιπλέον 34,2% δηλώνουν ειδικά τα social media), έναντι 53,2% που ενημερώνονται από την τηλεόραση και 26% που ενημερώνονται από «φίλους και οικογένεια».

Αντιφάσεις εμφανίζονται και αλλού. Το 72,8% των πολιτών συμφωνούν ότι «θα έπρεπε να ασφαλίσουμε την περιουσία μας έναντι των φυσικών καταστροφών». Ωστόσο, σε άλλη ερώτηση παρακάτω μόνο το 26,1% δηλώνουν πως το σπίτι στο οποίο κατοικούν είναι όντως ασφαλισμένο για φυσικές καταστροφές.

Πολλές φορές στον δημόσιο διάλογο η προστασία του περιβάλλοντος συζητιέται ή αναφέρεται ως εμπόδιο της οικονομικής ανάπτυξης ή, έστω, οι δύο έννοιες αναφέρονται ως ασύμβατες ή αντίθετες. Στην πράξη, βεβαίως, το ένα δεν αποκλείει το άλλο (ίσα ίσα, η συνεχιζόμενη κλιματική κρίση εξασφαλίζει ότι η οικονομική ανάπτυξη στο μέλλον θα γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη) αλλά στην έρευνα το θέμα αυτό τέθηκε ως δίλημμα, για να εξαχθούν τυχόν έμμεσα συμπεράσματα που μπορούν να προκύψουν. Πράγματι, ο γενικός πληθυσμός εμφανίζεται μοιρασμένος στις απόψεις του (τη μεγαλύτερη έμφαση στην προστασία του περιβάλλοντος δίνουν οι ηλικιωμένοι, οι αριστεροί και οι αγρότες). Κι ένα 15% του πληθυσμού (που φτάνει το 25% στις μεγαλύτερες ηλικίες) απορρίπτει εντελώς το δίλημμα απαντώντας αυθόρμητα «και τα δύο».

Τέλος, το 81,3% των ερωτηθέντων θεωρεί την υπηρεσία ειδοποιήσεων 112 «πολύ» ή «αρκετά» χρήσιμη, με το 70,5% να δηλώνουν ότι έχουν λάβει μήνυμα από το 112, και το 88,3% εξ αυτών να δηλώνουν ότι έχουν ακολουθήσει τις οδηγίες του.

Από την άλλη, το 78,1% των ερωτηθέντων δεν γνωρίζουν αν υπάρχει κάποιο σχέδιο έκτακτης ανάγκης στον Δήμο τους σε περίπτωση μιας φυσικής καταστροφής, ενώ σχεδόν οι μισοί δεν έχουν καν συζητήσει στο νοικοκυριό τους κάποιο σχέδιο αντίδρασης σε περίπτωση κάποιου τέτοιου συμβάντος.

Λάμπρος Δημητρογιάννης, Αντιπεριφερειάρχης Περιβάλλοντος Δυτ. Ελλάδας

«Η κλιματική αλλαγή έχει επέλθει όμως η Δυτική Ελλάδα έχει προνοήσει»

Ηκλιματική αλλαγή ή κρίση έχει ήδη επέλθει, βιώνοντας όλοι μας τις αρνητικές επιπτώσεις της. αναμένεται να επηρεάσει επιχειρήσεις, καλλιέργειες, τουρισμό, ακόμα και πολιτιστικά μνημεία», προσθέτοντας ταυτόχρονα ότι «οι αλλαγές στο περιβάλλον μέσα στα επόμενα χρόνια θα έχουν τεράστιες οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες.

Απαιτείται εγρήγορση και άμεσος σχεδιασμός για την αντιμετώπιση και τον μετριασμό των επιπτώσεων. Ιδίως η Δυτική Ελλάδα αναμένεται να αντιμετωπίσει μεγάλα ζητήματα τα επόμενα χρόνια που ήδη εμφανίζονται. Από την ανάλυση που προέκυψε, το κλίμα της Δυτικής Ελλάδας θα είναι τις επόμενες δεκαετίες πιο θερμό και ξηρό, με σημαντική μείωση των βροχοπτώσεων και χιονοπτώσεων, και με αύξηση της συχνότητας εμφάνισης ακραίων φαινομένων, κυρίως ξηρασία, πλημμύρες και κύματα καύσωνα.

Στις κλιματικές μεταβολές που αναμένεται να επηρεάσουν την Περιφέρεια συγκαταλέγεται και η άνοδος της στάθμης της θάλασσας.

Έχοντας μια έγκαιρη προετοιμασία η Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας έχει ως εργαλεία συνδρομής αντιμετώπισης της κλιματικής κρίσης τα εξής: Πρώτον, εγκρίνεται το επόμενο διάστημα το περιφερειακό Σχέδια για την Προσαρμογή στην Κλιματική Αλλαγή.

Το σχέδιο βοηθά στη στρατηγική της Περιφέρειας, απέναντι στην κλιματική αλλαγή με βασικό στόχο τη μείωση της ευπάθειας της Περιφέρειας στις επιπτώσεις που προκύπτουν από την κλιματική αλλαγή, και τη θωράκισή της έναντι αυτής.

«Ο σχεδιασμός γίνεται με γνώμονα να μην τίθεται σε κίνδυνο η ανθρώπινη υγεία προστατεύοντας παράλληλα το περιβάλλον ενώ οι βασικοί πυλώνες του Περιφερειακού Σχεδίου αφορούν την ενίσχυση της ανθεκτικότητας της Δυτικής Ελλάδας, την παρακολούθηση υλοποίησης και αποτελεσματικότητας δράσεων με τη δημιουργία μηχανισμού παρακολούθησης, την ενδυνάμωση των διοικητικών δομών της Περιφέρειας για έγκαιρη και έγκυρη αντιμετώπιση καθώς και την επικοινωνία και διάχυση της πληροφορίας για ενημέρωση των τοπικών κοινωνιών» .

Επιπλέον, αναφέρω τρία ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του Σχεδίου Κλιματικής Αλλαγής της Δυτικής Ελλάδας, σε σχέση με άλλα περιφερειακά σχέδια: Την ενσωμάτωση της περιβαλλοντικής διάστασης σε κάθε υλοποίηση έργου ή προγράμματος. Την εφαρμογή Δικτύου Συλλογής Δεδομένων για ολική και συνεχόμενη παρακολούθηση των κλιματικών συνθηκών. Τη σύσταση Περιφερειακής Επιτροπής Αντιμετώπισης Κλιματικής Αλλαγής. Παράλληλα, αφουγκραζόμενοι τις ανάγκες των Δήμων και των τοπικών κοινωνιών, παραδίδουμε τα καρποφόρα αποτελέσματα μια επίπονης προσπάθειας, που αφορά την επίδραση της Κλιματικής Αλλαγής σε όλες τις γεωγραφικές περιοχές της Δυτικής Ελλάδας.

Με τις απαραίτητες συνέργειες και τη συνεισφορά όλων των εμπλεκόμενων φορέων χαρτογραφούμε όλα τα δεδομένα, καταγράφουμε τις ανάγκες και τα απαραίτητα μέτρα πρόληψης, ώστε όλοι μαζί να επιτύχουμε καλύτερη διαχείριση των περιβαλλοντικών ζητημάτων που προκύπτουν συνεχώς, ετοιμαζόμενοι παράλληλα για τον ορθό σχεδιασμό της απορρόφησης των νέων πόρων που πρόκειται να κατευθυνθούν για το περιβάλλον».

”Η Κλιματική Αλλαγή ήδη κάνει την παρουσία της αισθητή, βιώνοντας τις επιπτώσεις της σχεδόν καθημερινά. Αντιλαμβανόμενοι τις ανάγκες που προκύπτουν υλοποιήσαμε 19 τοπικά σχέδια, ένα για κάθε δήμο, παρέχοντας με αυτό τον τρόπο πολύτιμα εργαλεία για τους Δήμους της Περιφέρειάς μας.

Αυτά τα σχέδια αποτελούν και τους στρατηγικούς οδηγούς για την υλοποίηση δράσεων για το μέλλον.

Τέλος, υλοποιούμε 3 πιλοτικά έργα του Ευρωπαικού προγράμματος LIFE, που αφορούν αντιπλημμυρικά, πυροπροστασία και διάβρωση ακτών. Τα έργα αυτά θα είναι πιλότος μας και για τα νέα έργα που θα αφορούν την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, που υπολογίζονται σε παρεμβάσεις, βάσει αναγκών, σε 190 εκ. ευρώ για την επόμενη δεκαετία».

Όλη η επικαιρότητα