Κορονοϊός: Φάρμακο στην ανίατη ασθένεια του «κρατισμού» ;

Του Θοδωρή Τάκη Αντωνόπουλου

 

Α’  Η έκκληση για ένα «στοργικό κράτος»

Η κρίση του κορωνοϊού θα έχει τεράστιες συνέπειες, όχι μόνο αναφορικά με τον αριθμό των θυμάτων αλλά και αναφορικά με την αναπόφευκτη οικονομική ύφεση. Τι θα γίνει όμως με το «Κράτος»; Θα αναβαθμισθεί στην συνείδηση των πολιτών ή η πολιτική της φιλελεύθερης αγοράς θα συνεχίσει να κυριαρχεί;

Πολλά λέγονται επ’αυτού, αλλά ένα είναι σίγουρο: όσο θανατηφόρα, όσο καταστροφική, όσο καθοριστική είναι ήδη, και μπορεί περαιτέρω να εξελιχθεί, ή κρίση του κορωνοϊού, κάποια στιγμή θα περάσει, θα τελειώσει. Όμως δεν θα ξεχαστεί. Γιατί ο Κόσμος που θα προκύψει μετά από αυτόν τον παγκόσμιο σεισμό θα είναι διαφορετικός, θα είναι ένας άλλος Κόσμος. Οι φόβοι και οι πόνοι που διασπείρει και εξαπλώνει ο αόρατος ιός θα αφήσουν στις ψυχές των ανθρώπων ορατά τραύματα και βαθειές ουλές. Πολλοί πολίτες του «ευημερούντος» δυτικού Κόσμου θα αναζητήσουν ένα Κράτος πολύ πιο ισχυρό από όσο είναι σήμερα, ένα Κράτος που θα μπορεί να τους προστατεύσει σε ανάλογες μελλοντικές περιπτώσεις. Γιατί μόνο το Κράτος μπορεί να αντιμετωπίσει τέτοιων διαστάσεων κινδύνους, όπως είναι οι πανδημίες.

Αυτή η «στροφή» του πολίτη προς το Κράτος είναι βέβαια μια κακή είδηση για την «ελεύθερη αγορά»: περισσότερο Κράτος σημαίνει μεγαλύτερους φόρους, περισσότερη γραφειοκρατία, «άνωθεν ρυθμίσεις», μακρόσυρτες διαδικασίες λήψης αποφάσεων και φυσικά λιγότερα χρήματα στο θυλάκιο του καταναλωτή. Και κατά συνέπεια μικρότερη κατανάλωση και λιγότερη ανάπτυξη. Κι όμως: εάν αυτό είναι το μοναδικό τίμημα για να μην επαναληφθεί μια τέτοια συγκλονιστική κρίση ή να μπορεί να διορθωθεί άμεσα, είναι πιθανότατο πολλοί ευρωπαίοι πολίτες να αποδεχθούν μια τέτοια εξέλιξη, να την επιδοκιμάσουν και να την εγκρίνουν.

Για να φτάσουμε εκεί θα πρέπει το Κράτος να είναι σε θέση να απαιτήσει το μεγαλύτερο μερίδιο στη λήψη των καίριων για την κοινωνία αποφάσεων. Και να μπορεί να επιβάλει αυτές τις αποφάσεις. Το Κράτος οφείλει σήμερα να λύσει προβλήματα: να σώσει κατ’ αρχήν, όλες τις ζωές και κατά το δυνατόν, όλες τις επιχειρήσεις και όλες τις θέσεις εργασίας. Να παράσχει γενναιόδωρες εγγυήσεις, να φροντίσει για μόνιμες φορολογικές ελαφρύνσεις, να συμμετάσχει οικονομικά και διοικητικά σε μεγάλες επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας που κινδυνεύουν με κατάρρευση.

Τα «μοντέλα» που εφαρμόζουν σήμερα οι Κυβερνήσεις της Ε.Ε., των ΗΠΑ ή του Καναδά μυρίζουν έντονα «κρατισμό» παλαιάς κοπής, μακράν βέβαια των σοβιετικών προτύπων. Κάθε μέρα που διαρκεί η κρίση του ατίθασου ιού, η εμπιστοσύνη των πολιτών στην «αγορά» και στις δυνατότητές της μειώνεται, ενώ αντιθέτως αυξάνεται η επιθυμία για ένα «στοργικό» Κράτος που καθορίζει τα περισσότερα και προστατεύει τα σημαντικότερα.

Το Κράτος όμως, για να δικαιώσει τις προσδοκίες των πολιτών του θα πρέπει να πάρει από τη σφοδρή αυτή υγειονομική κρίση ένα καλό «μάθημα»: να έχει ισχυρότατη και καθοριστική συναπόφαση για το που π.χ. θα κατασκευάζονται και θα Aπαρασκευάζονται εφεξής τα φάρμακα. Διότι το κρίσιμο δεν είναι εάν τα φάρμακα παράγονται όσο το δυνατόν πιο φθηνά σε χώρες όπως η Κίνα ή η Ινδία. Η παρούσα κρίση αναδεικνύει ότι το κρίσιμο είναι ότι σε περιπτώσεις όπως αυτή που βιώνουμε, θα πρέπει να υπάρχουν φάρμακα σε επαρκή ποσότητα και υψηλή ποιότητα ώστε να καλύπτουν τις ανάγκες του πληθυσμού, τόσο προληπτικά, όσο και κατασταλτικά (θεραπευτικά).

Ακόμη και εάν το τίμημα γι’αυτό θα είναι η υψηλότερη τιμή των φαρμάκων, αφού θα κατασκευάζονται στις χώρες της τεχνογνωσίας και όχι στις χώρες των φθηνών εργατικών χεριών και των υποβαθμισμένων οικονομικά υπηρεσιών. Οι πολίτες είναι σίγουρο ότι θα δεχθούν μια τέτοια δραστική και δυναμική παρέμβαση του Κράτους. Γιατί ήδη από όσα υποφέρουν σήμερα διδάχθηκαν ότι καμμία ασφάλεια δεν παρέχεται χωρίς το ανάλογο οικονομικό (και ίσως και κοινωνικό) κόστος.

Αυτό ισχύει όχι μόνο για τα φάρμακα αλλά και για άλλα προϊόντα και υπηρεσίες. Όλα όσα είναι σημαντικά και πολύτιμα για την κοινωνική και οικονομική ευεξία μιας χώρας δεν επιτρέπεται να μετατοπίζονται γεωγραφικά σε άλλες χώρες, με μοναδικό κριτήριο το χαμηλό κόστος παραγωγής. Τα φάρμακα, ο ιατρικός εξοπλισμός, τα εργαστήρια, ακόμη και τα νοσοκομειακά αναλώσιμα, δεν είναι ταγιεράκια, μπλού – τζιν μπλουζάκια ή καλλυντικά.

Πολλοί ειδικοί μιλούν εδώ και καιρό για ένα κράτος οχυρωμένο με «υποδομές κρίσεων». Τι εννοείται και τι περιλαμβάνεται σε αυτόν τον όρο δεν έχει πλήρως εξειδικευθεί. Σίγουρο όμως είναι ότι μετά από αυτή την κρίση που περνάμε, πολλά και σημαντικά «κομμάτια» της παραγωγής πρέπει να επαναπατρισθούν στις χώρες του δυτικού κόσμου. Υπό την προϋπόθεση ότι το ισοζύγιο Κράτους – Αγοράς θα κλίνει αποφασιστικά υπέρ του πρώτου.

 

Β’ Το κράτος μπορεί να γίνει το πρόβλημα αντί να γίνει η λύση;

Σίγουρα η έκκληση για ένα «στοργικό» κράτος μπορεί μερικές φορές να δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα από όσα θα λύσει. Προς υπενθύμιση: η πανδημία του κορωνοϊού ξεκίνησε και εξαπλώθηκε από ένα απολυταρχικό, ολοκληρωτικό, δικτατορικό και καταπιεστικό κράτος, την Κίνα. Από ένα κράτος που ενώ προφασίζεται και προσποιείται ότι προστατεύει τους πολίτες του και εν ονόματι του «διεθνισμού» τους πολίτες όλου του κόσμου, διέσπειρε έξω και έσω της επικρατείας του τον πιο επικίνδυνο ιό, αφού πρώτα απέκρυψε την ύπαρξή του για μεγάλο χρονικό διάστημα και αφού «εξαφάνισε» τους Κινέζους γιατρούς που πρώτοι τον εντόπισαν. Από ένα κράτος που δεν διδάχθηκε τίποτα από παρόμοιες, ιστορικά πρόσφατες, επιδημίες που γεννήθηκαν και επωάσθηκαν στο έδαφός του και στη συνέχεια επεκτάθηκαν σε όλον τον κόσμο. Βέβαια οι πολιτικοί και όσοι έχουν την ευθύνη των αποφάσεων σε ένα ολοκληρωτικό κράτος δεν υποχρεούνται να λογοδοτούν στους πολίτες τους. Η περίπτωση της Κίνας, αλλά και άλλων παρόμοιων καθεστώτων ανά τον Κόσμο, δείχνει ότι περισσότερο Κράτος δεν σημαίνει αυτόματα περισσότερη προστασία και ασφάλεια για τον πολίτη.

Ο «κρατισμός», η βίαιη δηλαδή υποταγή του πολίτη σε αδυσώπητους κατασταλτικούς των ατομικών του ελευθεριών μηχανισμούς και σε θεοποιημένους «πατερούληδες», δεν μπορεί να αναστηθεί από κανέναν ιό, ούτε καν τον άφαντο, αλλά δυστυχώς παντού παρόντα.

Σε μία γνήσια Δημοκρατία αυτός που μπορεί να αναλάβει την ευθύνη για να ξεπερασθεί μια τρομερή κρίση σαν και τη σημερινή, είναι ο υπεύθυνος, ο ενημερωμένος, ο ελεύθερος στην κριτική και στη γνώμη του πολίτης, που σε συνεργασία με ένα ενισχυμένο Κράτος μπορεί να πετύχει το βέλτιστο αποτέλεσμα.