Ηλεία Υγεία

Ο εφιάλτης του σχολικού εκφοβισμού: «Μπούλινγκ», μια άνιση «μάχη» μεταξύ παιδιών

Ενώ σαν φαινόμενο επισημαίνεται και καταγράφεται τη δεκαετία του 1970 ο σχολικός εκφοβισμός ή αλλιώς bullying είναι ένα είδος νεανικής παραβατικότητας που συνεχίζει να εμφανίζεται σε πολλές χώρες του κόσμου,καθώς αποτελεί μια ακόμη έκφραση της βίαιης συμπεριφοράς η οποία υπάρχει με τη γέννηση του ανθρώπου.

Αναφέρεται στη χρήση βίας μεταξύ μαθητών, συνομήλικων παιδιών, ή ομάδων παιδιών με στόχο να προκληθεί πόνος ή αναστάτωση. Εμφανίζεται με τη μορφή του λεκτικού εκφοβισμού όπως κοροϊδία και ντροπιαστικά σχόλια, με τη μορφή του κοινωνικού εκφοβισμού όπως τη διάδοση φημών,με καταστροφή προσωπικών αντικειμένων, με την απομόνωση του ατόμου από την ομάδα,αλλά και με σωματικό εκφοβισμό όπως χτυπήματα και σπρωξίματα.

Τελευταία με την έκρηξη των social media έχει πάρει ανησυχητικές διαστάσεις και ο ηλεκτρονικός εκφοβισμός όπου παρατηρείται μέσω διαδικτύου και ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, μέσω μηνυμάτων στο κινητό τηλέφωνο και κυρίως μέσω φωτογραφιών και βίντεο, τα οποία πολλές φορές γίνονται αντικείμενο εκβιασμού. Άλλωστε είναι γνωστό ότι αρκετές περιπτώσεις εκφοβισμού που οδηγήθηκαν στη δικαιοσύνη έχουν απασχολήσει σε εξαιρετικά μεγάλο βαθμό και το σώμα δίωξης ηλεκτρονικού εγκλήματος της ΕΛ.ΑΣ.

Συνεπώς, όπως οι εποχές εξελίσσονται, έτσι και ο σχολικός εκφοβισμός δέχεται τις επιρροές τους και τις ακολουθεί, το διαφορετικό είναι η τόσο άμεση μετάδοση της είδησης, κάτι που δεν συνέβαινε στο παρελθόν. Αρκεί να σκεφτούμε ότι αυτό που μπορεί να συμβαίνει τώρα σε ένα σχολείο, υπάρχει η δυνατότητα να το παρακολουθούν ταυτόχρονα και άλλα σχολεία, σε άλλα μέρη, σε άλλες χώρες.

Οι νταήδες, οι εξωσχολικοί και από το 1987 το bullying. Ανέκαθεν υπήρχαν και παρενοχλούσαν παιδιά και εφήβους. Ακόμη και στην ιστορία του Όλιβερ Τουίστ που διαδραματίζεται τον 19ο αιώνα υπάρχουν πολλά στοιχεία βίας μεταξύ παιδιών τα οποία στοιχεία, επιβιώνουν μέχρι και σήμερα. Το 65% των μαθητών έχουν παρακολουθήσει bullying συμμαθητών τους !

Μόνο τα παιδιά που εμπιστεύονται τους γονείς τους, τολμούν και μιλούν…

Όλοι μας έχουμε μέσα μας και το καλό και το κακό και αυτό που μας καλλιεργούν, είναι αυτό που θα θερίσει η κοινωνία μας στο μέλλον. Το οικογενειακό περιβάλλον, με τα ερεθίσματα που δίνει, με τα πρότυπα και τις στάσεις για τη ζωή που ακολουθεί, επηρεάζει καταλυτικά την τρυφερή παιδική ηλικία, γεγονός που φαίνεται από τις πράξεις και τα λόγια των παιδιών που ζουν σε αυτό.ΟΑ.ΠμαθητήςΛυκείου σήμερα θυμάται…

«Με τον Μ. δεν κάναμε παρέα, δεν ταιριάζαμε καθόλου. Θυμάμαι που από το Δημοτικό όλο φασαρίες και προβλήματα δημιουργούσε. Δεν έκανε παρέα σχεδόν με κανέναν από εμάς. Πολλές φορές ερχόταν και η μητέρα του και μας έκανε παρατηρήσεις και απειλούσε να μας χτυπήσει, επειδή της έλεγε ψέμματα ότι εμείς τον πειράζαμε. Πολλές φορές πήγαινε στον διευθυντή για παρατηρήσεις. Ενώ αυτός μας πείραζε μετά κατηγορούσε εμάς ότι το ξεκινούσαμε. Στη ΣΤ’ Δημοτικού και ενώ συνέχιζε όλα αυτά τα χρόνια να πειράζει σχεδόν όλα τα παιδιά, θυμάμαι ένα μεσημέρι να έρχεται πίσωμου τηνώρα που σχολάγαμε και να με σπρώχνει, τότε πλήρωσε για όλα, γιατί τον έπιασα και του έβαλα το κεφάλι στην τσάντα με τα βιβλία. Από τότε δε με ενόχλησε ξανά.

Στο γυμνάσιο δεν με ενοχλούσε, αλλά θυμάμαι που είχε τυλίξει ένα μαχαίρι με αλουμινόχαρτο και το είχε πει στην τάξη. Θορυβήθηκα και το μεσημέρι το είπα στη μητέρα μου, η οποία γνώριζε για τη δράση του καθώς της τα έλεγα.Με συμβούλεψε να πάω στο Γυμνασιάρχη και την επόμενη ημέρα το έκανα. Στη συνέχεια αυτός κάλεσε τη μητέρα του Μ. και από τότε δεν έγινε κάτι άλλο. Την επόμενη χρονιά πήγαμε σε διαφορετικά σχολεία » . Ο Σ.Δ μαθητής Λυκείου και αυτός θυμάται που στη Γ’ Γυμνασίου λίγο έλειψε να περάσει από τα κάγκελα έναν συμμαθητή του,που από την Α’ Γυμνασίου διαρκώς τον ενοχλούσε.

Ευτυχώς που δεν το έκανα, θα είχαμε μπλεξίματα είπε, όταν ο άλλος έρχεται και σε πειράζει και εσύ είσαι 12,13,14 χρονών, δεν καταλαβαίνεις τις συνέπειες που θα έχει μια τέτοια πράξη πρόσθεσε. Αυτό που θέλω να πω είναι να μιλάνε τα παιδιά στους γονείς τους κατέληξε.

Ψυχικά και σωματικά αδύναμο το θύμα…

Όσο για τα χαρακτηριστικά του μαθητή θύματος η κ. Παναγούλια μας είπε ότι “τα θύματα είναι συνήθως άτομα μοναχικά,αδύναμα, αγχώδη, ανασφαλή, ήσυχα, ευαίσθητα, με ελάχιστους ή καθόλου φίλους και με περιορισμένες κοινωνικές δεξιότητες.

Το βασικότερο όμως χαρακτηριστικό τους που τα διαφοροποιεί από τους συνομηλίκους τους είναι η ψυχική ή σωματική τους αδυναμία . Ακόμη, η απόκλιση κάποιων χαρακτηριστικών ή συμπεριφορών από τον μέσο όρο θυματοποιεί πιο εύκολα ένα άτομο π.χ. διαφορετική εθνικότητα, θρησκεία, αναπηρία, μαθησιακές δυσκολίες.

Το θύμα σπάνια αντιδρά ή αμύνεται σε μια εκφοβιστική συμπεριφορά. Συνήθως αποσύρεται, κλαίει ή θυμώνει.Επιπλέον,να τονιστεί ότι η συμπεριφορά του δεν είναι προκλητική ή επιθετική. Επομένως, σε μια αναπόφευκτη σύγκρουση υποχωρεί παθητικά. Ωστόσο, υπάρχουν και τα προκλητικά θύματα, τα οποία είναι υπερκινητικά, προκλητικά, δεν συνεργάζονται και παρενοχλούν τους άλλους και στην κορύφωση μίας σύγκρουσης όμως μετατρέπονται σε θύματα”, κατέληξε η κ. Παναγούλια.

Τι πρέπει να προσέχει ο γονιός στο παιδί…

Να παρατηρεί τη συμπεριφορά του παιδιού, αν δηλαδή αποφεύγει να τον κοιτάζει όταν γίνονται συζητήσεις γύρω από το σχολείο ή γύρω από τους φίλους του, αν αποφεύγει να βρεθεί με άλλα παιδιά που έκανε παρέα, αν έχει μελανιές ή μώλωπες στο σώμα του, αν παρουσιάζει άρνηση για το σχολείο, αν εμφανίζει δυσκολία στη συγκέντρωση, αν έπαψε να είναι κοινωνικό και κλείνεται στον εαυτό του, αν παραπονιέται για πονοκεφάλους ή πόνους στο στομάχι, αν έχασε την όρεξή του για πράγματα που του άρεσαν,αν έχει διαταραχθεί ο ύπνος του και η όρεξή του για φαγητό. Επίσης παιδιά που είχαν στενή επαφή με την τεχνολογία και τώρα την αποφεύγουν με εκνευρισμό ή και έντονα ξεσπάσματα ή και ανησυ- χία. Μην ξεχνάμε πως αν πρόκειται για bullying όπου μπορεί να έχει γίνει με φωτογραφίες ή και βίντεο, το παιδί μπορεί να ντρέπεται ή και να φοβάται να το πει στον γονιό.

Η διαφορά bullying και πειράγματος…

H διαφορά του bullying με το «πείραγμα» στα πλαίσια του παιχνιδιού γιατί πολλές φορές δημιουργείται σύγχιση καθώς οι μεταξύ τους ισορροπίες είναι λεπτές. Το «πείραγμα» λοιπόν είναι αυτό που συνήθως συμβαίνει μεταξύ φίλων και δεν περιλαμβάνει την πρόκληση σωματικού πόνου των άλλων.

Αντίθετα το bullying εμπλέκει άτομα που δεν έχουν φιλικές σχέσεις και που, μεταξύ τους καλλιεργείται μια μορφή αντιπάθειας, έχθρας και σε πιο ακραίες καταστάσεις μίσους. Το «πείραγμα» μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε εκφοβισμό αν συμβαίνει για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα και το σημαντικότερο όταν το παιδί αισθανθεί ότι οι πράξεις των άλλων δεν διέπονται από αστείο και δεν γίνονται μέσα στα όρια του παιχνιδιού.

Συνομήλικος ή μεγαλύτερος ο θύτης..

Όσο για τα χαρακτηριστικά που μπορεί να έχει το παιδί που επιτίθεται,δηλαδή ο επονομαζόμενος θύτης,η ψυχολόγος κ. Έλενα Παναγούλια μας είπε «Η εκφοβιστική συμπεριφορά παρατηρείται συνήθως ανάμεσα σε παιδιά ίδιας ηλικίας, σε περίπτωση όμως που υπάρχει απόκλιση ηλικίας μεταξύ θύτη – θύματος μεγαλύτερος είναι ο θύτης.

Ο μαθητής – θύτης χαρακτηρίζεται από αυταρχικότητα, όπως επίσης και από παρορμητικότητα και σωματική δύναμη. Επιπλέον, είναι ελάχιστα αγχώδης και ανασφαλής, έχει χαμηλή ενσυναίσθηση, διακατέχεται από αυτοεκτίμηση και δεν δύναται να ελέγξει την παρορμητικότητά του. Ακόμη,για να λύσει τα διάφορα προβλήματά του χρησιμοποιεί την βία και την αντεπίθεση. Συνήθως ο «δράστης» αποζητά να νιώσει ένα αίσθημα επιβεβαίωσης της δύναμής του.

Ωστόσο, έρευνες έχουν αποδείξει και το αντίθετο από τα παραπάνω καθώς παιδιά που έχουν την τάση να εκφοβίζουν δεν είναι ιδιαίτερα δημοφιλή, έχουν περιορισμένες φιλικές σχέσεις, θεωρούν τους εαυτούς τους ανεπαρκείς, είναι μη συνεργάσιμοι και έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση, δεν φημίζονται για τις υψηλές επιδόσεις τους, προκαλούν φασαρία στην τάξη και δεν φέρονται με αρμόζοντα τρόπο.

Ο θύτης είναι παραβατικός στο σχολείο και στην οικογένεια…

Ησυμπεριφορά του μαθητή-έφηβου θύτη δεν διαφέρει στις κοινωνικές και προσωπικές του επαφές και σχέσεις. Τέτοιοι χαρακτήρες τείνουν να διαπράττουν και στους ενηλίκους παραβατικές συμπεριφορές κυρίως όμως απέναντι σε εκπαιδευτικούς και γονείς. Στα πλαίσια του σχολικού περιβάλλοντος εμφανίζουν αντικοινωνική συμπεριφορά και μαθησιακές δυσκολίες . Αξίζει να αναφερθεί ότι μαθητές – θύτες συχνά μεγαλώνουν σε οικογένειες που τους χτυπούν και τους παραμελούν. Πολλές φορές, η χαμηλή αυτοεκτίμηση και η περιορισμένη ικανότητα επικοινωνίας με συνομηλίκους παρατηρείται σε άτομα που μεγαλώνουν σε περιβάλλον που απαιτεί, ελέγχει, χρησιμοποιεί αυταρχικές μεθόδους αγωγής και χαρακτηρίζεται από χαμηλά επίπεδα στοργής και ανταπόκρισης. Μερικές φορές, τα άτομα αυτά μπορεί να υποτάσσονται παθητικά σε αυτήν την κατάσταση, άλλα όμως μπορεί να γίνουν επιθετικά ή να μην είναι ικανά να ελέγχουν τη συμπεριφορά τους .

Όλη η επικαιρότητα