Αρθρογραφία

Ο σχολικός εκφοβισμός

Ο σχολικός εκφοβισμός είναι ένα φαινόμενο νεανικής παραβατικότητας που εμφανίζεται σε πολλές χώρες του κόσμου.

Αναφέρεται στη χρήση βίας μεταξύ μαθητών ή συνομηλίκων παιδιών, με στόχο να προκληθεί πόνος ή αναστάτωση.

Εμφανίζεται με τη μορφή του λεκτικού εκφοβισμού (κοροϊδία, διακρίσεις, ντροπιαστικά σχόλια), του κοινωνικού εκφοβισμού (διάδοση φημών, καταστροφή προσωπικών αντικειμένων, απομόνωση από την ομάδα), του σωματικού εκφοβισμού (χτυπήματα, σπρωξίματα, κλωτσιές), του ηλεκτρονικού εκφοβισμού (εκβιασμός μέσω Διαδικτύου και ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, μέσω μηνυμάτων στο κινητό τηλέφωνο).

Τα κύρια χαρακτηριστικά του σχολικού εκφοβισμού είναι τα εξής :
1. Η πρόθεση του δράστη να βλάψει. Για παράδειγμα, οι φίλοι πειράζονται μεταξύ τους αλλά δεν έχουν ως πρόθεση να ταπεινώσουν τον άλλο, οπότε δεν θεωρείται μορφή σχολικού εκφοβισμού. Στην περίπτωση, όμως, που το περιπαιχτικό ύφος έχει ως στόχο να υποτιμήσει και να αναστατώσει τον άλλο, τότε θεωρείται ως θυματοποίηση.
2. Το αποτέλεσμα είναι να προκληθεί βλάβη (σωματική/ψυχολογική) στο άτομο που είναι δέκτης της επιθετικής συμπεριφοράς.
3. Περιλαμβάνει άμεσους και έμμεσους τύπους.
4. Υπάρχει επανάληψη της εκφοβιστικής συμπεριφοράς. Ένα μεμονωμένο συμβάν όπως η ανάμειξη σε ένα καβγά δε λαμβάνεται ως σχολικός εκφοβισμός.
5. Η ασυμμετρία της δύναμης. Υπάρχει κατάχρηση της εξουσίας από τη πλευρά του δράστη. Η «ανωτερότητα» αυτή μπορεί να προέρχεται λόγω ηλικίας, φυσικής δύναμης η ψυχικής αντοχής του θύτη.
Ας δούμε ποιο είναι το προφίλ του θύτη και του θύματος.
Προφίλ του παιδιού-θύτη:
1. ανάγκη για κυριαρχία πάνω σε άλλους μέσω της δύναμης ή απειλών.
2. ευέξαπτος και παρορμητικός
3. δείχνει ελάχιστη ευαισθησία στα θύματα.
4. δυσκολεύεται στο να ακολουθεί τον Κανόνα.
5. είναι πιο δυνατός από τους συνομηλίκους και ιδίως από τα θύματα.
6. έχει εσωτερική ανάγκη να υπερισχύει και να καταπιέζει άλλους μαθητές με απειλές και δύναμη.
7. είναι εχθρικός απέναντι στο περιβάλλον του (ιδιαίτερα σε γονείς και εκπαιδευτικούς).
8. έχει χαμηλά επίπεδα άγχους και ανασφάλειας.
9. αδυναμία τήρησης κανόνων και ορίων.

Προφίλ του παιδιού-θύμα:
1. Παθητικά θύματα: ανασφαλή, αγχώδη, μοναχικά, χαμηλή αυτοεκτίμηση
2. Προκλητικά θύματα: αντιδραστικά, αδέξια, αυθόρμητα, συχνά υπερκινητικά με
δυσκολία συγκέντρωσης.
3. Ανήκουν σε μειοψηφική ομάδα (εθνότητα, θρήσκευμα, αναπηρία, σεξουαλικός προσανατολισμός, σωματική εμφάνιση, παχυσαρκία, κλπ).
Η πρόληψη του εκφοβισμού και της βίας στο σχολείο θα πρέπει να αποτελείται από ένα σύνολο διαχείρισης τόσο από τη πλευρά του εκπαιδευτικού των γονέων κ της κοινωνίας. Εμείς θα σταθούμε στο ρόλο των εκπαιδευτικών.

Ο εκπαιδευτικός πρέπει να συζητά με τους μαθητές για τα δικαιώματά τους, τους κανόνες συμπεριφοράς, στο σχολείο και τους τρόπους αντιμετώπισης του εκφοβισμού και της βίας στο σχολείο, να παρέχει από νωρίς στους μαθητές κατάλληλους τρόπους έκφρασης της επιθετικότητας (όπως τα αθλήματα, οι τέχνες κτλ.) και ανάλογες ευκαιρίες για επιτεύγματα και καταξίωση, να ενισχύει τη φιλία μεταξύ των μαθητών και να αναδεικνύει την αλληλεγγύη της παρέας των φίλων ως το πλέον κατάλληλο μέσο για την αντιμετώπιση περιστατικών εκφοβισμού και βίας στο σχολείο, να ευαισθητοποιεί τους γονείς για το πρόβλημα, στις ατομικές και στις ομαδικές συνεργασίες, να αντιμετωπίζει τις αιτίες απομόνωσης και περιθωριοποίησης μαθητών, να δείχνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την ένταξη στη σχολική ομάδα των νεοφερμένων μαθητών ή των μαθητών με ειδικά προβλήματα και ανάγκες, να ασκεί ουσιαστική εποπτεία των χώρων του σχολείου στους οποίους πιθανολογείται εκδήλωση εκφοβισμού και βίας μεταξύ των μαθητών.

Ελένη Παναγούλια, Συμβουλευτικός Ψυχολόγος

Όλη η επικαιρότητα