Όπου φτωχός και η μοίρα του… – Απογοητευτικά τα στοιχεία για την αναπτυξιακή εικόνα των ελληνικών περιφερειών

Share

To Παρατηρητήριο Περιφερειακών Πολιτικών αποτυπώνουν σε συνεργασία με το ΕΛΙΑΜΕΠ και με την υποστήριξη της Data Consultants τα σημαντικότερα μεγέθη αναπτυξιακού χαρακτήρα για τις ελληνικές Περιφέρειες.

Έπειτα από χρόνια οικονομικής κρίσης και βγαίνοντας από την πανδημία κορωνοϊού, οι Περιφέρειες της χώρας είναι αντιμέτωπες με σημαντικές προκλήσεις για την επίτευξη διαρκούς και βιώσιμης ανάπτυξης.

Tα αποτελέσματα της έρευνας για τις συνθήκες διαβίωσης των κατοίκων της Δυτικής Ελλάδας, είναι απογοηγτευτικά αφού εκτός από την ανεργία όπου υπάρχει αισθητή μείωση, το ακαθάριστο εγχώριο προϊόν έχει κάνει «βουτιά», το ετήσιο εισόδημα που έχει κατά μέσο όρο στην διάθεσή του ο κάθε πολίτης της περιφέρειας μας είναι το μικρότερο σε όλη την χώρα ενώ πάνω από 1 στους 4 κατοίκους αντιμετωπίζει τον κίνδυνο φτώχειας.

Μείον 21% το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν

Αναλύοντας ειδικότερα, τον κάθε ένα από τους τομείς της έρευνας,, βλέπουμε ότι με βάση τα επίσημα στοιχεία της Eurostat, μεταξύ του 2011 και 2020, μεγαλύτερη μείωση του περιφερειακού Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος επήλθε στη Δυτική Μακεδονία, ενώ μικρότερη στη Στερεά Ελλάδα. Το ΑΕΠ της Δυτικής Ελλάδας το 2020 ανήλθε σε 7,4 δις ευρώ, σημειώνοντας μείωση 21% σε σχέση με το 2011. Το μέγεθος της ανισότητας γίνεται περισσότερο αντιληπτό εξετάζοντας τη συνεισφορά των περιφερειακών οικονομιών στο εθνικό ΑΕΠ. Η Αττική συνεισφέρει σχεδόν στο μισό, ενώ δεύτερη έρχεται η Κεντρική Μακεδονία. Ενδεικτικό της διαπεριφερειακής ανισότητας είναι πως η Κεντρική Μακεδονία συνεισφέρει περισσότερο στο ΑΕΠ της χώρας απ’ ότι η Ήπειρος, το Νότιο και Βόρειο Αιγαίο, τα Ιόνια Νησιά και τη Δυτική Μακεδονία μαζί.

Xαμηλότερο ετήσιο εισόδημα σε όλη τη χώρα

Διαθέσιμο εισόδημα είναι το εισόδημα που έχουν τα άτομα στη διάθεση τους και μπορούν είτε να το καταναλώσουν είτε να το αποταμιεύσουν. Υπολογίζεται αν από το προσωπικό εισόδημα αφαιρεθούν οι άμεσοι φόροι (φόρος εισοδήματος) και οι εισφορές σε ταμεία κοινωνικών ασφαλίσεων. Το 2019 το διαθέσιμο εισόδημα ανά κάτοικο σε εθνικό επίπεδο ήταν 12,7 χιλιάδες ευρώ, χαμηλότερο σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο. Το εισόδημα των κατοίκων του νοτίου Αιγαίου ανήλθε στις 16 χιλιάδες ευρώ περίπου, ενώ το μικρότερο ήταν αυτό των κατοίκων της Δυτικής Ελλάδας, που ανήλθε σε μόλις 10 χιλιάδες ευρώ περίπου, επιβεβαιώνοντας την ύπαρξη έντονων διαπεριφερειακών ανισοτήτων στη χώρα.

«Στοπ» σε επενδύσεις και εξαγωγές

Οι ιδιωτικές και δημόσιες επενδύσεις, βασική προϋπόθεση για τη βελτίωση της παραγωγικότητας και την ανάπτυξη, μειώθηκαν δραματικά την τελευταία δεκαετία, τόσο σε εθνικό, όσο και σε περιφερειακό επίπεδο. Μια μικρή ανάκαμψη που παρατηρήθηκε μετά το 2016 σε εθνικό επίπεδο, θα έχει πιθανόν σήμερα ανακοπεί λόγω της πανδημίας κορωνοϊού. Η μείωση των δημοσίων επενδύσεων επιδείνωσε ακόμη περισσότερο την αρνητική επίδραση της κρίσης στην οικονομία των περιφερειών της χώρας. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα διαθέσιμα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, οι επενδύσεις στην Πελοπόννησο και στη Στερεά Ελλάδα από το 2011 μέχρι το 2019 σημείωσαν πτώση άνω του 40% ενώ στην Δυτική Ελλάδα η μείωση ανέρχεται σε 33,1%. Αποκαρδιωτική είναι η εικόνα και στις υπόλοιπες περιφέρειες, καθώς η μικρότερη πτώση καταγράφεται στην περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας, όπου οι επενδύσεις σημείωσαν συνολική πτώση περίπου 10%.

Η εικόνα των περιφερειών ως προς την εξαγωγική δραστηριότητα είναι μεικτή και επιβεβαιώνει την ύπαρξη διαπεριφερειακών ανισοτήτων. Μεταξύ 2015 και 2019, οι εξαγωγές δείχνουν να έχουν εισέλθει σε φάση ανάκαμψης για πέντε ελληνικές περιφέρειες. Οι εξαγωγές στις υπόλοιπες περιφέρειες ωστόσο σημείωσαν πτώση, που στην περίπτωση των Ιονίων Νήσων ξεπέρασε το 33%.

Αδυναμία απορρόφησης κεφαλαίων ΕΣΠΑ

Οι ελληνικές περιφέρειες δυσκολεύονται να απορροφήσουν τα κεφάλαια του ΕΣΠΑ, 1 χρόνο μετά την τυπική ολοκλήρωση των επιχειρησιακών τους προγραμμάτων. Το Δεκέμβριο του 2021, πρώτη σε απορροφητικότητα κεφαλαίων ήταν η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, και τελευταία η Δυτική Μακεδονία με την Δυτική Ελλάδα να βρίσκεται μια μόλις θέση πιο πάνω. Οι ελληνικές περιφέρειες υστερούν σημαντικά έναντι άλλων ευρωπαϊκών περιφερειών ως προς την ανταγωνιστικότητα. Σύμφωνα με το Δείκτη Περιφερειακής Ανταγωνιστικότητας που εκδίδει η Eurostat, οι ελληνικές περιφέρειες κατατάσσονταν το 2019 στο τέλος της λίστας των 268 περιφερειών που αξιολογούνται. Χαμηλά κατατάσσεται ακόμη και η Αττική, επιτυγχάνοντας μόλις την 180η θέση, με την Δυτική Ελλάδα να βρίσκεται στην 262η.

Δουλεύουμε αλλά παραμένουμε φτωχοί…

Η κλιμάκωση και διατήρηση της ανεργίας σε υψηλά επίπεδα αποτελεί την χαρακτηριστικότερη εκδήλωση της αναπτυξιακής υστέρησης και του ελλείματος ανταγωνιστικότητας. Η ανεργία επηρέασε σημαντικά τις περιφερειακές οικονομίας από το 2010 και έπειτα. Από το 2015 καταγράφεται εντυπωσιακή μείωση της ανεργίας, η οποία στην περίπτωση της Αττικής και της Δυτικής Ελλάδας ξεπέρασε τις 10 ποσοστιαίες μονάδες. Μοναδική εξαίρεση αποτελεί η Περιφέρεια Νοτίου Αιγαίου, όπου η ανεργία σε σχέση με το 2015 αυξήθηκε κατά 4 περίπου μονάδες. Και στην περίπτωση της ανεργίας, λοιπόν, είναι έκδηλη η ύπαρξη διαπεριφερειακών ανισοτήτων. Η Περιφέρεια Δυτικής Μακεδονίας καλείται να αντιμετωπίσει τριπλάσια σχεδόν επίπεδα ανεργίας σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο.

Άνιση είναι η εικόνα μεταξύ των ελληνικών περιφερειών και στην περίπτωση του πληθυσμού που βρίσκεται αντιμέτωπος με κίνδυνο φτώχειας. Το ποσοστό σημειώνει μείωση στα Ιόνια Νησιά, στην Αττική, στο Νότιο Αιγαίο και στην Κρήτη, περιφέρειες που σημειώνουν επίδοση καλύτερη του εθνικού μέσου. Αντίθετα, περισσότεροι από 1 στους 4 κατοίκους της Δυτικής Μακεδονίας, της Δυτικής Ελλάδας και της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης αντιμετωπίζουν σοβαρό κίνδυνο φτώχειας.

Από την άλλη πλευρά, η αύξηση των αποφοίτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης και το υψηλό επίπεδο εξειδίκευσής τους ωφελούν τις περιφερειακές οικονομίες, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τη διασύνδεση της καινοτομίας με την παραγωγική δραστηριότητα. Στην Αττική, στη Δυτική Ελλάδα και στην Ήπειρο, περισσότερο από το 1,8% των εργαζομένων είναι ερευνητές. Οι περιφέρειες Νοτίου Αιγαίου, Στερεάς Ελλάδας και Πελοποννήσου, από την άλλη, εμφανίζουν πολύ μικρό αντίστοιχο ποσοστό, πιθανά λόγω μειωμένης παρουσίας ακαδημαϊκών και ερευνητικών ιδρυμάτων στην επικράτειά τους.

Ευκαιρίες και προκλήσεις

Από τον Φεβρουάριο του 2020 η Ελλάδα και ο κόσμος εισήλθαν σε μια νέα πραγματικότητα, αυτή της πανδημίας κορωνοϊού. Λίγο περισσότερο από 2 χρόνια μετά, η πανδημία φαίνεται να φθίνει, το ΑΕΠ της χώρας και ο τουρισμός ανακάμπτουν, ενώ η χώρα έχει στη διάθεσή της πληθώρα χρηματοδοτικών εργαλείων της νέας προγραμματικής περιόδου 2021-2027. Από την άλλη, η οικονομία σε παγκόσμιο, εθνικό και περιφερειακό επίπεδο επηρεάζεται σημαντικά από την πολεμική σύρραξη στην Ουκρανία, η οποία έχει οδηγήσει σε αλματώδη αύξηση των τιμών ενέργειας. Αποτέλεσμα είναι τόσο η αύξηση του κόστους παραγωγής, όσο και η αύξηση του κόστους ζωής λόγω πληθωριστικών πιέσεων.

Οι ανισότητες δεν συνιστούν ελληνικό «προνόμιο», αλλά ευρωπαϊκό, και θα πρέπει η αντιμετώπισή τους να διαπεράσει όλα τα επίπεδα άσκησης πολιτικής στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στα κράτη – μέλη.

Η ανάπτυξη σε περιφερειακό επίπεδο θα ενισχυθεί:

Θεσπίζοντας πολιτικές για την αύξηση της παραγωγικότητας και την προσέλκυση επενδύσεων.

Ενισχύοντας και διευκολύνοντας το χρηματοοικονομικό περιβάλλον.

Ολοκληρώνοντας και αναπτύσσοντας βιώσιμες βασικές υποδομές

Εφαρμόζοντας τις αρχές και τα εργαλεία της τέταρτης βιομηχανικής επανάστασης

Παρέχοντας κίνητρα για την αύξηση της εξωστρέφειας των ελληνικών επιχειρήσεων.

Υλοποιώντας πολιτικές για την επίτευξη των στόχων βιώσιμης ανάπτυξης.