Αρθρογραφία

Περί βίας

(Μέρος πρώτο, από τρία)

Έννοια καθημερινά παρούσα στην επικαιρότητα και το λεξιλόγιό μας, η βία, κατά τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, είναι “η εμπρόθετη χρήση φυσικής δύναμης ή εξουσίας, επαπειλούμενη ή πραγματική, εναντίον ενός άλλου προσώπου, του ίδιου του εαυτού ή μιας ομάδας ανθρώπων, η οποία έχει ως αποτέλεσμα την επέλευση, ή την αυξημένη πιθανότητα επέλευσης, τραυματισμού, θανάτου, ψυχολογικής βλάβης, στρεβλής ανάπτυξης ή αποστέρησης.” Με άλλα λόγια, μια σκόπιμα κακόβουλη συμπεριφορά κατάχρησης εξουσίας – ή απειλή τέτοιας συμπεριφοράς.

Ας ορίσουμε δυο-τρεις συναφείς έννοιες ακόμη, ώστε να ξεκαθαρίζουμε τα πράγματα από την αρχή. “Με τον όρο επιθετικότητα προσδιορίζουμε τη διαρκή διάθεση του ατόμου να εμπλακεί σε πραγματικές ή φαντασιωτικές επιθετικές διαγωγές. Αυτή η επιθετικότητα μπορεί να είναι κακοήθης, καταστροφική, αλλά μπορεί να είναι καλοήθης, όπου η μαχητικότητα του ατόμου εκφράζεται με την άμιλλα και τη δημιουργικότητα.

Σχετικά με την επίθεση, δεν υπάρχει κοινή αποδοχή. Οι κυριότερες θέσεις είναι ασυμβίβαστες μεταξύ τους. Η συμπεριφορική άποψη θεωρεί ως επίθεση κάθε συμπεριφορά που τραυματίζει ή προκαλεί βλάβη στον άλλον. Η νεο-συμπεριφορική άποψη ορίζει την επίθεση ως μια πρόθεση τραυματισμού ή πρόκλησης βλάβης στον άλλον. Σύμφωνα με τη γνωστική θεωρία, μια συμπεριφορά νοείται ως επίθεση μόνον αν είναι ταυτοχρόνως εκούσια και παραβιάζει έναν κανόνα που διέπει την κατάσταση μέσα στην οποία εκδηλώνεται η συγκεκριμένη συμπεριφορά. Οι επιθέσεις μπορούν να λάβουν πολλές και διαφορετικές μορφές και περιλαμβάνουν κάθε άμεση ή έμμεση αντίδραση, ενεργητική ή παθητική, κινητική ή λεκτική. Η πρόθεση του ατόμου είναι αυτή που επιτρέπει να διαχωρίσουμε την εχθρική επίθεση από τη λειτουργική επίθεση, η οποία συνίσταται στη χρήση ενός καταναγκασμού με σκοπό την επιδίωξη ενός στόχου διαφορετικού από την πρόκληση βλάβης στο θύμα.

Όσον αφορά την επιθετικήσυμπεριφορά, ο προσδιορισμός της προέρχεται κυρίως από την ηθολογία και καλύπτει όλες τις ευέλικτες ή στερεότυπες διαγωγές αποφυγής και απειλής. Μέσω αυτών των συμπεριφορών προσδιορίζεται ένας προσωπικός χώρος, στο έσω του οποίου δεν γίνεται ανεκτή η διείσδυση κάποιου άλλου.” (Μπεζέ Λουκία, “Βία στο σχολείο … βία του σχολείου …”)

Πριν το τέλος αυτού του πρώτου κειμένου του αφιερωμένου στην έννοια της βίας, λίγη τροφή για σκέψη: στην ψυχολογία, οι έννοιες “επιθετικότητα”, “επίθεση”, “βία”, δεν έχουν αξιολογικό περιεχόμενο – δεν είναι αρνητικές έννοιες, απλά χρησιμοποιούνται για να γίνουν κατανοητές και να ερμηνευτούν ορισμένες ανθρώπινες εκδηλώσεις. Σκεφτείτε, για παράδειγμα: μια βίαιη ερωτική επιθυμία – είναι απαραίτητα κακή, εχθρική, κάτι αρνητικό; Μια δημόσια ή ιδιωτική αρνητική κριτική (που θα μπορούσε να χαρακτηριστεί επιθετική πράξη), είναι βίαιη; Πώς θα διεκδικούσαν την αυτονομία τους οι έφηβοι, αν δεν έκαναν επιθέσεις για να διαπραγματεύονται τα όρια; Μπορεί να υπάρξει κοινωνικοποιητική διαδικασία χωρίς άσκηση βίας – αφού και το να σου επιβάλλονται κανόνες που αν τους παραβείς θα υποστείς κυρώσεις, ως άσκηση βίας μπορεί να θεωρηθεί;

Αγγελοπούλου Διονυσία, ψυχολόγος

https://www.dionaggelopoulou.gr/

Όλη η επικαιρότητα