Ατμοσφαιρική ρύπανση: Αυτή είναι η πιο μολυσμένη πόλη της Ευρώπης – Ποιες ελληνικές είναι στη λίστα

Μια αποκαλυπτική εικόνα για την ποιότητα του αέρα που αναπνέουν εκατομμύρια Ευρωπαίοι παρουσιάζουν τα στοιχεία του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος (EEA), με την Ελλάδα να καταγράφει ιδιαίτερα ανησυχητικές επιδόσεις και αρκετές πόλεις της να βρίσκονται στις τελευταίες θέσεις της ευρωπαϊκής κατάταξης.

Η αξιολόγηση αφορά 761 ευρωπαϊκές πόλεις και βασίζεται στην έκθεση των κατοίκων σε τρεις σημαντικούς ατμοσφαιρικούς ρύπους κατά την περίοδο 2024–2025: τα λεπτά αιωρούμενα σωματίδια PM2.5, το διοξείδιο του αζώτου (NO₂) και το όζον (O₃).

Στην τελευταία θέση της κατάταξης βρίσκεται το Σλαβόνσκι Μπροντ (Slavonski Brod) της Κροατίας, το οποίο εμφανίζει τη δυσμενέστερη επίδοση ως προς τον εκτιμώμενο κίνδυνο θνησιμότητας που συνδέεται με τη μακροχρόνια έκθεση στην ατμοσφαιρική ρύπανση.

Ωστόσο, η εικόνα που προκύπτει για την Ελλάδα είναι εξίσου προβληματική, καθώς τα Ιωάννινα, η Αθήνα, η Θεσσαλονίκη και η Λάρισα βρίσκονται πολύ χαμηλά στην ευρωπαϊκή κατάταξη.

Σλαβόνσκι Μπροντ: Η πόλη της Κροατίας με τη χειρότερη επίδοση στην Ευρώπη

Το Σλαβόνσκι Μπροντ βρίσκεται στην ανατολική Κροατία, στις όχθες του ποταμού Σάβου, κοντά στα σύνορα με τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη.

Παρότι πρόκειται για μια πόλη πολύ μικρότερη από τις μεγάλες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, αντιμετωπίζει επί χρόνια προβλήματα ατμοσφαιρικής ρύπανσης, τα οποία έχουν συνδεθεί με βιομηχανικές δραστηριότητες στην ευρύτερη περιοχή, τη θέρμανση των κατοικιών και άλλες τοπικές πηγές εκπομπών.

Σύμφωνα με στοιχεία που παρουσιάζει το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το Σλαβόνσκι Μπροντ ήταν η μοναδική από τις εξεταζόμενες ευρωπαϊκές πόλεις στην οποία, κατά την περίοδο 2024–2025, η συγκέντρωση των μικροσωματιδίων PM2.5 ξεπερνούσε το προηγούμενο ευρωπαϊκό όριο των 25 μικρογραμμαρίων ανά κυβικό μέτρο αέρα.

Το στοιχείο αυτό αναδεικνύει το μέγεθος του προβλήματος για τους κατοίκους της πόλης, καθώς τα συγκεκριμένα σωματίδια συγκαταλέγονται στους πιο επικίνδυνους ατμοσφαιρικούς ρύπους για την ανθρώπινη υγεία.

Ιωάννινα: Η ελληνική πόλη με την πιο επιβαρυμένη ατμόσφαιρα

Ιδιαίτερη εντύπωση προκαλεί η θέση των Ιωαννίνων, μιας πόλης που βρίσκεται κοντά στη φύση και περιβάλλεται από ορεινούς όγκους, αλλά καταγράφει τη χειρότερη επίδοση μεταξύ των ελληνικών πόλεων.

Συγκεκριμένα, τα Ιωάννινα καταλαμβάνουν την 754η θέση μεταξύ 761 ευρωπαϊκών πόλεων, μόλις επτά θέσεις πριν από το τέλος της κατάταξης.

Ακολουθεί η Αθήνα στην 745η θέση, η Θεσσαλονίκη στην 729η και η Λάρισα στην 726η.

Η εικόνα αυτή δείχνει ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση δεν αποτελεί αποκλειστικά πρόβλημα των μεγάλων αστικών κέντρων με την αυξημένη κυκλοφορία οχημάτων.

Στην περίπτωση των Ιωαννίνων, η γεωγραφική θέση και η μορφολογία της περιοχής μπορούν να συμβάλουν στη συσσώρευση ρύπων, ιδιαίτερα κατά τους χειμερινούς μήνες, όταν παρατηρούνται συνθήκες θερμοκρασιακής αναστροφής.

Το φαινόμενο αυτό περιορίζει την κατακόρυφη ανάμειξη του αέρα, με αποτέλεσμα οι ρύποι από τη θέρμανση των κατοικιών, την κυκλοφορία και άλλες ανθρώπινες δραστηριότητες να εγκλωβίζονται κοντά στο έδαφος.

Πρόκειται για έναν από τους παράγοντες που μπορούν να εξηγήσουν γιατί μια πόλη με μικρότερο πληθυσμό εμφανίζει τόσο υψηλή επιβάρυνση.

Η κατάταξη των ελληνικών πόλεων

Σύμφωνα με την ανάλυση των στοιχείων του EEA από την επιστημονική ομάδα του Climatebook, έξι ελληνικές πόλεις βρίσκονται στο χειρότερο 10% των ευρωπαϊκών πόλεων που εξετάστηκαν, ενώ δέκα περιλαμβάνονται στο χειρότερο 20%.

Στην αξιολόγηση περιλαμβάνονται επίσης η Πάτρα, οι Σέρρες, το Ηράκλειο, η Κατερίνη, η Καβάλα, η Καλαμάτα και η Ξάνθη.

Αξιοσημείωτο είναι ότι και οι 14 ελληνικές πόλεις που εξετάστηκαν βρίσκονται στο χειρότερο 30% της ευρωπαϊκής κατάταξης.

Ακόμη και τα Χανιά, που εμφανίζουν την καλύτερη επίδοση μεταξύ των ελληνικών πόλεων, βρίσκονται μόλις στην 540ή θέση.

Αυτό σημαίνει ότι καμία από τις 14 ελληνικές πόλεις που συμμετέχουν στη μελέτη δεν κατατάσσεται μεταξύ εκείνων με τη χαμηλότερη επιβάρυνση από την ατμοσφαιρική ρύπανση.

Γιατί η ατμοσφαιρική ρύπανση είναι τόσο επικίνδυνη

Η κατάταξη του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος δεν στηρίζεται απλώς σε μετρήσεις που καταγράφουν πόσο μολυσμένος είναι ο αέρας μια συγκεκριμένη ημέρα.

Αντίθετα, αξιολογεί τη μακροχρόνια έκθεση του πληθυσμού σε τρεις βασικούς ρύπους και τον εκτιμώμενο κίνδυνο θνησιμότητας που συνδέεται με αυτούς.

Τα λεπτά αιωρούμενα σωματίδια PM2.5 έχουν πολύ μικρή διάμετρο, γεγονός που τους επιτρέπει να διεισδύουν βαθιά στο αναπνευστικό σύστημα και να φτάνουν μέχρι τις κυψελίδες των πνευμόνων.

Η χρόνια έκθεση σε αυτά συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο καρδιαγγειακών και αναπνευστικών παθήσεων, καθώς και πρόωρου θανάτου.

Το διοξείδιο του αζώτου προέρχεται σε σημαντικό βαθμό από την καύση καυσίμων, ιδιαίτερα στις οδικές μεταφορές, ενώ το όζον κοντά στο έδαφος σχηματίζεται μέσω χημικών αντιδράσεων στην ατμόσφαιρα, υπό την επίδραση της ηλιακής ακτινοβολίας.

Σε αντίθεση με το όζον που βρίσκεται στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας και προστατεύει τη Γη από την υπεριώδη ακτινοβολία, το όζον κοντά στο έδαφος μπορεί να προκαλέσει ερεθισμό του αναπνευστικού συστήματος και να επιδεινώσει υπάρχουσες παθήσεις.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει επισημάνει επανειλημμένα ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους περιβαλλοντικούς κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία.

Οι ευρωπαϊκές πόλεις με τον καθαρότερο αέρα

Στον αντίποδα των περιοχών με υψηλή ατμοσφαιρική επιβάρυνση βρίσκονται κυρίως πόλεις της βόρειας Ευρώπης.

Στην κορυφή της κατάταξης του EEA βρίσκεται το Ούλου, ενώ ακολουθούν η Ουψάλα και η Ουμέο.

Οι πόλεις αυτές εμφανίζουν χαμηλότερο εκτιμώμενο κίνδυνο για την υγεία των κατοίκων τους από τη μακροχρόνια έκθεση στους τρεις ρύπους που εξετάζει ο Οργανισμός.

Η γεωγραφική θέση, οι κλιματολογικές συνθήκες, η ενεργειακή πολιτική, οι υποδομές μεταφορών και τα μέτρα περιορισμού των εκπομπών αποτελούν παράγοντες που μπορούν να επηρεάσουν την ποιότητα του αέρα.

Η σύγκριση με τις ελληνικές πόλεις υπογραμμίζει τη σημασία της συστηματικής παρακολούθησης των ρύπων, αλλά και της εφαρμογής στοχευμένων πολιτικών για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης στα αστικά κέντρα.

Το μήνυμα των στοιχείων για την Ελλάδα

Η νέα ευρωπαϊκή κατάταξη καταδεικνύει ότι το πρόβλημα της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στην Ελλάδα είναι ευρύτερο από ό,τι συχνά θεωρείται.

Δεν περιορίζεται στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη, αλλά αφορά και μικρότερες πόλεις, στις οποίες η οικιακή θέρμανση, οι τοπικές πηγές εκπομπών και οι γεωγραφικές συνθήκες μπορούν να δημιουργήσουν σημαντικές επιβαρύνσεις.

Παρά τη βελτίωση της ποιότητας του αέρα που έχει καταγραφεί συνολικά στην Ευρώπη τις τελευταίες δεκαετίες, οι κίνδυνοι για την ανθρώπινη υγεία παραμένουν υπαρκτοί.

Τα στοιχεία του EEA αποτελούν μια υπενθύμιση ότι η ποιότητα του αέρα δεν είναι μόνο περιβαλλοντικό ζήτημα, αλλά πρωτίστως θέμα δημόσιας υγείας.

Και για την Ελλάδα, όπου όλες οι πόλεις που αξιολογήθηκαν βρίσκονται στο χαμηλότερο 30% της ευρωπαϊκής κατάταξης, η ανάγκη για αποτελεσματικότερα μέτρα περιορισμού της ρύπανσης αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα.