“Φουντώνει” η αντίδραση για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια

Σοβαρές αντιδράσεις έχει προκαλέσει στην εκπαιδευτική κοινότητα, στα κόμματα της αντιπολίτευσης, αλλά και στους φορείς, η απόφαση της κυβέρνησης να προωθήσει την λειτουργία των ιδιωτικών πανεπιστημίων και μάλιστα το συγκεκριμένο νομοσχέδιο βρίσκεται ήδη σε διαβούλευση που θα διαρκέσει μία εβδομάδα, με στόχο την κατάθεσή του στη Βουλή έως τις 20 Φεβρουαρίου.

Ο υπουργός παρουσίασε τις βασικές διατάξεις για την ίδρυση μη κρατικών πανεπιστημίων στην Ελλάδα, λέγοντας ότι για να υπάρχει ένα καθεστώς ισονομίας ανάμεσα σε δημόσια και μη κρατικά πανεπιστήμια όσον αφορά στην εισαγωγή των Ελλήνων φοιτητών στα μη κρατικά ΑΕΙ, θα πρέπει οι υποψήφιοι να έχουν «πιάσει» την Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής του πεδίου τους κατά τις πανελλαδικές και αυτή θα είναι η μοναδική σύνδεση στο σύστημα πρόσβασης μεταξύ δημόσιων και μη κρατικών ΑΕΙ.

Σύμφωνα με τα όσα είπε ο υπουργός Παιδείας, οι υποψήφιοι μέσα από τις εξετάσεις των Πανελλαδικών θα μπαίνουν και στα μη κρατικά πανεπιστήμια, πιάνοντας την ελάχιστη βάση εισαγωγής του πεδίου και όχι του τμήματος.

Όπως τόνισε ο κ. Πιερρακάκης, τα μη κρατικά πανεπιστήμια θα αρχίσουν να δέχονται αιτήσεις φοιτητών από το Σεπτέμβριο του 2025, ενώ σημείωσε ότι αυτή τη στιγμή βρίσκονται σε εξέλιξη συζητήσεις με γνωστά ξένα πανεπιστήμια τα οποία έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον.

Τι περιλαμβάνει
Το νομοσχέδιο, σύμφωνα με τον υπουργό, θα περιλαμβάνει 200 άρθρα τα οποία μεταξύ άλλων προβλέπει ότι τα ιδρύματα:
–Αποκτούν μεγαλύτερη ευελιξία ως προς την ίδρυση, συγχωνεύσεις και καταργήσεις τμημάτων με τη σύμφωνη γνώμη της Ανεξάρτητης Αρχής Ανώτατης Εκπαίδευσης.
— Δημιουργείται μηχανισμός χρηματοδότησης καινοτόμων ιδεών.
— Απαλλάσσει τη δημόσια τριτοβάθμια εκπαίδευση από τη γραφειοκρατία.
— Αναβαθμίζεται το Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης με ίδρυση νέων τμημάτων και νέα προγράμματα σπουδών.
Αυτόματη αναγνώριση πτυχίων
Επίσης δήλωσε ότι οι τίτλοι σπουδών θα σφραγίζονται από το υπουργείο Παιδείας και δεν θα χρειάζεται αναγνώριση από το ΔΟΑΤΑΠ.
Ο υπουργός δήλωσε ότι θα αυτονομηθεί το Ανοιχτό Πανεπιστήμιο και αποκτά σύστημα διακυβέρνησης όπως και όλα τα υπόλοιπα δημόσια πανεπιστήμια. Επίσης τόνισε ότι θα υπάρχουν κοινά μεταπτυχιακά των δημοσίων πανεπιστημίων με ξένα πανεπιστήμια. Ο κ. Πιερρακάκης τόνισε ότι χαιρετίζει την ομόφωνη απόφαση στη Συνόδου των Πρυτάνεων για ψηφιακή εξεταστική, ενώ ανέφερε ότι ο νόμος είναι νόμος: «Κάντε όση κριτική θέλετε, άλλα να μην ζημιωθούν οι φοιτητές από αυτό» είπε. Ανέφερε ότι θα υπάρχουν αυστηρά κριτήρια της ΕΘΑΑΕ για ίδρυση των μη κρατικών πανεπιστημίων, τα οποία θα ισχύουν και για ίδρυση νέου τμήματος από ΑΕΙ.
Σχολιάζοντας τα δημοσιεύματα για το εθνικό απολυτήριο ο κ. Πιερρακάκης απάντησε ότι δεν είναι ώρα για να ανοίξει αυτή η συζήτηση: «Είναι στις προθέσεις μας, αλλά όχι τώρα».

Οι αντιδράσεις
Όπως αναφέρει από την πλευρά της η εκπαιδευτική κοινότητα, έχοντας δίπλα της και τους μαθητές και τις μαθήτριες, τους φοιτητές και τις φοιτήτριες και φυσικά τις οικογένειές τους, η λειτουργία των ιδιωτικών πανεπιστημίων θα επιφέρει πολλά προβλήματα στην δημόσια εκπαίδευση και πολλά παιδιά δεν θα μπορέσουν να σπουδάσουν και να ακολουθήσουν το μέλλον το οποίο έχουν επιλέξει.

«Εθνική Πολιτική ευθύνη η στήριξη του Δημόσιου Πανεπιστημίου»

Παναγιωτόπουλος Γιώργος
Αν. Καθηγητής Πανεπιστημίου Πατρών

Η συζήτηση για την αναθεώρηση του άρθρου 16 του συντάγματος εδράζεται στο παρελθόν. Κονδυλοφόροι και δημοσιολογούντες αναλυτές με περίσσια ένταση κατά περιόδους, τροφοδοτούν τη δημόσια επικοινωνία με θέσεις και επιχειρήματα, υπέρ ή μη, της αναγκαιότητας λειτουργίας ιδιωτικών πανεπιστημίων στη χώρα.
Κατά περιόδους, έχουμε μεταρρυθμιστικά πλαίσια που «φιλοδοξούν» να βελτιώσουν την ακαδημαϊκή λειτουργία με έμφαση μόνο στο θεσμικό και διοικητικό – λειτουργικό περιβάλλον της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Μάλιστα, η εμφάνιση αυτών των πολιτικών αποφάσεων συμβαίνει πριν ακόμα παραχθεί το όποιο προϊόν της προηγούμενης θεσμικής τροποποίησης. Δηλαδή χωρίς αξιολόγηση και αποτίμηση της αξίας της αρχικής νομοθετικής παρέμβασης, έρχεται μια επόμενη, πολλά υποσχόμενη, νομοθετική πρωτοβουλία και αλλάζει το περιβάλλον λειτουργίας. Μεταρρυθμίζει συνεπώς, ένα ήδη και σε εξέλιξη, μεταρρυθμιζόμενο περιβάλλον. Αφετηρία αυτών είναι η «θέσφατη» ερμηνεία μιας ανάγκης που εκπορεύεται από την κομματικό – πολιτική ανάγνωση και μόνο.
Για την ουσιαστική στήριξη και ενίσχυση του αυτοδιοίκητου, με πόρους για έρευνα, με υποδομές για βελτίωση των συνθηκών μάθησης, για προτεραιότητες ενεργειών στη φοιτητική μέριμνα και για αναγνώριση του εθνικού ρόλου της εκπαίδευσης, ούτε λόγος. Κάπως έτσι, αν όχι ακριβώς, πορεύεται η τριτοβάθμια εκπαίδευση στη χώρα. Στηρίζεται όμως στους δασκάλους της, στη δίψα για μάθηση της πλειονότητας των φοιτητών/τριών και στην καθημερινή προσπάθεια όλου του προσωπικού της.
Έλεγα κατά το κοντινό παρελθόν, εγώ και άλλοι βέβαια, ότι δε χρειάζεται μια χιλιάδα, ίσως και περισσότεροι, ένστολων για να αναβαθμιστεί το πανεπιστήμιο, αλλά καθηγητές για να καλύψουν τα κενά στη διαδικασία μάθησης και έρευνας. Φωνή βοώντος εν τη ερήμω.
Ήρθε και η «ώριμη» ώρα για μια νέα νομοθετική πρωτοβουλία που εξ αντανακλάσεως λέει ότι θα συμβάλλει στην ποιοτική αναβάθμιση του δημόσιου ακαδημαϊκού χώρου με την ίδρυση των λεγόμενων μη κρατικών πανεπιστημίων.
Το παραπάνω συντελείται εν μέσω μιας συστηματικής εκστρατείας δυσφήμισης του δημόσιου πανεπιστημίου και του έργου που επιτελεί. Ντύνεται δε, με «ιλουστρασιόν περιτύλιγμα» που διεκδικεί την πειθώ της κοινής γνώμης. Κύριο επιχείρημα η επιστροφή των 40000 φοιτητών του εξωτερικού. Είναι όμως έτσι; Όχι.
Αυτό που αποκρύπτεται και αποδομεί το κύριο επιχείρημα είναι ότι, με στοιχεία της Eurostat 2022, περίπου το 5% των Ελλήνων φοιτητών/τριών του εξωτερικού φοιτούν σε προπτυχιακά προγράμματα. Η πλειονότητα αυτών δε, είναι φοιτητές/τριες ιατρικής που δεν κατάφεραν να εισαχθούν στην Ελλάδα και άλλοι σε τμήματα με γνωστικά αντικείμενα που δεν υπάρχουν στη χώρα μας. Οι υπόλοιποι φοιτούν σε μεταπτυχιακά και διδακτορικά προγράμματα σπουδών με πολυπαραγοντική ερμηνεία αυτού, όπως αγορά εργασίας, προοπτική καριέρας κ.ά .
Το άλλο κύριο επιχείρημα, περί μετατροπής της χώρας σε διεθνές εκπαιδευτικό κέντρο, είναι έωλο διότι, αν και λειτουργούν 33 κολέγια – παραρτήματα ξένων πανεπιστημίων με πλήρη αναγνώριση κι ισοτιμία των επαγγελματικών δικαιωμάτων, δεν κατέστη αυτό δυνατόν να συμβεί. Μην ξεχνάμε εδώ να αναφέρουμε ότι έχει ήδη παραβιαστεί το άρθρο 16 του Συντάγματος με την αποδοχή από το Συμβούλιο της Επικρατείας κανόνων του Ενωσιακού Δικαίου.
Εύκολα μπορεί να καταρρεύσει το αφήγημα των άλλων, ελάσσονος σημασίας, επιχειρημάτων.
Τα αποπροσανατολιστικά διλήμματα που γεννιούνται από την έντεχνη και συστηματική πολιτική επικοινωνία του επικείμενου εγχειρήματος τίθενται ευθέως σε αμφισβήτηση. Ακόμα και οι όροι, κρατικά και μη κρατικά πανεπιστήμια, δεν υφίστανται. Υπάρχουν δημόσια και ιδιωτικά με κάποιες βεβαίως παραλλαγές. Αξίζει εδώ να ερωτηθεί η κυβέρνηση ποιο είναι το ποσοστό των φοιτητών/τριών στην Ευρώπη των 27, που φοιτά σε ιδιωτικά πανεπιστήμια μη χρηματοδοτούμενα από το δημόσιο; Διότι τα υπόλοιπα ιδιωτικά πανεπιστήμια χρηματοδοτούνται, άμεσα ή έμμεσα από το κράτος δηλαδή από τον φορολογούμενο πολίτη. Βλέπε φοιτητικά δάνεια, έμμεσες ή άμεσες υποτροφίες φοίτησης κ.α.
Εν κατακλείδι,
Η Ελλάδα μπορεί να γίνει διεθνής κόμβος ακαδημαϊκών σπουδών εάν η πολιτεία, ώριμα πολιτικά και με πατριωτισμό ευθύνης, δημιουργήσει τις προϋποθέσεις ειλικρινούς εθνικού διαλόγου με «αντικειμενική αναπλαισίωση» των μέχρι σήμερα πολιτικών στην παιδεία και με βασικό πρόταγμα την ουσιαστική αναβάθμιση του δημόσιου πανεπιστημίου για να ανταποκριθεί επαρκώς στις επιθετικά μεταβαλλόμενες παγκόσμιες συνθήκες. Τότε ίσως, η όποια πολιτική που θα οδηγούσε περαιτέρω στην αύξηση, διότι υπάρχουν, των παραρτημάτων ξένων πανεπιστημίων στην Ελλάδα θα περνούσε στα αζήτητα του κοινωνικού ενδιαφέροντος.
Σήμερα αυτό που προέχει είναι η εθνική ευθύνη για ειλικρινή πολιτική στήριξης και αναβάθμισης του δημοσίου πανεπιστημίου.
Τέλος με μία πρόταση:
• Άμεση καθιέρωση Εθνικού Απολυτηρίου μετά από γενικές και αντικειμενικές εξετάσεις σε επιλεγμένο αριθμό μαθημάτων
• Αποδέσμευση του Λυκείου από τις εισαγωγικές εξετάσεις στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση
• Εθνική συναίνεση για την ενίσχυση και αναβάθμιση του δημοσίου πανεπιστημίου
• Σχετική ελεύθερη πρόσβαση στα πανεπιστήμια με προϋποθέσεις, όπως συμβαίνει στην Ευρώπη.
• Εθνικός διάλογος για τον ακαδημαϊκό χάρτη της χώρας
Η εκπαίδευση δεν μπορεί παρά να ερμηνεύεται από όλους ως εθνική επένδυση.

Χρήστος Γεωργακόπουλος, πρόεδρος ΤΕΕ Νομού Ηλείας

«Η δωρεάν παιδεία ως υψηλό αγαθό έχει πάψει να απασχολεί τους κυβερνώντες»

«Πάγια θέση του ΤΕΕ είναι η αντίθεσή του στην ίδρυση των μη κρατικών πανεπιστημίων. Θα είναι μια κίνηση αντισυνταγματική, ευθέως αντίθετη με το άρθρο 16. Έρχεται βέβαια από την κυβέρνηση στη λογική του ώριμου φρούτου, τη στιγμή που εσκεμμένα έχουμε οδηγήσει σε εξαθλίωση τα κρατικά πανεπιστήμια. Η δωρεάν παιδεία ως υψηλό αγαθό έχει πάψει να απασχολεί τους κυβερνώντες, οι οποίοι θέτουν ψευδοδιλλήματα όπως “αντί να φεύγουν τα παιδιά στο εξωτερικό να σπουδάσουν, θα μένουν στον τόπο τους” ή “αντί να πληρώνω φροντιστήρια για το παιδί, θα δώσω τα λεφτά σε ένα ιδιωτικό πανεπιστήμιο”. Η αλήθεια είναι μία και ξεκάθαρη. Απαιτείται στήριξη του δημόσιου σχολείου με κονδύλια και επιστημονικό προσωπικό, πραγματική αναβάθμιση των κρατικών πανεπιστημίων με χρηματοδότηση, διδακτικό προσωπικό και εξοπλισμό. Απαιτείται επίσης εφαρμογή αξιοκρατικού συστήματος στην επιλογή των ακαδημαϊκών θέσεων καθώς είναι ένας βασικός παράγοντας που αποτρέπει ικανούς Έλληνες καθηγητές από το να επιλέξουν κάποιο Ελληνικό πανεπιστήμιο προτιμώντας την έδρα σε κάποιο ακαδημαϊκό ίδρυμα του εξωτερικού. Η ιστορία θα δείξει ότι εφόσον προχωρήσει η εν λόγω αντισυνταγματική επιλογή, θα οδηγήσει σε “πανεπιστημιακά ΙΕΚ” με πτυχία εξαγοράσιμα και αμφιβόλου ποιότητας. Ταυτόχρονα τα κρατικά πανεπιστήμια θα εγκαταλειφτούν στη μοίρα τους , σκίζοντας και πετώντας στα σκουπίδια αυτό που ο σοφός νομοθέτης όρισε ως δικαίωμα όλων των Ελλήνων -τη δωρεάν παιδεία».

Μένια Παπουτσή, Πρόεδρος του Συλλόγου Εκπαιδευτικών Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Πύργου – Αρχ. Ολυμπίας

«Η κυβέρνηση αντιμετωπίζει την εκπαίδευση ως αγορά και επιχειρηματική ευκαιρία»

“Τα επιχειρήματα της κυβέρνησης που υποστηρίζουν ότι το Δημόσιο Πανεπιστήμιο θα επωφεληθεί από την παρουσία ιδιωτικών είναι απλώς ειρωνικά. Αν οι κυβερνήσεις είχαν ενδιαφερθεί πραγματικά, θα είχαν υποστηρίξει το Δημόσιο Πανεπιστήμιο κατά τη διάρκεια αυτών των χρόνων. Δεν θα βρισκόμασταν στο 2024 με πτυχία που δεν έχουν επαγγελματική αναγνώριση και με μείωση της κρατικής χρηματοδότησης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση κατά 70% τα τελευταία 15 χρόνια.
Η συνύπαρξη δημόσιου και ιδιωτικού τομέα δεν οδηγεί αυτομάτως σε καλύτερες υπηρεσίες. Η “απελευθέρωση” των κοινωνικών αγαθών αποτελεί σημείο αναφοράς των μνημονιακών πολιτικών, όπου η υγεία, το ρεύμα, οι μεταφορές κ.ά. υποβαθμίζονται προκειμένου να επιτραπεί στον ιδιωτικό τομέα να “σώσει” το “κακό και αντιπαραγωγικό δημόσιο”.
Η παρουσία ιδιωτικών νοσοκομείων, σιδηροδρόμων και σχολείων δεν οδήγησε σε βελτίωση του δημόσιου συστήματος.
Στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, ο ανταγωνισμός αυτός θα ενισχύσει την επιχειρηματική λειτουργία των δημόσιων ιδρυμάτων, μειώνοντας παράλληλα την ποιότητα και τις παροχές. Η κυβέρνηση αντιμετωπίζει την εκπαίδευση ως αγορά και επιχειρηματική ευκαιρία, αγνοώντας τη σημασία της γνώσης και της μόρφωσης. Η λύση στα εκπαιδευτικά προβλήματα δεν είναι η συνταγματική εκτροπή για νομοθετική “παράκαμψη” του άρθρου 16, αλλά η πλήρης εφαρμογή αυτού του άρθρου για δημόσια και δωρεάν εκπαίδευση σε όλα τα επίπεδα σπουδών.
Η τριτοβάθμια εκπαίδευση στη χώρα μας παρέχεται με ευθύνη του κράτους ως ένα βασικό κοινωνικό αγαθό, στο οποίο δικαιούνται και πρέπει να έχουν πρόσβαση όλες οι μαθήτριες και όλοι οι μαθητές ανεξάρτητα από την κοινωνικοοικονομική τους κατάσταση. ”

Στέλλα Αναστασίου, πρόεδρος της ΕΛΜΕ Ηλείας

«Το σχέδιο της κυβέρνησης για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια : ΑΠΟΡΡΙΠΤΕΤΑΙ!»

H πρόεδρος της ΕΛΜΕ Ηλείας Στέλλα Αναστασίου, στην εκδήλωση της 31/1, ανέλυσε τη θέση της Ένωσης, που θεωρεί πως αν ψηφιστεί το νομοσχέδιο της κυβέρνησης, θα υπάρξουν σοβαρές επιπτώσεις στη δημόσια δωρεάν παιδεία, πολλές σχολές πανεπιστημίων θα κινδυνεύσουν με κλείσιμο ενώ μόνο προνομιούχα παιδιά θα έχουν τη δυνατότητα να σπουδάσουν.
Η κ. Αναστασίου ανέλυσε τους βασικούς άξονες του νομοσχεδίου, αντικρούοντας με επιχειρήματα τις διατάξεις του και υπογράμμισε την επερχόμενη απαξίωση των δημόσιων Πανεπιστημίων αναφέροντας:
«Το πιθανότερο είναι να γνωρίσουν μεγαλύτερη απαξίωση τα δημόσια πανεπιστήμια, για να υπάρξει πελατεία στα ιδιωτικά. Θα μπαίνουν νέοι «κόφτες» στην εισαγωγή φοιτητών στη δημόσια Ανώτατη Εκπαίδευση, ώστε να εξασφαλίζεται πελατεία για τα ιδιωτικά ιδρύματα, όπως έγινε εξάλλου και στο παρελθόν για να ενισχυθούν τα κολέγια. Τα περιφερειακά ΑΕΙ είναι πολύ πιθανό να οδηγηθούν σε συρρίκνωση και κλείσιμο Τμημάτων – δεν είναι τυχαίο ότι στο πρώτο μέρος των ερωταπαντήσεών της η κυβέρνηση διαφημίζει τη μεγαλύτερη διευκόλυνση για ανοιγοκλείσιμο Τμημάτων την οποία θα δώσει στα δημόσια ΑΕΙ».
Ακόμη η κ. Αναστασίου παρουσίασε τη μείωση της κρατικής επιχορήγησης για τα δημόσια Πανεπιστήμια την τελευταία δεκαπενταετία και κατέληξε: «Στην «καρδιά» αυτής της πάλης βρίσκονται οι ανάγκες και πραγματικές δυνατότητες για αποκλειστικά δημόσια και πραγματικά δωρεάν πανεπιστήμια. Με ισότιμη πρόσβαση στα πανεπιστήμια, εξαλείφοντας την άνιση αφετηρία από την οποία ζουν οι νέοι τη ζωή τους, και όχι ανάλογα με την τσέπη κάθε οικογένειας. Με εξασφάλιση όλων των όρων για σύγχρονες σπουδές, με υψηλού επιπέδου προγράμματα σπουδών και όχι μαγαζιά πιστοποιήσεων. Με πτυχία που θα έχουν ενταγμένη τη γνώση και την επαγγελματική κατοχύρωση, χωρίς να απαιτούνται έξτρα κύκλοι και δοκιμασίες για την πρόσβαση των αποφοίτων στο επάγγελμα. Με πανεπιστήμια ισότιμα που θα στηρίζονται από το κράτος για να προσφέρουν στην κοινωνία, και όχι να ανταγωνίζονται για το ποιο μπορεί να είναι πιο κερδοφόρο. Για όλους αυτούς και για πολλούς ακόμα λόγους, το σχέδιο της κυβέρνησης για τα ιδιωτικά πανεπιστήμια πρέπει να λάβει μία και μόνο απάντηση: ΑΠΟΡΡΙΠΤΕΤΑΙ!»

Χρήστος Γιαννικούλης
Πρόεδρος Ιατρικού Συλλόγου Ηλείας 

«Τα κριτήρια αδειοδότησης των νέων ιδιωτικών σχολών Ιατρικής, θα πρέπει να είναι αυστηρά»

«Δεδομένου ότι το θέμα αφορά κυρίως τον τομέα της Παιδείας και όχι της Υγείας, θα περιοριστώ μόνο στα της επιστήμης μου. Εξυπακούεται λοιπόν ότι τα κριτήρια αδειοδότησης των νέων ιδιωτικών σχολών Ιατρικής, θα πρέπει να είναι αυστηρά, ώστε το επίπεδο της παρεχόμενης εκπαίδευσης να είναι τουλάχιστον εφάμιλλο με το αντίστοιχο των δημοσίων Ιατρικών Σχολών. Ωστόσο οφείλουμε να επισημάνουμε, όσον αφορά την Ιατρική πάντα , ότι κάθε ιατρός αξιολογείται πρωτίστως από τον βαθμό επιστημονικής και δεοντολογικής επάρκειας με την οποία ασκεί καθημερινά το λειτούργημά του και όχι τόσο από το ποιο Πανεπιστήμιο τελείωσε. Στην Ελλάδα άλλωστε ένα πολύ μεγάλο ποσοστό συναδέλφων, ίσως και το ήμισυ, είναι απόφοιτοι πανεπιστημίων του εξωτερικού, ενώ ακόμη και σήμερα ένας ικανός αριθμός Ελλήνων φοιτητών ιατρικής, αν και όχι τόσοι πολλοί, όσο στο παρελθόν, φοιτά εκτός των συνόρων. Μάλιστα με αυτό ακριβώς το δεδομένο είναι τελικά υποκριτικό να καταγγέλλεται η ίδρυση ιδιωτικών πανεπιστημίων ως αυξάνουσα τις κοινωνικές ανισότητες, αφού και τώρα ούτως ή άλλως η φοίτηση στο εξωτερικό δεν είναι οικονομικά προσιτή σε όλους. Το μόνο που θα συμβεί με την ίδρυση των ιδιωτικών σχολών, είναι ότι τουλάχιστον ένα μέρος από τις συνολικές δαπάνες φοίτησης, όσων παιδιών θα επέλεγαν να σπουδάσουν στο εξωτερικό – ιδίως αν συνυπολογιστεί το κόστος διαμονής , σίτισης, διασκέδασης κ.λ.π. – θα παραμένει πλέον στην χώρα. Θα ήταν βέβαια ευχής έργον αν μπορούσε να υπάρξει στα πλαίσια της λειτουργίας των ιδιωτικών σχολών και ένα σύστημα υποτροφιών ώστε να έχουν πρόσβαση σε αυτές και ορισμένοι απόφοιτοι Λυκείου οι οποίοι στερούνται των οικονομικών δυνατοτήτων».