Η Καλλιτεχνική Δ/ντρια του Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας Τζένη Αργυρίου στο Patrisnews: «Χτίζουμε πολιτιστικές γέφυρες από την Καλαμάτα μέχρι την Αρχαία Ολυμπία»

Μετρώντας ήδη έναν χρόνο επιτυχημένης πορείας στο τιμόνι του Διεθνούς Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας, η Καλλιτεχνική Διευθύντρια του θεσμού, Τζένη Αργυρίου, ξεδιπλώνει στο Patrisnews και την Κική Κολοβέρου το όραμά της για την επερχόμενη, 31η διοργάνωση. Έχοντας αφουγκραστεί τον παλμό της πόλης, προτείνει έναν καλλιτεχνικό σχεδιασμό που ισορροπεί ανάμεσα σε δύο φαινομενικά αντίθετες έννοιες. Την αστάθεια ενός μεταβαλλόμενου κόσμου και τη μαγεία της τέχνης.

Στη συνέντευξή της, η διακεκριμένη δημιουργός μιλά για τις μεγάλες παραστάσεις που θα μαγέψουν το κοινό, τη νέα ενότητα «Dancing with the Community» που βγάζει τον χορό στις γειτονιές, αλλά και για το μεγάλο στοίχημα του ΔΙ.ΚΕ.ΧΟ. να λειτουργήσει η Καλαμάτα ως ένας δωδεκάμηνος, διεθνής πυρήνας δημιουργίας για όλη τη Μεσόγειο.

Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στη στενή και δημιουργική συνεργασία με το Διεθνές Φεστιβάλ και τον Δήμο Αρχαίας Ολυμπίας, η οποία συνεχίζεται για δεύτερη χρονιά, χτίζοντας μια ισχυρή πολιτιστική γέφυρα στην Πελοπόννησο. Με αφορμή το ταξίδι της παράστασης «Amazigh in Situ» στην Ηλεία, η Τζένη Αργυρίου μας προσκαλεί να κοιταχτούμε στα μάτια, να επανασυνδεθούμε στον δημόσιο χώρο και, πάνω από όλα, να χορέψουμε μαζί.

Φωτογραφία: Ολυμπία  Κρασαγάκη

• Βρίσκεστε αυτή τη στιγμή στη φάση που έχει ολοκληρωθεί το φετινό πρόγραμμα, έχοντας πλέον την εμπειρία ενός χρόνου στο τιμόνι της διοργάνωσης. Πώς μεταφράζεται η περσινή σας αλληλεπίδραση με την πόλη και το κοινό στις φετινές σας επιλογές και ποιο είναι το κύριο «αποτύπωμα» που επιδιώκετε να αφήσει το Φεστιβάλ φέτος, τόσο στον διεθνή επισκέπτη όσο και στον μόνιμο κάτοικο;

«Πέρυσι είχα την ευκαιρία να αφουγκραστώ ουσιαστικά την πόλη και το κοινό μέσα από την παρουσία και τη συμμετοχή τους καθ’ όλη τη διάρκεια του Φεστιβάλ. Αυτή η εμπειρία μου έδωσε δύναμη να συνεχίσω να τροφοδοτώ το κοινό με διαφορετικές χορογραφικές προσεγγίσεις και ποικίλους τρόπους έκφρασης. Για μένα είναι σημαντικό ο θεατής να μπορεί να δει κάτι που θα τον εκπλήξει — κάτι που δεν περιμένει και ίσως δεν έχει ξαναδεί. Γι’ αυτό και η παρουσία υψηλής ποιότητας και καινοτόμων προτάσεων σύγχρονου χορού παραμένει βασικός άξονας του Φεστιβάλ.

Παράλληλα, ιδιαίτερη σημασία για μένα έχει η σχέση του Φεστιβάλ με την κοινότητα. Πέρυσι, μέσα από την ανάθεση του έργου «Φωνές» της Παναγιώτας Καλλιμάνη και τη σύνδεσή του με τα ΚΑΠΗ, είδαμε πώς ο σύγχρονος χορός μπορεί να ανοίξει έναν ουσιαστικό διάλογο με την πόλη και τους ανθρώπους της. Φέτος, αυτή η εμπειρία εξελίσσεται μέσα από τη νέα ενότητα Dancing with the Community, όπου η κοινότητα θα εμπλακεί ακόμη πιο ενεργά, μέσα από τη συλλογική εμπειρία του να χορεύουμε μαζί. Μας ενδιαφέρει ο χορός να βγει στις γειτονιές και να λειτουργήσει ως μέσο έκφρασης για όλους — σε προσωπικό και σε συλλογικό επίπεδο. Πιστεύω βαθιά ότι ο χορός μπορεί να φέρει τους ανθρώπους πιο κοντά μέσα από το κοινό βίωμα και τη συμμετοχή.

Επιπλέον, το φθινόπωρο θα υλοποιηθεί ένα νέο έργο για την κοινότητα, το οποίο θα προκύψει μέσα από μια ανοιχτή πρόσκληση προς καλλιτέχνες που θα ανακοινωθεί τις επόμενες ημέρες. Η ομάδα που θα επιλεγεί θα δουλέψει με την πόλη και την τοπική κοινότητα, και μέσα από αυτή τη διαδικασία θα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να δούμε τι είναι αυτό που γοητεύει τους καλλιτέχνες στην Καλαμάτα, ποια στοιχεία του τόπου και της ταυτότητάς του λειτουργούν ως πηγή έμπνευσης και δημιουργίας».

• Το έργο σας ως δημιουργός διερευνά σταθερά τη σύνδεση του χορού με τον δημόσιο χώρο. Πόσο σημαντική παραμένει για εσάς η άμεση συνομιλία του σύγχρονου χορού με την καθημερινότητα των πολιτών και η επέκταση των δράσεων στην Κεντρική Πλατεία και τους δρόμους της πόλης;

«Ο δημόσιος χώρος παραμένει για μένα ένα πολύ σημαντικό πεδίο συνάντησης του χορού με την κοινωνία και την καθημερινότητα των ανθρώπων. Είναι ο χώρος όπου μπορείς να συναντήσεις και να προσκαλέσεις ένα νέο κοινό — ανθρώπους που ίσως να μην επέλεγαν ποτέ να μπουν σε μια θεατρική αίθουσα, αλλά μπορούν ξαφνικά να βρεθούν μπροστά σε μια καλλιτεχνική εμπειρία μέσα στη ροή της ημέρας τους.

Με ενδιαφέρει ιδιαίτερα αυτή η δυνατότητα της τέχνης να εμφανίζεται απρόσμενα μέσα στην πόλη: να ξαφνιάζει κάποιον, να μαγεύει ένα παιδί, να ξυπνά ένα συναίσθημα ή μια μνήμη. Ο σύγχρονος χορός δεν χρειάζεται να περιορίζεται σε έναν κλειστό χώρο· μπορεί να συνομιλεί άμεσα με τον παλμό της πόλης, με τους ανθρώπους, τους ήχους και το αστικό της τοπίο.

Γι’ αυτό θεωρώ πολύ σημαντική την επέκταση των δράσεων στην Κεντρική Πλατεία,  στο Πάρκο Σιδηροδρόμων και σε άλλα σημεία της Καλαμάτας, αλλά και σε άλλες πόλεις της Πελοποννήσου στο πλαίσιο της εξωστρέφειας του Φεστιβάλ στην ευρύτερη περιοχή. Όταν ο χορός γίνεται ορατός και προσβάσιμος στον δημόσιο χώρο, δημιουργούνται νέοι τρόποι συμμετοχής και σύνδεσης, ενώ ο δημόσιος χώρος μετατρέπεται σε έναν ζωντανό τόπο πολιτιστικής εμπειρίας».

• Κορυφαίοι καλλιτέχνες και ομάδες από όλο τον κόσμο καταφθάνουν κάθε καλοκαίρι στη Μεσσηνία. Τι είναι αυτό που, κατά τη γνώμη σας, κάνει τα μεγάλα κέντρα χορού του εξωτερικού να κατατάσσουν σταθερά το Φεστιβάλ της Καλαμάτας ανάμεσα στους πιο ποιοτικούς και επιδραστικούς σταθμούς της Ευρώπης;

«Το Διεθνές Φεστιβάλ Χορού Καλαμάτας έχει καταφέρει εδώ και 31 χρόνια να διατηρεί μια σταθερή ποιότητα στο πρόγραμμά του, γεγονός που το έχει καθιερώσει ως έναν σημαντικό προορισμό για ανθρώπους του χορού από όλο τον κόσμο. Η παρουσία στο πρόγραμμά του αποτελεί σημείο αναφοράς και για τους ίδιους τους καλλιτέχνες και τις ομάδες, καθώς το Φεστιβάλ έχει χτίσει διαχρονικά μια σχέση εμπιστοσύνης με τη διεθνή κοινότητα του σύγχρονου χορού.

Σε αυτό έχει συμβάλλει καθοριστικά η δουλειά όλων των προκατόχων μου και ιδιαίτερα της Βίκυς Μαραγκοπούλου, η οποία διαμόρφωσε από πολύ νωρίς — και για περισσότερα από είκοσι χρόνια — τη διεθνή καλλιτεχνική ταυτότητα και το ιδιαίτερο στίγμα του Φεστιβάλ. Αυτή η συνέχεια και η συνέπεια, που εστίασαν και η Κατερίνα Κασιούμη και η Λίντα Καπετανέα τα ακόλουθα χρόνια,  είναι πολύ σημαντικές, γιατί δημιουργούν μια πολιτιστική κληρονομιά που αναγνωρίζεται διεθνώς.

Ταυτόχρονα, σημαντικό ρόλο παίζει και ο ίδιος ο τόπος. Η Καλαμάτα, ο Μεσσηνιακός κόλπος, ο Ταΰγετος, η αίσθηση μιας φιλόξενης και ζωντανής πόλης, το φαγητό και η γιορτινή ατμόσφαιρα του Φεστιβάλ, δημιουργούν έναν μοναδικό συνδυασμό και αποτελούν μια εμπειρία που δύσκολα ξεχνά κανείς. Όλα αυτά κάνουν τους καλλιτέχνες και τους επισκέπτες να θέλουν να επιστρέφουν στο Φεστιβάλ και να αισθάνονται ότι συμμετέχουν σε κάτι ουσιαστικό, πέρα από μια απλή καλλιτεχνική διοργάνωση».

• Τι είναι αυτό που σας ενθουσιάζει περισσότερο στον φετινό καλλιτεχνικό σχεδιασμό; Τι «νέο» φέρνει η επερχόμενη διοργάνωση και ποιες είναι οι παραστάσεις ή οι δράσεις που πιστεύετε ότι δεν πρέπει με τίποτα να χάσει ο επισκέπτης;

«Η φετινή μας θεματική περιστρέφεται γύρω από δύο φαινομενικά αντιφατικές έννοιες: την αστάθεια και τη μαγεία. Προσεγγίζουμε την αστάθεια στο χορό αλλά και στο πολιτικό πεδίο, επιχειρώντας να συνομιλήσουμε με την πραγματικότητα ενός κόσμου που μεταβάλλεται συνεχώς. Και μέσα σε αυτή τη συνθήκη, υπάρχει η μαγεία της τέχνης, που επιχειρεί να δημιουργήσει κόσμους, να ενεργοποιήσει το φαντασιακό και να επινοήσει νέους τρόπους ύπαρξης και συνύπαρξης.

Οι παραστάσεις της Κεντρικής Σκηνής έχουν όλες κάτι το επιβλητικό και το θεαματικό, τόσο λόγω της κλίμακάς τους όσο και λόγω της έντασης των εικόνων που δημιουργούν, ενώ καθεμία αγγίζει διαφορετικές χορδές. Το He Who Falls του Yoann Bourgeois, με τους χορευτές που προσπαθούν να ισορροπήσουν πάνω σε μια διαρκώς κινούμενη πλατφόρμα, συνομιλεί άμεσα με την έννοια της αστάθειας. Το Tempo των Kalle Nio και Fernando Melo, ένα έργο που εμπνέεται από τον κόσμο της μαγείας, εξελίσσεται ποιητικά γύρω από την αίσθηση του χρόνου, ενώ το Maldonne της ανερχόμενης Leïla Ka μιλά με ένταση και ευαισθησία για τη γυναικεία αυτοδιάθεση. Το Φεστιβάλ φέτος κλείνει με μια σύγχρονη τελετουργία, το νέο έργο του Γιώργου Κουμεντάκη Τόσαις φοραίς τόσο κοντά να είμαι, τέσσερα έργα μουσικής δωματίου βασισμένα σε τέσσερα ποιήματα του Κωνσταντίνου Π. Καβάφη, χορογραφημένα από την Πατρίσια Απέργη, τον Ηλία Χατζηγεωργίου και την Εύα Γεωργιτσοπούλου.

Παράλληλα, το πρόγραμμα της Εναλλακτικής Σκηνής φιλοξενεί πολύ δυνατές και εντελώς διαφορετικές νέες χορογραφικές φωνές. Το Mercury Rising του Jefta van Dinther που εμπνέεται από τη γλώσσα των κωφών και δημιουργεί ένα ιδιαίτερο κινησιολογικό σύμπαν. Το ΙT’S THE END OF THE AMUSEMENT PHASE της δυναμικής και ανερχόμενης χορογράφου Χαράς Κότσαλη, που συνθέτει έναν μαραθώνιο χορού που διατρέχει τη συλλογική και την προσωπική ιστορία. Το εκρηκτικό Guintche (Live Version) της επιδραστικής Marlene Monteiro Freitas, ένα σόλο που ερμηνεύει η ίδια, για ένα σώμα που συνεχώς μεταμορφώνεται. Το A User’s Manual ένα έργο με χιούμορ από τον Κωνσταντίνο Παπανικολάου που σχολιάζει τη backstage διαδικασία μιας παράστασης χορού. Το Lunar Seaga του Αντώνη Βαή που συγκροτεί έναν έντονα προσωπικό αισθητικό κόσμο. Το ποιητικό Mountains των Garage21, σε χορογραφία της Μαίρης Ράντου και ερμηνεία της Ευαγγελίας Ράντου. Το έργο Ποια είναι τα σώματα της εποχής μας; της Ίριδας Καραγιάν που διερευνά το ερώτημα που θέτει ο τίτλος του και το Superstar της Ιωάννας Πορτόλου, ένα έργο υψηλής έντασης που προσεγγίζει την εφήμερη φύση του θεάματος και την αστάθεια μιας εποχής.

Εξίσου σημαντική για εμάς είναι και η περιοδική έκθεση με τίτλο Ζουζού Νικολούδη: Η Μεθοδολογία ως Πράξη αφιερωμένη στο έργο της Ζουζούς Νικολούδη, μίας από τις σημαντικότερες μορφές του σύγχρονου ελληνικού χορού, που θα πραγματοποιηθεί στο Μέγαρο Χορού Καλαμάτας, σε συνεργασία με το Μουσείο Μπενάκη, και η οποία εμπνέεται από το αρχείο της χορογράφου, τις σημειώσεις και τις παρτιτούρες της. Πιστεύουμε βαθιά ότι το αρχείο δεν αποτελεί μόνο μια καταγραφή του παρελθόντος, αλλά μπορεί να λειτουργήσει ως ένας ζωντανός τόπος έμπνευσης για το παρόν και το μέλλον.

Τέλος, θεωρώ πως το κοινό δεν πρέπει να χάσει τη δράση που σχεδιάζουμε στην Αρχαία Μεσσήνη. Επιθυμούμε να ζωντανέψουμε ξανά τη σχέση μας με αυτόν τον τόπο και να συνομιλήσουμε με τον δημόσιο χώρο μέσα από μια ιδιαίτερη καλλιτεχνική εμπειρία στο Εκκλησιαστήριο. Θα παρακολουθήσουμε το Amazigh in Situ του Filipe Lourenço και στη συνέχεια ως κομμάτι της ενότητας Dancing with the Community, ο μουσικός της παράστασης θα συνεχίσει να παίζει ζωντανά μουσική προσκαλώντας και προκαλώντας το κοινό να χορέψει. Μας ενδιαφέρει να συναντηθούμε, να κοιταχτούμε στα μάτια, να χορέψουμε μαζί. Να θυμηθούμε πώς ο χορός μπορεί να γίνει ένας κοινός τόπος συνύπαρξης, χαράς και επικοινωνίας».

• Μετά την παρουσίασή του στην Αρχαία Μεσσήνη, το «Amazigh in Situ» ταξιδεύει στις 24 Ιουλίου στην Αρχαία Ολυμπία. Τι σηματοδοτεί για εσάς αυτή η δεύτερη χρονιά συνεργασίας με το Διεθνές Φεστιβάλ και τον Δήμο Αρχαίας Ολυμπίας;

«Είναι μεγάλη χαρά για εμάς που συνεχίζουμε για δεύτερη χρονιά αυτή τη δημιουργική συνεργασία. Η Αρχαία Ολυμπία είναι ένας τόπος με ιδιαίτερο συμβολισμό και μοναδική ενέργεια, που προσφέρει το ιδανικό περιβάλλον για δράσεις σύγχρονης καλλιτεχνικής έκφρασης.

Παρουσιάζοντας εκεί το έργο του Filipe Lourenço, το οποίο στο δεύτερο μέρος του («Dancing with the Community») μετατρέπεται σε μια ανοιχτή γιορτή συμμετοχής με το κοινό, επιβεβαιώνουμε τον ρόλο της Ολυμπίας ως τόπου διαλόγου ανάμεσα στην πολιτιστική κληρονομιά και τη σύγχρονη δημιουργία.

Θεωρούμε εξαιρετικά σημαντικό να δημιουργούνται τέτοιες γέφυρες συνεργασίας ανάμεσα σε πολιτιστικές εστίες της Πελοποννήσου, όπως η Καλαμάτα και η Αρχαία Ολυμπία, ώστε μέσα από τα φεστιβάλ να ενισχύεται η διάδοση και η πρόσβαση του κοινού στον σύγχρονο χορό».

• Εκτός από τις παραστάσεις, δίνετε παραδοσιακά τεράστια έμφαση στα σεμινάρια και την εκπαίδευση. Πιστεύετε ότι η Καλαμάτα έχει τις προοπτικές να λειτουργήσει πέρα από τις ημέρες της διοργάνωσης ως ένα μόνιμο, δωδεκάμηνο, διεθνές κέντρο χορού για την περιοχή της Μεσογείου;

«Ένας από τους βασικούς μου στόχους από όταν ανέλαβα την καλλιτεχνική διεύθυνση του Φεστιβάλ, ήταν η ενεργοποίηση του ΔΙ.ΚΕ.ΧΟ. του Διεθνούς Κέντρου Χορού Καλαμάτας κατά τη διάρκεια όλης της χρονιάς. Αυτό που επιθυμούμε είναι η όλο και πιο ενεργή εμπλοκή του Κέντρου Χορού στα στάδια της έρευνας, της παραγωγής, της παρουσίασης και της προώθησης καλλιτεχνικών έργων. Μας ενδιαφέρει η Καλαμάτα να μην λειτουργεί μόνο για λίγες ημέρες το καλοκαίρι, αλλά ως ένας χώρος όπου οι καλλιτέχνες μπορούν να συναντηθούν, να δημιουργήσουν, να πειραματιστούν και να αναπτύξουν τη δουλειά τους σε βάθος χρόνου.

Ήδη από πέρυσι έγιναν σημαντικά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση. Φιλοξενήσαμε για δέκα μέρες τη γαλλική ομάδα Accrorap, ενώ σε συνεργασία με την Εθνική Λυρική Σκηνή παρουσιάστηκαν παραστάσεις για το κοινό, για δημοτικά σχολεία,  εργαστήρια για οικογένειες και βιωματικά εργαστήρια για άτομα 65+ και άτομα με αναπηρία. Παράλληλα, συνεχίστηκαν τα σεμινάρια του προγράμματος Keep Dancing, το οποίο πέρυσι επεκτάθηκε και στην ευρύτερη περιοχή της Μεσσηνίας.

Και φυσικά, με μεγάλη χαρά προχωράμε και στην εκκίνηση ενός νέου διεθνούς προγράμματος φιλοξενίας καλλιτεχνών (artists in residency), το οποίο θα υλοποιηθεί με την πολύτιμη στήριξη του Ιδρύματος Ιωάννου Φ. Κωστοπούλου. Πρόκειται για μια πολύ σημαντική πρωτοβουλία που πιστεύουμε ότι μπορεί να συμβάλλει ουσιαστικά στη διαμόρφωση της Καλαμάτας ως ενός σταθερού τόπου σύγχρονης καλλιτεχνικής δημιουργίας και διεθνούς διαλόγου γύρω από τον χορό».

• Έχοντας πλέον «ζήσει» το Φεστιβάλ από μέσα, ποιο θεωρείτε ότι είναι το στοίχημα που πρέπει να κερδίζει η Καλαμάτα κάθε χρόνο για να μην είναι απλώς ένας σταθμός στο καλοκαίρι, αλλά ένας ζωντανός πυρήνας που συνομιλεί ισότιμα με τα μεγάλα καλλιτεχνικά κέντρα της Ευρώπης;

«Πιστεύω πως είναι σημαντικό για ένα Φεστιβάλ να παραμένει κάθε χρόνο ένας ζωντανός οργανισμός που εξελίσσεται διαρκώς και δεν επαναπαύεται ποτέ στη διαδρομή και την ιστορία του. Καθοριστικά στοιχεία για αυτό είναι η επιμονή στην παρουσίαση έργων υψηλού καλλιτεχνικού επιπέδου, η αγάπη για τον χορό, η πίστη και η στήριξη προς τους καλλιτέχνες και τη δημιουργική διαδικασία αλλά και μια ανοιχτή σχέση διαλόγου του χορού με άλλες τέχνες, με τις επιστήμες και με διαφορετικά πεδία σκέψης και έκφρασης.

Εξίσου σημαντική είναι η συνεχής επαφή με την  κοινότητα και την ίδια την πόλη. Ένα φεστιβάλ αποκτά πραγματική δυναμική όταν συνομιλεί ουσιαστικά με τον τόπο όπου συμβαίνει και όταν οι άνθρωποι αισθάνονται ότι αποτελεί μέρος της ζωής και της ταυτότητάς τους. Νομίζω πως αυτή η ισορροπία — ανάμεσα στη διεθνή καλλιτεχνική ποιότητα και στη βαθιά σύνδεση με την τοπική κοινωνία — είναι που επιτρέπει στην Καλαμάτα να συνομιλεί ισότιμα με τα μεγάλα καλλιτεχνικά κέντρα της Ευρώπης και να παραμένει ένα σημείο αναφοράς με ουσιαστικό πολιτιστικό αποτύπωμα».

• Όταν τα φώτα της σκηνής σβήνουν, ο υπολογιστής κλείνει και η ένταση της προετοιμασίας υποχωρεί, πού «δραπετεύετε» μέσα στην πόλη για να βρείτε τη δική σας ισορροπία; Υπάρχει κάποια γωνιά της Καλαμάτας που έχει γίνει πλέον το δικό σας προσωπικό καταφύγιο;

«Η θάλασσα είναι σίγουρα το προσωπικό μου καταφύγιο στην Καλαμάτα. Λατρεύω το νερό και νιώθω πως μια πρωινή — ή ακόμη και μια βραδινή — βουτιά μπορεί πραγματικά να μου αποφορτίσει όλη την ένταση της ημέρας. Είναι σαν μια στιγμή επανεκκίνησης, σαν να ξαναγεννιέμαι».