Κριτική έργου: ΦΤΟΥ ΞΕΛΕΥΤΕΡΙΑ της Μαγδαληνής Πλεμμένου

Η αφορμή για να γράψω λίγα λόγια για όσους εισβάλλουν κατά κάποιο τρόπο παράνομα στο χώρο του θεάτρου, για εκείνους τους εραστές της τέχνης ή αλλιώς τους ερασιτέχνες ηθοποιούς ήτανε η παρακολούθηση της παράστασης του ΦΤΟΥ ΞΕΛΕΥΤΕΡΙΑ από τη θεατρική ομάδα του δικηγορικού συλλόγου Αμαλιάδας ΘΥΜΕΛΗ τον Μάιο του 2026.

Εισαγωγικά πρόκειται για μία τολμηρή κοινωνικοπολιτική κωμωδία με γρήγορο ρυθμό και έξυπνες ατάκες που εστιάζει στην εξουσία, τη δικτατορία των Μ.Μ.Ε. και των ανθρωπισμό. Οι θαμώνες ενός μπαρ εγκλωβίζονται λόγω απαγόρευσης κυκλοφορίας εξαιτίας των ταραχών και των επεισοδίων που έχουν ξεσπάσει στο κέντρο της Αθήνας μετά τη μεγάλη διαδήλωση του κόσμου σε αντίδραση για την απόφαση της κυβέρνησης να φέρει προς ψήφιση τον αντιτρομοκρατικό νόμο.

Φαντάσου ότι βρίσκεσαι στον Πολυχώρο πολιτισμούΑμαλιάδαςΔήμου Ήλιδας και περιμένεις με σχετική περιέργεια και αγωνία να ξεκινήσει η παράσταση. Μετά το τρίτο κουδούνι τα φώτα χαμηλώνουν αργά αργά, σβήνουν, η αυλαία ανοίγει, φωτίζεται, αρχίζει το χειροκρότημα, ξάφνουεπισκηνής μπροστά σου η μαγεία της σκηνικής επιμέλειας του χώρου.

Η αναπαράσταση ενός μπαρ, το οποίο μπορεί να εκληφθεί ως ένα κοινωνικό τοπόσημο όπου εκεί αναδεικνύεται η συλλογική μνήμη όπως π.χ.σ’ ένα επαρχιακό καφενείο, διαδραματίζεται η πλοκή του έργου με πρώτη παρουσίαση της καςΣάσας σέρβικης καταγωγής, καθαρίστριας, μαγείρισσας, μέσης ηλικίας με ιδιαίτερο αξάν(accent)ομιλίας που προδίδει τη γεωγραφική ή εθνική της καταγωγή και μ’ ένα μότο «Σάσαμιλάει Σάσα ξέρει».

Πληθωρική, αυθόρμητη, διατηρεί έναν επικυρίαρχορόλοσ’ όλη την πλοκή του έργου, απευθύνεται σε όποιον την προκαλεί με θάρρος και λίγο θράσος, με χαρακτηριστική ετοιμότητα και επιλεγμένη ουδετερότητα.

Ερμηνευτικά όλοι οι ηθοποιοί, ο καθένας στο ρόλο του βγάζει μία πηγαία δραματική και κωμική φλέβα υψηλής θεατρικής παιδείας.

Η υποκριτική τους δυνατότητα.υποδυόμενοι με εκπληκτική τελειότητα το ρόλο τους φτάνοντας επίπεδο επαγγελματικής θεατρικής αγωγής δοκιμάζει τα συναισθηματικά όρια του θεατή μέχρι να βγει το κλάμα του, το γέλιο του, η χαρά του, ο ενθουσιασμός του, η φωνή του, η αντάρα του, το παρατεταμένο χειροκρότημά του.

Οι θαμώνες λοιπόν δεν είναι μόνο Αθηναίοι πρωτευουσιάνοι, αλλά είναι η Πανέλληνες που καταλαβαίνουν πως πρέπει να ενωθούν και να λησμονήσουν τους διαφορές τους για να σταματήσει το κακό που τους βρήκε. Είναι οι απλοί άνθρωποι που σηκώνουν τα βάρη μιας χαοτικής σημερινής κατάστασης.

Η Κατερίνα το σερβιτοράκι, τυφλά ερωτευμένο με μεγαλύτερό παντρεμένο, μάταια προσπαθεί η Σάσανα την πείσει ότι «άλλο ώριμο, άλλο σάπιο». Η ιδιοκτήτρια τουμπαρ κυρία Σόφη, έμπειρη, ισορροπεί μεταξύ δύναμης και πλάνης με ανατρεπτική σοφία για ρεαλισμό.

Ο τακτικός θαμώνας κος Μίμης, πυλώνας και στυλοβάτης τουμπάρ, ιδεολόγος, υποδειγματικός αγωνιστής υπέρ του αδυνάμου, υπέρ του κατατρεγμένου, ενωτικός και εκρηκτικός.

«Ο έρωτας χρόνια δεν κοιτά» από τις πιο γνωστές λαϊκές ρήσεις επιβεβαιώνει το ερωτικό δίδυμο του κου Θόδωρου και με το Μαρικάκι, ότι τα αληθινά συναισθήματα και η ελκυστικότητα δεν περιορίζονται από την ηλικία του συντρόφων και μάλιστα δύο καλοκάγαθων ψυχών. Έναςανεκπλήρωτος έρωτας αναζωπυρώνεται με όλες τις προφυλάξεις και προσπαθεί να συμβιώσει αρμονικά κόντρα στις στερεότυπα και τις κοινωνικές συμβάσεις, μέσα σε αυτή τη δίνει τον πραγμάτων.

Ο Τάκης, γιος της κας Μαρίκας, θύμα των κοινωνικών συμβάσεων, των αρνητικών παραδοσιακών στερεοτύπων, δεν έχει καταλάβει ότι «η μοναξιά είναι από χώμα» όπως γράφει στο βιβλίο της η Μάρω Βαμβουνάκη και προειδοποιεί τη μητέρα του απειλώντας τη να μην έχει καμία σχέση με τον κο Θόδωρο.Αγνοεί παντελώς τι συμβολίζει ο τίτλος του βιβλίου, τη θνητή, γήινη φύση της μοναξιάς η οποία είναι βαριά, λερώνει, αλλά ταυτόχρονα αποτελεί το έδαφος από το οποίο μπορεί να γεννηθεί κάτι.

Γκέλλυ και Ελένη αδερφές με διαφορετικό ιδεολογικό περιεχόμενο. Η Γκέλλυστην κατηγορία της υψηλής κοινωνίας, ταξιδεύει, ξοδεύει, κάνει διακοπές, καταναλώνει, μπότοξ, τένις κτλ, ενώ η Ελένη βγάζει το μήνα με το ζόρι με δεύτερη δουλειά υπερωρίες και σπίτι στην Ελευσίνα.

Πέτρος, ο κουκουλοφόρος, για πρώτη φορά τρομοκράτης,τρομοκρατημένος, εισβάλλει στο μπαρ και προστάζειτους θαμώνες με τρέμουλο χέρι κρατώντας ένα πιστόλι ρέπλικα.

Μιχάλης αρχικά μειλίχιος, ήρεμος, πράος, συμβουλευτικός, νομοταγής και σταδιακά μεταμφιεσμένος χαφιές,σπιούνος, απειλητικός, όργανο της εξουσίας.
Έτσι η παράσταση συνεχίζεται να αλλεπάλληλες κωμικοτραγικές καταστάσεις.

Στο τέλος, η δύναμη των σχέσεων τους, που αναπτύχθηκε μες στο μπάρ,σπάει το φράγμα της απόστασης, όλοι ομογενοποιούνται και φέρνει κοντά τον έναν με τον άλλον.
Η ειρωνική διάθεση που επικράτησε μεταξύ τους, στην αρχή της παράστασης, γίνεται τώρα λυτρωτική πίστη όταν κάποιος τολμά να σπάσει τον κύκλο της σιωπής και να «σωθεί» βγαίνοντας από το καβούκι του.

Στη σύγχρονη εποχή μας όπου όλα σαν ετοιμόρροπα τρίζουν, χρειάζεται όσο ποτέ να υπάρξουμε με όλους τους άλλους ως συμπολίτες του ίδιου κόσμου.

Η περίεργη «ομερτά», από αναπτύσσεται μεταξύ των θαμώνων του μπαρ, όταν αυτοί απειλούνται και τρομοκρατούνται από τις δυνάμεις καταστολής, ώστε να μαρτυρήσουν και να αποκαλύψουν πρόσωπα και γεγονότα, επιβεβαιώνει την ανθρωπιά, την αλληλεγγύη, τησυναδέλφωση και τον ηρωισμό όχι για να καλύψει κάτι κακό, αλλά για να υπερασπιστεί το δίκαιο, την ελευθερία, τη συμφιλίωση, την ειρήνη και την ευημερία των ανθρώπων.

Ο σκηνοθέτης χειρίστηκε με σεβασμό το κείμενο. Σταθετικά σημεία της σκηνοθεσίαςσυγκαταλέγεται τη διαχείριση του ρυθμού με τις εναλλαγές των συναισθημάτων να κρατούν το ενδιαφέρον του κοινού αμείωτο.

Η σκηνοθετική καθοδήγηση και επίβλεψη υψηλών προδιαγραφών έδωσε στους ηθοποιούς στην ικανότητα ενσάρκωσης των χαρακτήρων με απόλυτη ταύτιση στις απαιτήσεις των ρόλων, η δε χημεία που αναπτύχθηκε στις ομαδικές σκηνές ήταν υποδειγματική δείχνοντας σοβαρή δουλειά στις πρόβες.

Η ερασιτεχνική ηθοποιία πρέπει να ισορροπεί ανάμεσα στην αυστηρότητα της τέχνης και την ενθάρρυνση της τοπικής προσπάθειας. Το μεράκι και η ενέργεια, το βασικό πλεονέκτημα των ερασιτεχνών είναι το πάθος, που συχνά ξεπερνά της τεχνικές ελλείψεις και οδηγεί στα όρια του επαγγελματισμού.

Ιδιαίτερη εντύπωση μας έκανε η αφοσίωση των ηθοποιών, η φυσικότητα της ερμηνείας, η καθαρότητα του λόγου, η σωστή και δυνατή άρθρωση, οι εκλεπτυσμένες χειρονομίες, η κίνηση μέσα στο χώρο και η μεταξύ τους αλληλεπίδραση.

Η καλλιτεχνική εμπειρία του σκηνοθέτη καταφέρνει να ενώσει διαφορετικά επίπεδα εμπειρίας σε ένα ομοιογενές σύνολο και να παρουσιάσει μια θεατρική παράσταση εφάμιλλη και ισάξια με επαγγελματικά σύνολα.

Θα ήταν παράλειψη να μην αναφερθούμε στη σκηνοθετική ευρηματικότητα της παρουσίασης των breakingnews(έκτακτες ειδήσεις) μέσω της τηλεόρασης που στήθηκε στο σκηνικό χώρο, όπου σε πραγματικό χρόνο ενημερώνονται οι θαμώνες για την εξέλιξη του γεγονότων.

Η εμβληματική εικόνα του πρωθυπουργού τον οποίο υποδύεται ο Μάκης, απευθυνόμενος στους πολίτες με το διάγγελμά του αγγίζει τα όρια της επαγγελματικής τελειότητας. Επιβλητικός, κουστουμάτος, σοβαρός, μεστεντόρεια φωνή, σταθερή ηχώ σε ένταση και διάρκεια, βλέμμα σε ευθεία τροχιά, ακίνητο, με πρωθυπουργική πειθώ και αδιαμφησβήτητη αυτοπεποίθηση, χωρίς περιττές χειρονομίες, καλύπτει η αδιαμαρτύρητα την επιλογή τους σκηνοθέτη.

Ακολουθούν η παρουσιάστρια και το δημοσιογραφικό δίδυμο.

Η γλώσσα του σώματος της παρουσιάστριας προδίδει την αγωνιώδη της προσπάθεια, επιχειρώντας να παρουσιάσει τα γεγονότα σε φρενήρη ρυθμό με ταχύτητα λόγου εν ριπή οφθαλμού και με τις ανάλογες διακοπές συνεννόησης με τους δημοσιογράφους.
Το δημοσιογραφικό δίδυμο σε αγαστή συνεργασία με την παρουσιάστρια ακολουθεί και αυτό τους ίδιους δρόμους ενημέρωσηςμε το μικρόφωνο στο χέρι, το σακίδιο στον ώμο και βάζοντας στα πόδια στην πλάτη.

Ακόμα και τα ΜΑΤ που εισβάλλουν στη γιάφκα, στο μπαρ μέσα από καπνούς και καπνογόνα μετατρέποντας το χώρο σε πεδίο συγκρούσεων, με φωνές, βρισιές, απειλές,ποσταρίσματα πραγματικών περιστατικών, αποτυπώνουν την εφευρετικότητα της σκηνοθεσίας.

Από τους ερασιτέχνες ηθοποιούς δεν θα θέλαμε να ξεχωρίσουμε κανέναν μιας και οι ίδιοι δούλεψαν σαν μία φιλική ομάδα χωρίς βεντετισμούς και διακρίσεις. Σημασία έχει ότι 19 αξιόλογοι δικηγόροι – ηθοποιοί αφήνοντας κατά ένα μέρος τις εργασίες τους, συμφώνησαν πάνω στις ίδιες αρχές και συγκρότησαν μία ομάδα για να τις υπηρετήσουν.

Αξίζει να προσμετρηθείη εξαιρετική χρήση του φωτισμού που προσέδωσε μία πιο μυσταγωγική διάστασηστις κορυφές στιγμές του έργου.

Η μουσική επένδυση τηςθεατρικής παράστασης λειτούργησε ως συνδετικός κρίκος ανάμεσα στους ηθοποιούς και το κοινό επηρεάζοντας σε ψυχολογία των θεατών.

Χαμηλώνουν τα φώτα μπαίνει το τραγούδι, ξεκλειδώνει τα συναισθήματα των χαρακτήρωνκαι όλοι μαζί ηθοποιοί και θεατές τραγουδούν, στο τέλος ακούγεται το τραγούδι «ΣΠΑΣΜΕΝΗ ΜΝΗΜΗ» σε στίχους του ΧρήστουΧρυσανθακόπουλου και μουσική Χρήστου Πυλαρινού, με το μήνυμα της εποχής όπου οι φαντασία, η ελευθερία, η δημιουργικότητα, αναζήτηση ξυπνούν σιγά-σιγά μετά από λήθαργο χρόνων και αυτό μόνο αυτονόητο δεν είναι για το κατεστημένο.

Το ερασιτεχνικό θέατρο στην επαρχία επιτελεί έναν ανεκτίμητο κοινωνικό και πολιτιστικό ρόλο. Μας υπενθυμίζει ότι η τέχνη δεν απαιτεί πάντα επαγγελματικά στάνταρ για να συγκινήσει, παρά μόνο μεράκι και ομαδικότητα.

Η συνολική προσπάθεια της ομάδας ήταν τίμια, χειροκροτήθηκε θερμά από τους θεατές και απέδειξε πως όταν οι άνθρωποι συνεργάζονται για κάτι όμορφο το αποτέλεσμα ξεπερνά της τεχνικές ατέλειες. Συγχαρητήρια σε όλους συντελεστές. Ανυπομονούμε για το επόμενο θεατρικό τους ταξίδι.

Υ.Γ. 1ο: Αν η καλλιτεχνική αποκέντρωση είναι σήμερα το κύριο πρόβλημα το ελληνικού θεάτρου, πιστεύω ότι οι περιοδείες αθηναϊκών θιάσων στην επαρχία δεν μπορούν να δώσουν λύσηστο πρόβλημα της θεατρικής καχεξίας της επαρχίας και της περιφέρειας.
Ελπίζω μόνο στη δημιουργία μιας αυτόχθονης θεατρικής ζωής που την υπηρετούν τα ερασιτεχνικά σχήματα που προσφέρουν στο υποστηριζόμενο κοινό της επαρχίας μερικές σταγόνες δροσιάς να ξεδιψάσει και το βοηθούν να συνειδητοποιήσει τη δίψα του που μπορεί να μην την υποψιαζόταν.

Υ.Γ. 2ο : Στην ερώτηση ποιοι έχουν το δικαίωμα να γράψουν κριτική, τα πράγματα είναι μάλλον θολά και αυτό γιατί το θέατρο δεν παύει να αποτελεί περιζήτητη νύφη για πολλούς πλανόδιους ερασιτέχνες και επαγγελματίες.

Σπεύδω ώμος να πω ότι δεν διεκδικώ το ρόλο του κριτικού θεάτρου, αναμφίβολα όλοι οι άνθρωποι έχουν το δικαίωμα να διατυπώνουν γνώμη και φυσικά να την εκφράζουν. Η κριτική όμως δεν είναι άποψη ούτε γνώμη.

Εγώ απλά παρουσιάζω αυτά που ένιωσε κατά την παρακολούθηση της παράστασης σε μία αυθόρμητη έκρηξη θαυμασμού των υποκριτικών δυνατοτήτων των ερασιτεχνών ηθοποιών.

Ιωάννης Ντακούλιας
Εκπαιδευτικός, Ειδικός Σύμβουλος
Δήμου Ήλιδας σε θέματα παιδείας.