Φράγμα Πηνειού: Το έργο των 170 εκατ. ευρώ που αλλάζει τον χάρτη του νερού στην Ηλεία

Σε μία από τις σημαντικότερες παρεμβάσεις στον τομέα των υδατικών πόρων και των αρδευτικών υποδομών στη χώρα, εξελίσσεται η εκπόνηση των μελετών για τον εκσυγχρονισμό του Φράγματος Πηνειού και την ανάπτυξη νέων αρδευτικών έργων στην Ηλεία και την ευρύτερη περιοχή της Δυτικής Ελλάδας.

Πρόκειται για ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα έργων με εκτιμώμενο προϋπολογισμό που φτάνει τα 170 εκατομμύρια ευρώ, το οποίο φιλοδοξεί να αναβαθμίσει ριζικά τη διαχείριση των υδάτων, να μειώσει τις απώλειες νερού και να δημιουργήσει νέες αναπτυξιακές προοπτικές για τον πρωτογενή τομέα και τον τουρισμό.

Η σχετική μελέτη που εκπονείται για λογαριασμό του Υπουργείου Υποδομών και Μεταφορών από τον Πολιτικό Μηχανικό, Σπύρο Μίχα περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα παρεμβάσεων: από την ασφάλεια και λειτουργία του ίδιου του φράγματος έως την κατασκευή νέων αρδευτικών δικτύων, την αναβάθμιση των υφιστάμενων υποδομών μεταφοράς νερού και την ανάδειξη της λίμνης ως πόλου αναψυχής και περιβαλλοντικής εκπαίδευσης.

Έργο εθνικής σημασίας

Όπως τονίζεται στη μελέτη, τους βασικούς άξονες της οποίας παρουσιάζει σήμερα η εφ. «Πατρίς», το Φράγμα Πηνειού, γνωστό και ως Φράγμα Καραμανλή, αποτελεί εδώ και σχεδόν έξι δεκαετίες τον πυρήνα του αρδευτικού συστήματος της βορειοδυτικής Πελοποννήσου.

Ολοκληρώθηκε το 1968 και διαθέτει ωφέλιμη χωρητικότητα 374 εκατομμυρίων κυβικών μέτρων νερού, εξυπηρετώντας χιλιάδες αγρότες και καλλιέργειες στην Ηλεία.

Σήμερα, το φράγμα καλείται να ανταποκριθεί σε νέες απαιτήσεις που σχετίζονται με την κλιματική αλλαγή, την ασφάλεια των μεγάλων υδραυλικών έργων, τις αυξανόμενες ανάγκες άρδευσης και ύδρευσης αλλά και την προστασία του περιβάλλοντος.

Για τον λόγο αυτό, η μελέτη περιλαμβάνει σειρά εξειδικευμένων ελέγχων ασφαλείας, εφαρμογή του Κανονισμού Ασφάλειας Φραγμάτων, αξιολόγηση του υπερχειλιστή, μελέτη θραύσης και σύνταξη νέων εγχειριδίων λειτουργίας.

Το νερό ως στρατηγικός πόρος

Σύμφωνα με τα προσωρινά στοιχεία της διαχειριστικής μελέτης, ο ποταμός Πηνειός προσφέρει κατά μέσο όρο 208 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού ετησίως.

Από αυτά, περίπου 156,4 εκατομμύρια κυβικά μέτρα χρησιμοποιούνται για άρδευση, 15,5 εκατομμύρια για ύδρευση, ενώ σημαντικές ποσότητες χάνονται λόγω διαρροών, υπερχειλίσεων και παλαιότητας των υποδομών.

Η κεντρική φιλοσοφία του σχεδιασμού βασίζεται σε τέσσερις βασικούς άξονες όπως η διασφάλιση της κάλυψης των αρδευτικών αναγκών με υψηλή αξιοπιστία, η προτεραιότητα στην ύδρευση, η προστασία του περιβάλλοντος και των υδατικών συστημάτων και η δίκαιη κατανομή των διαθέσιμων υδατικών πόρων.

Παράλληλα εξετάζονται σενάρια εκσυγχρονισμού που περιλαμβάνουν υπογειοποίηση δικτύων, μείωση απωλειών, αποκατάσταση διωρύγων και επέκταση των αρδευόμενων εκτάσεων.

Νέα αρδευτικά δίκτυα

Κεντρικό τμήμα του σχεδιασμού αποτελούν τα νέα αρδευτικά έργα στις περιοχές των Μυρτουντίων και της Μανωλάδας.

Στην πρώτη περίπτωση, προβλέπεται η κατασκευή νέων δικτύων διανομής νερού και ο εκσυγχρονισμός του ηλεκτρομηχανολογικού εξοπλισμού των αντλιοστασίων, ενώ στη Μανωλάδα σχεδιάζεται η δημιουργία νέου πρωτεύοντος και δευτερεύοντος αρδευτικού δικτύου καθώς και νέων αντλιοστασίων.

Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην εισαγωγή «έξυπνων» υδροληψιών με τηλεδιαχείριση, κεντρικό έλεγχο και ψηφιακές εφαρμογές για τους παραγωγούς, ώστε να επιτυγχάνεται καλύτερη διαχείριση του νερού και χαμηλότερο ενεργειακό κόστος.

Οι παρεμβάσεις αφορούν συνολικά δεκάδες χιλιάδες στρέμματα καλλιεργειών και αναμένεται να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο αρδεύεται μία από τις πλέον παραγωγικές αγροτικές περιοχές της χώρας.

Μεγάλο πρόβλημα οι απώλειες νερού

Ιδιαίτερα αποκαλυπτικά είναι τα στοιχεία που αφορούν το σημερινό σύστημα μεταφοράς νερού.

Οι μελετητές επισημαίνουν ότι σημαντικό μέρος των υποδομών δεν έχει συντηρηθεί συστηματικά από τη δεκαετία του 1970, με αποτέλεσμα να παρατηρούνται δυσλειτουργίες σε διώρυγες, θυροφράγματα και εξοπλισμό ελέγχου.

Σε αρκετές περιπτώσεις καταγράφονται σημαντικές διαφυγές νερού που καταλήγουν στη θάλασσα, μειώνοντας την αποδοτικότητα του συστήματος και αυξάνοντας το κόστος λειτουργίας.

Για τον λόγο αυτό προβλέπεται εκτεταμένος έλεγχος του συστήματος μεταφοράς, αξιολόγηση της παροχετευτικότητας των διωρύγων, καθαρισμοί, επισκευές και συνολικός επανασχεδιασμός όπου απαιτείται.

Τουρισμός και την αναψυχή

Η μελέτη δεν περιορίζεται στα αρδευτικά έργα. Περιλαμβάνει επίσης παρεμβάσεις που στοχεύουν στην ανάδειξη του ταμιευτήρα και της ευρύτερης περιοχής ως χώρου αναψυχής, περιβαλλοντικής εκπαίδευσης και ήπιου τουρισμού.

Προβλέπεται η βελτίωση της οδικής πρόσβασης γύρω από τη λίμνη ώστε να δημιουργηθεί ένα ενιαίο παραλίμνιο δίκτυο διαδρομών για κατοίκους και επισκέπτες.

Παράλληλα σχεδιάζονται παρεμβάσεις στον περιβάλλοντα χώρο του αναψυκτηρίου με τη δημιουργία χώρων υποδοχής επισκεπτών, μουσείου νερού, ποδηλατοδρόμων, μονοπατιών, παρατηρητηρίων, υποδομών για υδάτινα αθλήματα και δραστηριότητες υπαίθριας αναψυχής.

Οι προτάσεις αυτές στοχεύουν στην ενίσχυση της τοπικής οικονομίας, την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και τη δημιουργία νέων ευκαιριών τουριστικής ανάπτυξης.

Τα αναμενόμενα οφέλη

Σύμφωνα με τα συμπεράσματα της παρουσίασης, ο εκσυγχρονισμός του συστήματος Πηνειού αναμένεται να επιφέρει σημαντική εξοικονόμηση νερού και ενέργειας, καλύτερη διαχείριση των υδατικών πόρων, μείωση του ενεργειακού αποτυπώματος των αντλητικών εγκαταστάσεων και αύξηση της αξιοπιστίας των αρδευτικών υποδομών.

Παράλληλα, προβλέπεται αναβάθμιση της ασφάλειας του φράγματος, ενίσχυση της αντιπλημμυρικής προστασίας και δημιουργία νέων δυνατοτήτων ανάπτυξης για τον πρωτογενή τομέα και τον τουρισμό.

Το στοίχημα πλέον είναι η ολοκλήρωση των μελετών, η εξασφάλιση των απαραίτητων περιβαλλοντικών εγκρίσεων και η χρηματοδότηση των έργων, ώστε το μεγαλύτερο υδατικό έργο της Ηλείας να περάσει από τη φάση του σχεδιασμού στην υλοποίηση.

Όπως επισημαίνεται στην παρουσίαση, η απρόσκοπτη συνέχιση των διαδικασιών αποτελεί βασική προϋπόθεση για να μετατραπεί το φιλόδοξο αυτό σχέδιο σε πραγματικότητα.