Η ψυχολόγος Κωνσταντίνα Μουζάκη στην εφημ. «Πατρίς»: Φόβοι και φοβίες των παιδιών

Ο φόβος στα παιδιά είναι ένα σύνηθες φαινόμενο που όμως συχνά προβληματίζει, αγχώνει και απελπίζει τους γονείς αφού πολλές φορές τον συγχέουν με την φοβία. Τα παιδιά, μεγαλώνοντας περνούν από διάφορα στάδια φόβου και αυτό είναι φυσιολογικό.

Ο φόβος που θεωρείται φυσιολογικός και που μπορεί να βιώνουμε όλοι οι άνθρωποι είναι πολύ διαφορετικός από την φοβία και μπορούμε να τον θεωρήσουμε σωτήριο αφού εξαιτίας του φόβου προσέχουμε και προστατευόμαστε από επικίνδυνες καταστάσεις. Ο άνθρωπος από τα πρώτα κιόλας χρόνια της ζωής τους βιώνει το φόβο.  Συγκεκριμένα από την γέννησή του έως και τα δύο πρώτα χρόνια της ζωής του μπορεί να φοβηθεί αντικείμενα μεγάλου μεγέθους, τους ξένους ανθρώπους που προσπαθούν να τον πλησιάσουν ή να τον πάρουν αγκαλιά, τους δυνατούς και απότομους θορύβους καθώς και την απουσία των γονιών του. Η ψυχολόγος κ. Κωνσταντίνα Μουζάκη μας εξηγεί τα στάδια του φόβου, μας ξεκαθαρίζει τι είναι οι φοβίες και μας συστήνει τρόπους αντιμετώπισης.

 

Κυρία Μουζάκη, τι μπορεί να φοβάται ένα παιδί μέχρι έξι ετών;

 Από 2 έως 4 ετών τα παιδιά φοβούνται συχνά τα ζώα, συνήθως τον σκύλο, την γάτα και τα έντομα, μπορεί και τον φόβο απέναντι στους δυνατούς θορύβους και αρχίζουν και φοβούνται το να μείνουν μόνα τους σε ένα χώρο. Η διαδικασία της εκπαίδευσης της τουαλέτας, επίσης αναφέρεται συχνά πως βιώνεται αρνητικά από τα παιδιά.

Από 4 έως 6 ετών το φαντασιακό «κυριαρχεί» στους φόβους των παιδιών. Σε αυτό το στάδιο, τα παιδιά φοβούνται τα φαντάσματα, το να κοιμηθούν καθώς και το να μείνουν σε ένα σκοτεινό χώρο. Μετά από τον φόβο της μοναξιάς και του αποχωρισμού, τα παιδιά μπορεί σε αυτό το στάδιο να φοβούνται την απώλεια του ενός γονέα ή και το διαζύγιο, καθώς αρχίζουν να αποκτούν κάποια καλύτερη αίσθηση του εαυτού τους, αρχίζουν και είναι πιο διστακτικά με αγνώστους.

Στη συνέχεια τι φοβούνται ;

Όσο τα παιδιά μεγαλώνουν, από τα 6 με 8 τους χρόνια, οι φόβοι τους έχουν περισσότερο «ρεαλιστικές διαστάσεις». Μπορεί να φοβηθούν τον πόλεμο, τις φυσικές καταστροφές, τους τραυματισμούς αλλά και το να συμβεί κάτι σοβαρό στους γονείς τους καθώς και το ενδεχόμενο του θανάτου όπου γύρω στα 7 τους έτη κατανοούν το απόλυτο της έννοιας αυτής. Από τα 8 τους έτη και έπειτα, οι φόβοι δεν είναι τόσο έντονοι και συνήθως τα απασχολούν περισσότερο θέματα όπως η σχολική τους επίδοση και η αποδοχή τους από το σύνολο των φίλων και συμμαθητών. Παρόλα αυτά, αρκετά συχνά μπορεί να συνεχίζονται οι φόβοι τους για φυσικές καταστροφές, πολέμους ή και τον θάνατο.

Μετά από αυτό το ηλικιακό πλαίσιο, δεν σημαίνει πως οι φόβοι εξαφανίζονται αλλά ότι τα παιδιά τα διαχειρίζονται καλύτερα και τα αντιμετωπίζουν. Μέχρι και τα 14 έτη, όλα τα παιδιά φαίνεται να αναφέρουν τουλάχιστον έναν φόβο που βίωσαν.

Πόσο σημαντικό είναι να ακούμε τους φόβους των παιδιών;

Σε πολλές περιπτώσεις οι φόβοι που εκδηλώνουν τα παιδιά φαίνονται «αβάσιμοι» και οι γονείς τείνουμε να δείχνουμε στα παιδιά πως οι φόβοι τους είναι παράλογοι. Έτσι συχνά αυτό που επιτυγχάνεται είναι το παιδί να κλείνεται στον εαυτό του και να αποκρύπτει αυτά που σκέφτεται και νιώθει, καθώς πιστεύει πως δεν θα βρει αποδοχή από τους γονείς.

Αντιθέτως, είναι σημαντικό να προσπαθούμε να ακούσουμε το παιδί και να δείχνουμε αποδοχή όταν εκφράζει τους φόβους του. Να του δίνουμε θάρρος και κάνουμε υπομονή.

Τι θα βοηθούσε το παιδί;

Βοηθάει να μοιραζόμαστε κοινές μας εμπειρίες αλλά και τρόπους που είχαμε βρει και εμείς ως παιδιά για να αντιμετωπίσουμε δικούς μας φόβους π.χ και εγώ φοβόμουν το σκοτάδι μέχρι που άρχισα να ανάβω ένα φωτάκι στο δωμάτιο ή να έχω στο κομοδίνο μου έναν φακό. Μπορούμε επίσης να βοηθάμε τα παιδιά να απευαισθητοποιηθούν από το ερέθισμα του φόβου τους με το να τα εκθέτουμε σε αυτό, σιγά σιγά και σταδιακά π.χ. σβήνουμε για λίγο το φως στο δωμάτιο και παραμένουμε δίπλα του. Μπορούμε να συζητάμε σενάρια τα οποία περιλαμβάνουν τη φοβική συνθήκη και να ζητήσουμε από το παιδί να βρει πιθανές λύσεις για να την αντιμετωπίσει. Επίσης να μην ξεχνάμε να τα επαινούμε για την προσπάθειά τους, ακόμα και αν δεν τα καταφέρουν και να τονίζουμε ότι δείχνουν μεγάλο θάρρος και μόνο που προσπαθούν.

Πότε πρέπει να  κινητοποιούνται οι γονείς;

Οι φόβοι που θα βιώσουν τα παιδιά είναι φυσιολογικοί και μεγαλώνοντας μαθαίνουν να τους αντιμετωπίζουν. Οι γονείς πρέπει να κινητοποιούνται όταν παρατηρούν στα παιδιά τους αντιδράσεις στο φοβικό ερέθισμα που είναι δυσανάλογες του αναπτυξιακού σταδίου στο οποίο βρίσκονται. Για παράδειγμα, αν το παιδί  φοβάται να χρησιμοποιήσει την τουαλέτα ενώ βρίσκεται σε προχωρημένη ηλικία. Μπορούμε να αναγνωρίσουμε μια φοβία καθώς αυτή έχει μεγάλη ένταση. Για παράδειγμα, όταν ένα παιδί φοβάται να πάει στο σχολείο του και φτάνει να αγχώνεται τόσο πολύ που μπορεί να εμφανίσει συμπτώματα όπως συχνό στομαχόπονο, πονοκεφάλους, εφίδρωση, τρέμουλο ή ακόμα και κρίσεις πανικού.

Τι είναι οι φοβίες

Οι φοβίες είναι οι έντονοι φόβοι που συχνά φαίνονται παράλογοι και μπορούν να ενταθούν σε τέτοιο βαθμό που να εμποδίζουν την καθημερινότητα και την λειτουργικότητα του ατόμου. Σε αυτές τις περιπτώσεις οι γονείς μπορούν να απευθυνθούν σε κάποιον ειδικό που θα μπορέσει να βοηθήσει το παιδί να καταπολεμήσει τις φοβίες του.