Ο Θανάσης Κατσίμπελης απαντά στο «Ερωτηματολόγιο του Προυστ»

Ο Θανάσης Κατσίμπελης δεν ανήκει στους ανθρώπους που θορυβούν για να ακουστούν. Επιλέγει να δρα. Από την πρώτη του επαγγελματική θέση μέχρι τη σημερινή του ιδιότητα ως Διευθυντής Πρωτοβάθμιας Εκπαίδευσης Ζακύνθου, η διαδρομή του χαρακτηρίζεται από συνέπεια, καθαρό λόγο και προσήλωση σε μια βασική αρχή: ότι η εκπαίδευση δεν είναι μηχανισμός, αλλά πεδίο ουσίας.

Έχοντας σπουδάσει Παιδαγωγικά και Νομική, με μεταπτυχιακή εξειδίκευση στη Διοίκηση και την Περιβαλλοντική Εκπαίδευση, κινείται με άνεση ανάμεσα στη θεωρία και την εφαρμογή. Δεν αντιμετωπίζει τη δημόσια εκπαίδευση ως διοικητική αρμοδιότητα, αλλά ως σύστημα σχέσεων και νοημάτων. Αυτό φαίνεται και στην πολύχρονη συνδικαλιστική του δράση: όχι με όρους επαγγελματικής διεκδίκησης, αλλά με στόχο την ενίσχυση του δημόσιου ρόλου του εκπαιδευτικού.

Ο λόγος του είναι καθαρός, χωρίς στόμφο. Προτιμά να ακούει – ακόμη και αυτούς που διαφωνούν. Θεωρεί ότι μόνο η αντίθεση γεννά ουσιαστικό διάλογο. Δεν μιλά με συνθήματα, ούτε με προκατασκευασμένες βεβαιότητες. Εμπιστεύεται τη σκέψη και την ανθρώπινη εμπειρία. Πιστεύει ότι η ευγένεια δεν είναι αδυναμία και ότι η συνεργασία δεν είναι παραχώρηση – είναι προϋπόθεση προόδου.

Προέρχεται από οικογένεια στρατιωτικών, και αυτό διαμόρφωσε μέσα του μια αίσθηση καθήκοντος χωρίς επιτήδευση. Έχει περάσει από θέσεις ευθύνης στην εκπαιδευτική διοίκηση και στον χώρο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Δεν δηλώνει αφοσιωμένος στην «παιδεία» ως αφηρημένη έννοια, αλλά στην εκπαίδευση ως συγκεκριμένο πεδίο ευθύνης και πράξης.

Το ενδιαφέρον του για τη φιλοσοφία και τη λογοτεχνία δεν είναι επιφανειακό. Διαβάζει Καμύ και Καζαντζάκη όχι για να στολίσει τον λόγο του, αλλά για να κρατήσει τη σκέψη του ενεργή. Δεν εξιδανικεύει την εποχή, ούτε την απορρίπτει. Την παρατηρεί με εγρήγορση και επιμονή, αναζητώντας όχι εύκολες απαντήσεις, αλλά ουσιαστικές θέσεις.

Ο Θανάσης δεν μιλά για την ευτυχία με όρους επίτευξης. Τη βλέπει στις στιγμές που μένουν έξω από το επίσημο κάδρο: ένα καλοκαιρινό μεσημέρι στον κάμπο, ένα κομμάτι καρπούζι μετά το μπάνιο, μια συζήτηση με ουσία. Οι επιλογές του δείχνουν έναν άνθρωπο που δεν αποφεύγει την πολυπλοκότητα, αλλά ούτε και την απλότητα.

Η δημόσια παρουσία του είναι χαμηλών τόνων, αλλά όχι ασαφής. Με συνέπεια και καθαρή σκέψη, επιμένει σε έναν τρόπο λειτουργίας που δεν εξαντλείται στους τύπους, αλλά υπηρετεί το ουσιώδες: έναν εκπαιδευτικό χώρο που να σέβεται τους ανθρώπους και να παράγει νόημα.

Τον γνώρισα πρώτα ως γονιό – ευγενή, παρόντα, διακριτικό. Η φιλία των παιδιών μας μας έφερε σε συχνή επαφή και μου έδωσε την ευκαιρία να παρατηρήσω τη συνέπεια ανάμεσα σε αυτά που πιστεύει και σε αυτά που πράγματι πράττει. Δεν χρειαζόταν να εξηγήσει ποιος είναι – το έδειχνε με τον τρόπο που άκουγε, που συζητούσε, που χειριζόταν τις διαφωνίες. Ένας άνθρωπος που δεν επιδιώκει να εντυπωσιάσει, αλλά να είναι χρήσιμος. Και αυτό είναι ίσως το πιο σπάνιο.

Προτέρημα που προτιμάτε;

Η ειλικρίνεια και η ντομπροσύνη. Δεν αρκεί να λες την αλήθεια· χρειάζεται να τη λες καθαρά, χωρίς υπεκφυγές. Είναι η βάση κάθε αληθινής σχέσης – ανθρώπινης ή θεσμικής.

Αρετές που προτιμάτε σε έναν άντρα;

Η γενναιοδωρία και η προσφορά. Οφείλουμε να ανταποδίδουμε στην κοινωνία που δημιούργησε τις προϋποθέσεις να αποκτήσουμε όσα θεωρούμε πολύτιμα – υλικά και άυλα.

Αρετές που προτιμάτε σε μια γυναίκα;

Η αυθεντικότητα και η εσωτερική δύναμη. Οι γυναίκες που ισορροπούν ανάμεσα στον ρόλο, τη φωνή και το όραμά τους είναι η αθόρυβη κινητήρια δύναμη του κόσμου.

Αγαπημένη σας ενασχόληση;

Να συζητώ με ανθρώπους που διαφωνούν μαζί μου. Με βοηθούν να βλέπω τα πράγματα σφαιρικά, να ακονίζω τη σκέψη και να διαμορφώνω επιχειρήματα. Αν δεν υπάρχει θέση και αντίθεση, δεν μπορεί να υπάρξει σύνθεση.

Κύριο χαρακτηριστικό σας;

Διπλωματικός, συνεργάσιμος, ιδεαλιστής, δίκαιος. Πιστεύω ότι η συνεννόηση δεν είναι αδυναμία, αλλά δύναμη. Και η δικαιοσύνη δεν είναι θεωρία – είναι στάση ζωής.

Πώς φαντάζεστε την ευτυχία;

Ως ένα καλοκαιρινό μεσημέρι στον κάμπο της Βαρβάσαινας, με τα τζιτζίκια να μη σε αφήνουν να κοιμηθείς. Τα παιδιά να παίζουν με τα χώματα και κανένα άγχος να μη βαραίνει τον νου. Μια στιγμή που νιώθεις πλήρης, έστω και χωρίς μεγάλα γεγονότα.

Πώς φαντάζεστε τη δυστυχία;

Ως απουσία νοήματος. Να υπάρχεις χωρίς να συνδέεσαι, να ζεις χωρίς να σε αφορά τίποτα.

Αγαπημένο σας χρώμα και λουλούδι;

Το πράσινο της ελιάς – και του Παναθηναϊκού και το γιασεμί: μικρό, ανεπιτήδευτο, ευωδιαστό. Όπως οι αληθινές χαρές.

Αν δεν ήσασταν εσείς, ποιος θα θέλατε να είστε;

Ένας μαθητής στο Λύκειο του Πλάτωνα. Να ακούω τον Σωκράτη να ανατρέπει βεβαιότητες και να διδάσκει, όχι με απαντήσεις, αλλά με ερωτήσεις.

Πού θα θέλατε να ζείτε;

Σε ένα απλό κυκλαδίτικο σπίτι στην Αμοργό, με τον άνεμο να ακούγεται και να σε θεραπεύει από τον ήλιο. Να ’χει φως την ημέρα και, το βράδυ, να βλέπεις όλα τα αστέρια. Να νιώθεις την Ελλάδα του Ομήρου…

Αγαπημένοι σας συγγραφείς;

Ο Νίκος Καζαντζάκης για την αγωνία του και το υπαρξιακό του πάθος. Ο Αλμπέρ Καμύ για τη νηφαλιότητα και την ηθική καθαρότητά του.

Αγαπημένοι σας ποιητές;

Ο Σεφέρης για το ήθος του. Ο Ελύτης για το φως του. Ο Κάλβος για τη δύναμη της έκφρασής του. Ο Σολωμός για την πίστη του στην ελευθερία και τη γλώσσα.

Αγαπημένοι σας ζωγράφοι και συνθέτες;

Ο Κλιμτ και ο Μυταράς – ο ένας συμβολικός, ο άλλος εκρηκτικά ανθρώπινος. Ο Μίκης Θεοδωράκης, ο Σταμάτης Σπανουδάκης και ο Βαγγέλης Παπαθανασίου. Τρεις διαφορετικές μουσικές ψυχές, με κοινό τους άξονα την Ελλάδα και το συναίσθημα.

Αγαπημένοι σας ήρωες από την πραγματική ζωή;

Οι πιλότοι της Πολεμικής μας Αεροπορίας. Άνθρωποι που φυλάνε τα σύνορα του ουρανού με ψυχραιμία, αυταπάρνηση και απόλυτη αίσθηση καθήκοντος. Έχω μεγαλώσει μέσα στα αεροδρόμια, ως γιος αξιωματικού της Αεροπορίας, και ο πατέρας μου – με τις αρχές και τις αξίες ενός αληθινού αξιωματικού – υπήρξε για μένα ο πρώτος και διαρκής ήρωας.

Αγαπημένες σας ηρωίδες από την πραγματική ζωή;

Οι γυναίκες που σήκωσαν οικογένειες και κοινότητες στους ώμους τους χωρίς να αναγνωριστούν ποτέ. Οι σιωπηλές πρωταγωνίστριες. Μητέρες, σύζυγοι, γιαγιάδες – που έδωσαν χωρίς να ζητήσουν, που κράτησαν όρθια σπίτια και ανθρώπους με αγάπη και αντοχή.

Αγαπημένοι σας ήρωες από τη λογοτεχνία;

Ο Ρασκόλνικοφ. Όχι για το έγκλημα, αλλά για την εσωτερική του πάλη και – κυρίως – για τη μάχη που δίνει για την ανάσταση εν ζωή. Είναι μια μορφή που ενσαρκώνει τις αντινομίες και τα αμαρτήματα όλων μας.

Αγαπημένες σας ηρωίδες από τη λογοτεχνία;

Η Άννα Καρένινα. Μοιραία, τρωτή, αληθινή. Ένας χαρακτήρας που συμπυκνώνει το βάρος των επιλογών.

Αγαπημένο σας φαγητό και ποτό;

Μια φέτα καρπούζι μετά το μπάνιο και ένα ποτήρι κόκκινο κρασί στην παρέα. Η απλότητα έχει γεύση.

Αγαπημένα σας ονόματα;

Μου αρέσουν όλα τα ελληνικά ονόματα, και η ετυμολογία τους με ενδιαφέρει πάντα. Ένα από τα πιο ωραία θεωρώ το όνομα Ζωή – έτσι έλεγαν τη γιαγιά μου. Κουβαλάει απλότητα, βάθος και υπόσχεση.

Τι απεχθάνεστε ιδιαίτερα;

Την αλαζονεία που κρύβεται πίσω από ένα χαμόγελο. Τη συγκαλυμμένη απαξίωση.

Ποια ιστορικά πρόσωπα αντιπαθείτε περισσότερο;

Όσους σαγήνευσαν τα πλήθη χωρίς αρχές. Η ιστορία τους αποκαλύπτει με τον καιρό.